Эхлэл        Байгаль орчин        Боловсрол        Гэмт хэрэг        Гэр бүл        Нийслэл        Орон нутаг        Хөдөө аж ахуй         Хууль, эрхзүй        Шашин        Эрүүл мэнд
Image
Хэлмэгдсэн иргэдийн ар гэр, үр хүүхдүүдийн төлөөлөлд хүндэтгэл үзүүлэв
Image
Э.Ариунтунгалаг: Хотын өнгө төрхийг хорооноос нь харж шинждэг
Image
Хэлмэгдсэн иргэдийн ар гэр, үр хүүхдүүдийн төлөөлөлд хүндэтгэл үзүүлэв
Image
Г.Түвдэндорж: Ирэх онд Чингэлтэй дүүрэгт 136.2 тэрбум төгрөгийн 25 төсөл, арга хэмжээг хэрэгжүүлнэ
Image
Монголын Халал Хөгжлийн Холбоо (МХХА), Монголын Үндэсний Худалдаа Аж Үйлдвэрийн Танхим (МҮХАҮТ) хамтран “HALAL MONGOLIA 2023” БИЗНЕСИЙН АНХДУГААР ФОРУМ-ыг зохион байгууллаа.
Image
Хөвчийн олон улсын 9 дэх удаагийн цөлийн форум эхлэх дашрамд
Image
НЭЭЛТТЭЙ СОНГОН ШАЛГАРУУЛАЛТ ГЭХ БУЛХАЙ
Image
ҮХ-ИЙН ӨӨРЧЛӨЛТ & Г.ЗАНДАНШАТАР
Image
БОАЖЯ: 3050 гэр хорооллын 00-ыг шинэчлэн барьж байна
Image
Улсын хэмжээнд 10 мянга гаруй ээж Алдарт эхийн одонгоо гардаж авлаа
Image
ХӨРӨНГИЙН АРИЛЖАА — 2023-25 ОНЫ ХЭТИЙН ТӨЛӨВ ЯМАР БАЙНА ВЭ?
Image
ХӨРӨНГИЙН АРИЛЖАА — 2023-25 ОНЫ ХЭТИЙН ТӨЛӨВ ЯМАР БАЙНА ВЭ
Image
Тогтолцоог дэмжих хэдий ч тоо хэд байх вэ?
Image
ҮНДСЭН ХУУЛИЙН ӨӨРЧЛӨЛТИЙН ЭРГЭН ТОЙРОНД...
Image
Хүний тухай хуульчлал буюу Үндсэн хуулийн жендэр
Image
Т.ДОРЖХАНД: УИХ-ЫН ГИШҮҮДИЙН ТООГ НЭМЭХГҮЙ БОЛ АВИЛГА,“ХУЛГАЙ” АРИЛАХГҮЙ
Image
ҮНДСЭН ХУУЛИЙН ӨӨРЧЛӨЛТ: ТООНООСОО ӨМНӨ ТОГТОЛЦОО, ЗАРЧМАА ЯРЬЯ
Image
ЕРӨНХИЙЛӨГЧ АСАН Х.БАТТУЛГЫН САНААРХАЛ ХИЙГЭЭД БАЯНХОНГОРЫН ТООЧИГЛОЛ
Image
Газрын дарга нарт чинь "Ш" ажиллагаанууд үйлчлэхгүй байна Ерөнхий сайд аа!
Image
ТОГТВОРТОЙ ХӨГЖЛИЙН ЗОРИЛГЫН ХЭРЭГЖИЛТИЙН ҮНДЭСНИЙ САЙН ДУРЫН ХОЁРДУГААР ИЛТГЭЛТИЙН ТӨСЛИЙГ ХЭЛЭЛЦҮҮЛЭВ
Image
Парламент ирэх долоо хоногт ямар асуудал хэлэлцэх вэ?
Image
C.Чинзориг: 2024 оноос “Шүд” төсөл хэрэгжүүлнэ
Image
ЗАВХАН: О.Төгөлдөр: Ганц хормын уур бухимдлаа "уучлаарай" гэдэг үгээр сольё
Image
ӨМНӨГОВЬ: Энэ онд эцэг, эхчүүдэд чиглэсэн нөлөөллийн ажлуудыг түлхүү хийнэ
Image
ӨМНӨГОВЬ: Аймгийн хэмжээнд мал төллөлт 3.09 хувьтай байна
Image
Их Британийн хаан III Чарльзын Францад хийх айлчлал хойшилжээ
Image
У.Хүрэлсүх: Уул уурхайн зориулалтаар газрын доорх ус ашиглахыг хязгаарлах шаардлагатай
Image
ХҮҮХДҮҮДЭЭС харамласан 4 ТЭРБУМААР Ч.ХҮРЭЛБААТАР сайдын яаманд ЗАСВАР ХИЙЖ БАЙНА
Image
АНУ, Канад орогнол хүсэгч иргэдийн асуудлаарх гэрээ байгуулав
Image
БНХАУ гадаадын компаниудад шахалт үзүүлэхээ зогсоохыг АНУ-д уриалжээ
Image
НҮБ-ын Цөлжилттэй тэмцэх 17 дугаар бага хурлыг зохион байгуулах бэлтгэлийг хангаж байгааг онцолжээ
Image
УИХ-ын гишүүн асан Д.Ганхуяг: Улс төрийн намууд нь Монгол Улсын засаглалын хямралын гол шалтгаан болжээ
Image
УИХ-ын даргад 3 гишүүний бүрэн эрхийг түдгэлзүүлэх хүсэлтийг хүргүүлжээ
Image
Дэлхий даяар 4 хүн тутмын 1 нь баталгаатай ундны усаар хангагдаж чадахгүй байна
Image
"Уул уурхай хөрс, усыг хамгийн их бохирдуулж байна"
Image
Ж.ЧИНБҮРЭН: ЭРТ ИЛРҮҮЛЭГ ХЭЧНЭЭН ХҮНИЙГ ҮХЛЭЭС АВАРЧ ЧАДАВ ГЭДЭГ ЧУХАЛ
Image
ДАРХАН-УУЛ: Соёлын биет бус өвийг өвлүүлэх, түгээн дэлгэрүүлэх сургалт эхэллээ
Image
13-ын А” маягтыг цахим болгохоор ярилцаж байна гэв
Image
ДОРНОД: Дашбалбар, Баян-Уул сумдад нойтон цас их орсноос гамшгийн түвшинд хүрчээ
Image
ОХУ “Сибирийн хүч-2” хоолойгоор Хятад руу хий нийлүүлэх гэрээг энэ онд багтаан байгуулна гэж найдаж байна
Image
“Мөсөн өргөө”-нөөс мөрөөдөл биелэв
Image
Орхон аймагт спортын сургалтын төлбөр сард дунджаар 50 мянган төгрөг байдаг
Image
Алтны үнэ өсжээ
Image
Д.Ганбат: Төрд НУУЦ АМРАГУУД том албан тушаал хашиж байгаа. Эдгээр хүмүүсийг яах юм
Image
Голын сав газрын татмыг нарийвчлан судалжээ
Image
Английн банк бодлогын хүүгээ 25 суурь нэгжээр өсгөжээ
Image
“3D” принтерээр “хэвлэсэн” анхны пуужин тойрог замд орж чадаагүй байна
Image
БНСУ-ын Ерөнхийлөгч Япон, АНУ-тай аюулгүй байдлын хамтын ажиллагаагаа бэхжүүлэхээ амлалаа
Image
"Хүнсний хувьсгал"-ын хүрээнд хүнс, хөдөө аж ахуйн тоног төхөөрөмжийг гаалийн татвараас чөлөөлөв
Image
Эзэнгүй муур, нохойг тоолно
Image
Хэзээ нэгэн цагт таны аминд орох 8 зүйл Хадгалаад ав!
Image
ХОЁР ӨРӨӨ БАЙРНЫ ХЭМЖЭЭТЭЙ БАЙШИНГ ГУРВАН САЯ ТӨГРӨГӨӨР БАРИХ БОЛОМЖТОЙ
Image
Хашаандаа алимны мод тарих арагчилал
Image
“Хойд Солонгост халдвар авсан иргэдийн хаалгыг гаднаас нь хадаж, буудан хороож байна” гэв
Image
Таны биед шимэгч хорхой байгааг илтгэх 10 шинж тэмдэг
Image
Хүйтэн усанд орохын 12 гайхамшигт тус
Image
С.Бат-Эрдэнэ: Гадаадын эрдэмтэн, судлаачидтай хамтарч аялал жуулчлалын мастер төлөвлөгөө хийх саналыг тавьсан
Image
Онгон хальсыг нь цоолж, охин биеийг нь эзэмдсэн залуу ...+18
Image
Үзэхийг хориглосон гаж сурталчилгаанууд
Image
Трампын ялалтыг таасан үзмэрч Дэлхийн III дайн хэзээ эхлэхийг хэлжээ
Image
Ахмад гэрэл зурагчин Л.Санжмятав "Хот,хотынхон" сэдэвт үзэсгэлэн нээгдэнэ
Image
БУУДЛАГА СПОРТЫН ЗАЛУУЧУУДЫН УЛСЫН АВАРГА ЭХЭЛЛЭЭ
Image
Ундармаад шүүгчийн суудал хурцдав
Image
Дуучин Б.Болд: Чука “Хадаг, мөнгөн аягатай сүүг чинь үүдний жижүүрт үлдээчихлээ шүү, аваарай ” гэж ээжтэй ярьсан
Image
"Kada variete theatre" нээлт
Image
ТРАМП-КИМИЙН УУЛЗАЛТЫГ ЗОХИОН БАЙГУУЛЖ БОЛОХ ГАЗРУУДААС МОНГОЛ БОЛОН СИНГАПУР ТУНАЖ ҮЛДЭЭД БАЙНА
Image
Б.БАТЗОРИГ:МАЛЫН ВАКЦИНАА ЭХ ОРОНДОО ҮЙЛДВЭРЛЭНЭ
Image
Улс төрч эмэгтэй зургаа фотошопдож, гоолиг болох гэсэн биш онигоонд оров
Image
НИТХ-ЫН ТЭРГҮҮЛЭГЧДИЙН ХУРЛААР ТАВАН АСУУДАЛ ХЭЛЭЛЦЭЖ БАЙНА
Image
ГОО САЙХНЫ ХАГАЛГАА НЬ АМЖИЛТТАЙ БОЛСОН ОДОД
Image
Хэзээ нэгэн цагт фэйсбүүк хаагдвал та юутай үлдэх вэ?
Image
Хурц Арслан Ц.Бадамсэрээжидийн нэрэмжит барилдаан эхэллээ
Image
Ази Номхон далайн бүсийн чуулганы мэдээллийг өнөөдөр өгнө
Image
Ч.САЙХАНБИЛЭГ 50 НАСАНДАА ХЭНЗ ҮРИЙНХЭЭ ЗУЛАЙГ ҮНЭРЛЭХ СУРАГТАЙ
Image
ЭРДЭМТЭД ХОРТ ХАВДРЫГ ЭРТ ҮЕД НЬ ИЛРҮҮЛЭХ ЧАДВАРТАЙ ШИВЭЭС ЗОХИОН БҮТЭЭЖЭЭ
Image
Монгол хүүхдүүдийг туршилтын судалгаанд хамруулж байна.
Image
ТТАХНЭ-ИЙН ХАМТ ОЛОН ДИАЛИЗЫН ТӨВ БОЛОН ШИНЭ ТЕХНОЛОГИО ТАНИЛЦУУЛАВ
Image
Фото: “Цэргийн сургууль” киноны жүжигчид12 жилийн дараа
Image
ХАМГИЙН ИХ ӨРТЭЙ ЕХ-НЫ ГИШҮҮН ОРНУУДЫГ НЭРЛЭЖЭЭ
Image
Хакухо М.Даваажаргал аваргын хадамууд
Image
Хамгийн бүтэлгүй хулгайн хэрэг
Image
Улаан-Үд хотын ДЦС-д осол гарч, Буриадад онц байдал тогтоожээ
Image
Цасан шуурга шуурч, хүйтний эрч чангарна
Image
“Монгол Улсын 2020 оны төсвийн гүйцэтгэл батлах тухай” тогтоолын төслийг өргөн барив
Image
ХҮН АМЬДРАХАД ТОХИРОМЖТОЙ ГАРИГИЙГ ИЛРҮҮЛСЭН БАЙНА
Image
ЖҮЖИГЧИН Г.АНХБАЯР “3 САЯ ИНЭЭД” ШОУ НЭВТРҮҮЛГИЙН ХӨТЛӨГЧӨӨР АЖИЛЛАНА
Image
"ЗАЛУУЧУУДЫН ХӨДӨЛМӨР ЭРХЛЭЛТИЙН ҮЙЛЧИЛГЭЭНИЙ ЗАГВАР ТӨВ" НЭЭЛТЭЭ ХИЙЛЭЭ
Image
Оны онцлох хүүхдүүдийг шагналаа
Image
Ц.Цогтыг Улсын Дээд шүүхийн шүүгчээр томиллоо
Image
Т.Ганболд: Би даагаад тэр садны жорлонгийн шугам, тохижилт, цэвэрлэгээг хийгээд өгье
Image
800 сая жилийн өмнөх олдвор Дарханы музейд хадгалагдаж байна
Image
Нүүрсний асуудлаар байгуулсан ажлын хэсэгт жагсагчдын төлөөллийг оролцуулахаар боллоо
Image
Хөвсгөл, Говь-Алтай аймгуудад хурдан морины уралдаан боллоо
Image
ТУРК БОЛОН СЕРБИЙН ЕРӨНХИЙЛӨГЧ НАР УТСААР ЯРЬЖЭЭ
Image
Чөлөөт бөхийн ДАШТ ирэх сард Осло хотноо болно
Image
Төрийн алба хаагчдыг сургагч багшаар бэлтгэлээ
Image
Хогийн цэг дээр нуранги үүсч 17 хүн амиа алдлаа
Image
50 нас хүрээд хүссэнээрээ сайхан амьдрахын тулд 30 настайдаа хийх 20 зүйл
Image
Байр суурь: Монгол Улс Шри-Ланкын араас орох бодит эрсдэл үүссэн
Image
АМ.ДОЛЛАРЫН ХАНШ ТӨРИЙН МЭДЛИЙН КОМПАНИУД ХУВЬЧЛАГДАХААС НААШ ХАНШ БУУРАХГҮЙ ЭЭ...
Image
Аймгийн Засаг дарга Б.Дүгэржав шинэ жилийн мэндчилгээ дэвшүүллээ
Image
Улаанбаатарт өдөртөө бага зэргийн цастай, 8-10 градус хүйтэн
Image
Говь-Алтай аймгийн эрүүл мэндийн байгууллагуудад тоног төхөөрөмж гардууллаа
Image
ХУУЛИЙН НЭРЭЭР ДАЛАЙЛГАЖ 4 САЯ АМ.ДОЛЛАР АВСАН ГЭХ Д.ДОРЛИГЖАВЫГ ХУУЛЬ ХЯНАЛТЫНХАН ХЭР ШУДАРГА ШАЛГАХ ВЭ?
Image
Төрийн албаныхан хувийн хэвшлийн унаагаар үйлчлүүлнэ
Image
Төв аймгийн биеийн тамирын багш нар МҮОХ-гоор зочлов
Image
Цаатан монгол хүүгийн зураг олон улсын наадамд өрсөлдөж байна
Image
ДАШВААНЖИЛ ХХК-ИЙН ҮЙЛ АЖИЛЛАГААНД ИЛЭРСЭН ЗӨРЧИЛ, ДУТАГДЛЫГ АРИЛГУУЛАХ ХУГАЦААТАЙ ШААРДЛАГА ӨГЛӨӨ
Image
Дандар баатарын тухай
Image
ЦЭВЭРЛЭГЭЭНИЙ ТӨЛБӨРИЙГ ЦАХИЛГААНЫ ТӨЛБӨРТЭЙ ХАМТ ӨГДӨГИЙГ БОЛИУЛЛАА
Image
Image

ҮНДСЭН ХУУЛИЙН ӨӨРЧЛӨЛТ: ТООНООСОО ӨМНӨ ТОГТОЛЦОО, ЗАРЧМАА ЯРЬЯ

Мөн ч их хуцсан даа... гэдэг шиг л юм болж байна даа. Гээд яая гэх вэ, дуугүй суугаад бүтэж үхсэнээс дуугарч байгаад үхсэн нь дээр биз. УИХ-ын даргын гаргасан захирамжийн дагуу өнөөдрөөс УИХ-ын гишүүд тойрогтоо ажиллаж, өнгөрөгч долоо хоногт Байнгын хороо, нэгдсэн чуулганаар эхний хэлэлцүүлгийг нь хийсэн Үндсэн хуулийн нэмэлт өөрчлөлтийн төсөл болон сонгуулийн тогтолцооны асуудлыг сонгогчдодоо танилцуулахаар болов. Учир нь энэ удаагийн нэмэлт өөрчлөлт нь цаг хугацааны хувьд ихээхэн шахагдаж байгаа. Ирэх намар сонгууль болж магадгүй гэдэг хүлээлт эхний шалтгаан. Хоёр дахь нь, угаасаа хуульд оруулж буй өөрчлөлт нь УИХ-ын гишүүдийн тоо болон сонгуулийн тогтолцоог хөндсөн ганцхан заалт байгаа. Дээр нь хуулийн төслийг оруулж ирэхийн өмнө эрх баригч намаас улс төрийн бусад намуудтай зөвшилцөхөөр багагүй хугацаа зарцуулсан, олонх нь гараа өргөчихөөд байгаа учраас цаг хугацаа уяад байх шалтгаан ч үгүй болсон. Тоо биш ээ, тогтолцоо Гэвч өнгөрөгч долоо хоногт байнгын хороо, чуулган дээр явсан хэлэлцүүлгүүдийг хараад байхад хууль тогтоогч нар маань ихэнхдээ гишүүний тоон дээр (152 гэдэг тоо их үү, бага уу) маргаад, гол зарчмаа ардаа хаяад байгаа нь анзаарагдав. Гишүүдийн тоог 152 болгохоор оруулж ирсэн эрх баригч нам, түүний гишүүдийн хувьд хүртэл 152 гэдэг тоо маргаантай байна. Маргаж байгаа гишүүд нь ихэвчлэн “152 гишүүнтэй болчихоор хулгай хийхээ больчих юм уу? Илүү олон хулгайчтай болчих юм биш үү?” гэдэг асуудлыг босгож байна. Иргэдийн зүгээс тавьж байгаа асуултыг л эргүүлээд намынхаа дарга нарт тавьж байна л даа. Энэ нь ажлын хэсгийнхэн, хууль санаачлагч нь анхнаасаа асуудлаа танилцуулахдаа толгойноос нь биш, бөгснөөс нь эхэлж ярьсантай холбоотой байх. Хоёрдугаарт, энэ далимыг ашиглаад иргэдэд таалагдах ганц нэг ч үг ч болтугай хэлээд авъя гэсэн хувийн тооцоо ч зарим нэгд нь байх шиг. Түүнээс биш сонгууль болох гэж байхад намын бодлого, шийдвэрийг давж дуугарах гишүүн МАН дотор угаасаа байхгүй. Тэгээд ч шийдвэр гардгаараа гарах учраас нийтээрээ толгой дохиод суух нь намын имижэд муу гэдэг утгаар худлаа ч гэсэн шүүмжлэл хэлээд, хальт мөлт “ардчилал” үнэртүүлээд өнгөрөх нь дээр гэдэг утгаар, “бодлогоор” эсэргүүцэж байгаа нөхөд ч бий байх. Уг нь бол гишүүдийн тоог нэмэгдүүлье гэдэг нь “нэг хулгайчийг хоёр болгоё” гэдэг зарчим биш юм л даа. Парламент өмнөө тавьсан зорилтоо хэрэгжүүлж, хууль тогтоох үйл ажиллагаа нь үр дүнтэй сайн явж байна уу, үгүй юу л гэдэгтэй холбоотой юм. Хангалтгүй байна аа гэж үзвэл түүнд нь ямар шалтгаан байна вэ? гэдэг асуудал. Хуулийн төслийн ажлын хэсгийн нэг гишүүн (математикч гэсэн байх) гишүүдийн асуултад хариулахдаа “Ардчилал сайн хөгжсөн гэж үнэлэгддэг Скандинавын орнуудад парламентын гишүүдийн хамгийн зохистой тоо 162 байна. "Ажиллагаатай ардчилалтай" буюу ардчилал хөгжиж байгаа орнуудын парламентын гишүүдийн дундаж тоо 134 байна. Манайх бол “алдаатай ардчилалтай” гэдэг категорид нь багтаж байгаа” гэж хэлсэн. Өөрөөр хэлбэл парламентын гишүүдийн тоо цөөрөх тусам ардчиллын чанар муудаж байна аа л гэсэн үг. Яагаад? Яагаад гэвэл, нэгдүгээрт парламент буюу хууль тогтоох байгууллага үйл ажиллагаагаа явуулахад нь хангалттай хүний нөөц байхгүй байна аа гэсэн үг. Түүнээс биш тэдний хэд нь "хулгайч" байх вэ гэдэг яриа биш. Жишээ нь, хууль тогтоох үйл ажиллагааны үндсэн нэгж болсон УИХ-ын байнгын хороодын тоог аваад үзвэл манайх 11 байнгын хороотой. Өмнө нь УИХ долоон байнгын хороотой байсныг МАН-ын үед дөрвөн байнгын хороо нэмж байгуулсан. Боловсрол, шинжлэх ухааны, Инновацийн, Үйлдвэржилтийн, Ёс зүй, сахилга хариуцлагын байнгын хороог шинээр нэмэгдүүлсэн. Одоо байгаа 76 гишүүнд хуваагаад үзвэл нэг Байнгын хороонд долоо хүрэхгүй гишүүн оногдож байна. Хуульд зааснаар нэг Байнгын хороо 20-иос доошгүй гишүүнтэй байх ёстой учраас нэг гишүүн гурван байнгын хороонд зэрэг орж ажилладаг. Үүнээс болоод хууль тогтоох үйл ажиллагаа мэргэжлийн буюу мэргэшсэн бус, гишүүд нь шийдвэр гаргаж байгаа асуудлууд дээрээ төвлөрч ажилладаггүй, тийм боломж ч байхгүй. Хууль зүй, дотоод хэргийн сайд Х.Нямбаатар ярьж байна лээ. БНСУ-ын парламент 20 байнгын хороотой, байнгын хороо нь 20 гишүүнтэй, нэг гишүүн нэг л байнгын хороонд орж ажилладаг учраас илүү мэргэшсэн парламенттай байна гэж. Тооны хувьд жаахан дэгсдүүлсэн боловч зарчмын хувьд бол зөв. (БНСУ-ын парламент буюу Үндэсний ассамблей 299 гишүүнтэй, 16 байнгын хороотой гэж википедиад бичсэн байна) Яагаад парламентыг “мэргэшүүлэх” тухай яриад байна вэ гэхээр парламент сонгуулиар гарч ирдэг ард түмний төлөөлөл. Тэнд хэн байх, байхгүйг хуулиар шийддэггүй, ард түмний сонголтоор бий болдог зүйл. Манай парламентад малчин ч байлаа, бөх ч байлаа, яруу найрагч ч байлаа. Бүр ямар ч "АЖ"-г дагуулахгүй жүжигчид, хуурамч эх орончид, популистууд байлаа. Эрүүгийн гэмт хэрэгт холбогдоод ял шийтгэлээ аваад явсан нөхөд ч байлаа. Тийм болохоор ард түмэнд таалагдаад, сонгогдоод гараад ирсэн нөхдийг “мэргэшүүлж” ажиллах нь парламентын өөрийнх нь чадавхи буюу бүтэц, зохион байгуулалтын асуудал юм. Тиймээс манай парламент хэтэрхий “давжаа” байна гэж яриад байгаа юм. Одоо байгаа 76 гишүүн нь тухайн байнгын хороонд харьяалагдаж байгаа асуудал, салбар тус бүрээр мэргэшиж ажиллах, бодлого гаргах, хууль тогтоох түвшинд ажиллах чадамжгүй, тийм боломжгүй байна аа л гэсэн үг. Өөрөөр хэлбэл, хүний нөөцийн хувьд боломжгүй зүйл. Энэ талаас нь харвал бүхэлдээ ”тооны” биш, “тогтолцооны” асуудал юм. Парламент хэдэн хүнтэй, ямар хэмжээний бүтэц, бүрэлдэхүүнтэй байж үүргээ гүйцэтгэж, үйл ажиллагаагаа хэвийн чадамжтай явуулах вэ гэдэг асуудал. Хоёрдугаарт, нөгөө “хулгайчийг дааблдах” тухай асуудал. Уг нь бол гишүүдийн тоог 2-3 дахин тоог нэмэгдүүлсэнээр шийдвэр гаргалтад оролцож байгаа хүний тоо нэмэгдэнэ. Хувь хүний хүчин зүйл буюу саналын жил буурна. Нөгөө “бүгдээрээ хэлэлцвэл буруугүй, бүлээн усаар угаавал хиргүй” гэдэгт дөхөж очиж байгаа юм. Энэ бол тухайн улсын хүн амын тооноос хамаардаг зүйл биш. Хүн амын тооноос үл хамаараад “Хууль тогтоох засаглал буюу парламент нь төдий хэмжээний гишүүнтэй байж үйл ажиллагаа явуулах чадамжтай юм байна аа” гээд дэлхий нийтээр тогтчихсон зүйл. Энэ талаас нь харвал маргаад байх зүйл гарахгүй. Жишээлэхэд, Л.Оюун-Эрдэнийн Засгийн газар 21 гишүүнтэй, 16 яамтай. 21 сайдын 15 нь УИХ-ын гишүүн. УИХ-ын таван гишүүний нэг нь давхар дээлтэй. Нэг сайд таван үлдсэн дөрвөн гишүүнтэйгээ “ажиллахад” Засгийн газрын шийдвэрийг УИХ-ын шийдвэр болгож чадаж байна. Тэгэхээр нөгөө Засгийн газар нь УИХ дээрээ гарч суучихаад, УИХ нь Засгийн газрынхаа хуулийн хэлтэс шиг ажиллаад эхэлж байна. Хэрвээ парламент 200 гишүүнтэй байсан бол Засгийн газрын 20 гишүүн парламентынхаа дээр гарч сууж чадах уу? Үүнтэй л ижил юм. Ийм учраас шийдвэр гаргалтанд нөөлөөлж байгаа нэг хүний дарах саналын жинг бууруулья гээд байгаа чинь. Түүнээс биш 76 хулгайчийг дааблдаад гаргаад ирье гэдэгтээ биш. Хүсвэл 200-300 болгосон ч яадаг юм. УИХ-ын гишүүний халдашгүй байдал гэдэг давж болдоггүй хана хэрмийг нь нураагаад, бүгдийг нь нүцгэлээд жирийн иргэний хэмжээнд аваад ирсэн ч л болно шүү дээ. Хууль тогтоодог гэдгээсээ өөр ямар ч илүү эрх мэдэлгүй, хангамж, хамгаалалтгүй л болгочихъё. Тоо гэдэг чинь... Тоо гэхээр манайхан эргээд нөгөө тогтолцоогоо яриад эхэлдэг. Уг нь бол сонгуулийн холимог тогтолцоо гэдэг чинь өөрөө "тоо" юм шүү дээ. Хэдийг нь намын жагсаалтаар, хэдийг нь мажоритари тойргоос сонгох вэ л гэдэг тоо. Засгийн газрын оруулж ирсэн төслөөр бол 152 гишүүний 76-г нь намын жагсаалтаар, 76-г нь мажоритари тойргуудаас сонгоё гэж байна. Үүн дээрээ гол “алаан” явж байна. Нам болгон дотроо нэг нэг юм “тоочиглочихсон” байгаа. Хэдэн тойрогт нэр дэвшүүлэх вэ, хэдийг нь жагсаалтад оруулах вэ гээд. Тэрийгээ хүн амын тоондоо хувааж яриад байна. Нэг болохоор сонгогчийн тоо яриад, нэг болохоор хүн амын тоо яриад. (Угтаа бол нэг л юм л даа. Тойргийн сонгогчийн тоо хүн амынхаа тооноос хамаарч гарна) Мажоритари тогтолцоо бол сонгогчийн саналыг хамгийн их гээгдүүлдэг тогтолцоо юмаа гэдэг дээр аль ч нам нь маргахгүй байна. 2020 оны сонгуулиар нийт сонгогчийн 42 хувийн саналыг авсан МАН парламентын суудлын 82 хувийг авсан нь шударга юм уу? гэж АН нь ч ярьж байна, МАН нь ч ярьж байна. Тэгээд пропорционалийн элементийг оруулж ирье, сонгуулиа холимог системээр явуулья гэж байна. Тэр нь ч зөв. Гэхдээ нэг нэр дэвшигчид оногдож байгаа сонгогчийн тоо нэмэгдсэн учраас гишүүдийн тоог нэмэгдүүлье гэж яриад байгаа нь бүр анхнаасаа худал хуурмаг зүйл болж байна. 27 мянган сонгогчийг (45 мянган хүн) нэг гишүүн төлөөлж байна, энэ нь сонгогчийн төлөөллийг хангаж чадахгүй байна, 1992 оны Үндсэн хуулийг батлахад үүнээс хоёр дахин бага байсан гэнэ ээ... Хаана тийм байгаа юм бэ? Нийт сонгочдынхоо тоонд хуваавал тийм л байх. Гэхдээ энэ чинь хөдөө, хотдоо шал өөр байгаа. Хоёр сая сонгогчийн /2021 оны Ерөнхийлөгчийн сонгуулиар 2,1 сая байсан/ тал нь нийслэлд байгаа. Гэтэл нийслэлээс сонгогдсон гишүүд нь хорь, үлдсэн 56 нь орон нутгаас сонгогдсон. Сонгогчийн тоонд нь хуваагаад үзвэл Улаанбаатарт 50 мянган сонгогчийг нэг гишүүн төлөөлж байна. Орон нутагт тэр нь 17.000 байна. Сонгинохайрхан дүүрэг гэхэд гурван тойрогтой. Сүүлд нөхөн сонгууль явуулсан 28-р тойрог гэхэд дангаараа 111 мянган сонгогчтой. Хэрэв хүн амын тоо, сонгогчийн төлөөлөл ярих гэж байгаа бол үүнийгээ л ойртуулах тухай ярих ёстой шүү дээ. Тэгэхээр гишүүдийн тоог нэмэгдүүлэхийн тулд гаргаж байгаа баримт, дэвшүүлж байгаа зарчим нь эхнээсээ буруу, худлаа байна аа гэсэн үг. Хэрвээ үүнийг залруулья гэвэл гишүүдийн тоог нэмэгдүүлэхтэйгээ хамт тойргуудаа томсгох, мандатын тоог нь хүн амд нь тэнцүүлж хуваарилах хэрэгтэй. Хөдөөгийн тойргуудыг хамгийн багадаа нэг аймаг, болж өгвөл 100 мянган хүнтэй байгуулж мандатын тоог нь бууруулах ёстой. Хотын тойргуудын мандатын тоог нэмэгдүүлэх ёстой. Ингэж байж жинхэнээсээ хүн ам, сонгогчийн төлөөлөл, төлөөллийн тэгш эрх болно. Энэ чинь харин зарчим юм шүү. Тэгэхгүйгээр одоо байгаа тойргуудаа тэр чигээр нь үлдээчихээд “сонгогчийн төлөөллийг сайжруулчихлаа” гэвэл түүн шиг худлаа юм байхгүй. Сонгуулийн тухай хуулиараа хийчихнэ ээ гээд арагш нь хаяж бүр ч болохгүй. Үндсэн хуулийн нэмэлт, өөрчлөлттэйгөө зэрэгцүүлж ярих ёстой. Хууль нь тусдаа боловч зарчим нь нэг байх ёстой. Түүнээс биш гишүүдийн тоо 150 байна уу, 200 байна уу, тэндээсээс 50 хувийг нь мажоритариар сонгоно уу, 60 хувийг нь сонгоно уу, ёстой наядугаар асуудал. Нийтлэлч Ц.Булганзаяа

СЭТГЭГДЭЛ

Comments


Fatal error: Call to undefined function write_cache() in /var/www/html/xac/ww.focusmedee.mn/cache_footer.php on line 6