Эхлэл        Байгаль орчин        Боловсрол        Гэмт хэрэг        Гэр бүл        Нийслэл        Орон нутаг        Хөдөө аж ахуй         Хууль, эрхзүй        Шашин        Эрүүл мэнд
Image
И.Мөнхжаргал: Хоёр их наяд 374 тэрбум төгрөгийн авлигын хохирлыг нөхөн төлүүлсэн АТГ-т баярлалаа
Image
Ч.Өнөрбаяр : Шүүх хараат бус байж Ардчилсан намын асуудлыг зарчмыг дагуу шийднэ гэж итгэж байна
Image
"Мета компани ХЗДХЯ-тай хамтарсан ажлын хэсэг байгуулахаар болсон" гэх Х.Нямбаатар сайдын мэдээллийг Фейсбүүкийн төлөөлөгч ҮГҮЙСГЭВ
Image
А.Адъяасүрэн гишүүнийг “авлига өгсөн, авсан“ хэргээр яллагдагчаар татжээ
Image
Ерөнхий Сайдын “дэлбэлэх“ дараагийн бай хотын авилгачид уу?
Image
АН-ын даргаар Л.Гантөмөрийг бүртгүүлэх хүсэлтийг Улсын дээд шүүхэд өглөө
Image
Н.Энхбаяр: Бид ард түмэндээ бэлэг болгож, шинэ Үндсэн хуулийн төслийг өргөн барьсан
Image
Н.Учрал сайдын хуулинд учир их байна аа
Image
Японоос ОХУ руу цацраг идэвхт материал, вакцин, робот экспортлохыг хориглоно
Image
ДУНДГОВЬ: Эргэн тойрондоо байгаа эрсдлийг бид анзаардаг уу?
Image
“IDC”: Ухаалаг гар утасны нийлүүлэлт буурлаа
Image
Хөрөнгийн биржийн ТОП-20 индекс банк, санхүүгийн байгууллагуудаар шинэчлэгдэв
Image
Финландын их сургууль хиймэл оюун ухааныг сургалтын үйл ажиллагаандаа ашиглана
Image
“Ерөнхийлөгчийн илгээлт-2100” хөтөлбөрийн эздэд захиа, даалгавар гардуулав
Image
Агаарын тээврийн тухай хэлэлцээрийг ойрын хугацаанд эцэслэн байгуулна
Image
ОРХОН: Гүйлтийн тэшүүрийн замыг олон улсын стандартад нийцүүлэн засжээ
Image
Монголын бөхчүүд алт, хүрлийн төлөө барилдана
Image
Японд “COVID-19”-ийн ангиллыг бууруулна
Image
АНУ "Вагнер" компанийг үндэстэн дамнасан гэмт хэргийн байгууллага гэж зарлав
Image
БАЯНХОНГОР: Нарийн тансаг ноолуурт "Залаажинстийн цагаан"
Image
АРХАНГАЙ: “PEARSON” англи хэлний цогц хөтөлбөрт 41 бүлгийн 1254 сурагч хамрагдана
Image
Томуугийн вакцинд хүүхдүүдийн 30 хувийг хамруулаад байна
Image
13А маягтыг цахимд шилжүүлэх туршилт ирэх долоо хоногоос эхэлнэ
Image
Япон улс Умард Солонгосын харвасан пуужингуудыг сансраас ажиглана
Image
ӨМНӨГОВЬ: “Дайчин" таеквондогийн холбооны баг тамирчид УАШТ-ээс тэргүүн байр эзэллээ
Image
Улсын тусгай хэрэгцээнд 496 га газар авахыг дэмжив
Image
Испанид нийтийн тээврийн хэрэгсэлд амны хаалт зүүх журмыг цуцална
Image
“Эртэч өглөө” хөтөлбөрийг хэрэгжүүлж эхэллээ
Image
Ихэнх нутгаар хүйтний эрч суларна
Image
Хоёр тэрбум фунт стерлинг хүртэлх төслийн санхүүжилтийг олгох боломжтойг дуулгалаа
Image
Валютын хадгаламж 23.6 хувиар нэмэгджээ
Image
Хөгжиж буй орнуудын ашиг сонирхлыг тууштай хамгаалах ажилд нь амжилт хүсэв
Image
“Ухаалаг хот” байгуулах төслийг хэрэгжүүлэхэд Британиас санхүүжилт авах хүсэлт тавив
Image
ӨНӨӨДӨР: Монгол, Японы уран гулгалтын “Тал нутгийн мөсөн шоу” эхэлнэ
Image
АНУ-д хамгийн эртний хоёр нутагтан амьтны үлдэгдлийг олжээ
Image
ХӨВСГӨЛ: Хилчин танхим байгуулна
Image
“Toyota Motor” С.Кожиг гүйцэтгэх захиралд тушаал дэвшүүлнэ
Image
ӨМНӨГОВЬ: Ө.Батжаргал: Өв тээгчдийн нийгмийн асуудалд анхаарч, соёлын өвийг уламжлуулан үлдээх ажлыг бодлогоор дэмжих хэрэгтэй
Image
Судалгаа: Хойд мөсөн далайн дулаарал нь агаар мандал дахь "CO2"-ыг бууруулах магадлалтай
Image
Агаарын бохирдлын үзүүлэлтийг 3 цаг тутамд үнэлэхийг санууллаа
Image
БНСУ-ын Кореа Телеком групп оношилгооны төв байгуулахаар судалж байна
Image
Австралийн сэргээгдэх эрчим хүчний үйлдвэрлэл түүхэн дээд үзүүлэлтэд хүрчээ
Image
Зөвлөлдөх санал асуулгын нэг дэх шат эхэллээ
Image
Иж бүрэн стратегийн түншлэлийн түвшинд хүргэхэд оруулсан хувь нэмрийг өндрөөр үнэлэв
Image
СҮХБААТАР: Цайрт минераль компанийнхан аргальд өвс тэжээл тавьж өгчээ
Image
ДУНДГОВЬ: Т.Мөнхцэцэг: Тэмээний өв соёл бол манай сумын брэнд
Image
“The Women” уран сайхны киноны жүжигчид шагналаа гардав
Image
ДОРНОГОВЬ: Эргэлийн зоо
Image
“Шинэ сэргэлтийн бодлого”-ын хүрээнд Франц Улстай хамтрах боломж нээлттэйг онцлов
Image
Төгрөгийн карт, БНСУ-ын “Биси карт”-ыг харилцан ашиглах боломжтой боллоо
Image
14 компанийн 35,552 хувьцаа арилжжээ
Image
Нээлттэй хүн
Image
Төрөөд 2 хоносон нярайг хүчээр алхуулжээ
Image
Ц.Мянганбаярын нялх амраг нийслэлийн утаанаас зугтаав
Image
Отгонбилэгийн Содбилэг яагаад чимээгүй болов?
Image
Өнөөдрийн 18:00 цагаас эхлэн архи, согтууруулах ундаа зарахыг түр хориглолоо
Image
Д.Арвин: Намын шинэчлэл зөвхөн даргын асуудал биш
Image
90-ээд оныхон бид бол СҮҮЛЧИЙН ХҮМҮҮС
Image
Хувцсандаа даруулж үхсэн явдал Испанид гарчээ.
Image
Коронавирусын аюул Монголд нүүрлэсэн үү?
Image
П.Цагаан: “Бороо орж, Трампыг тэнгэр харж үзлээ” гэж хэлсэн
Image
Ц.Элбэгдорж: Эхийн хэвлий дэх ураг үгүй болох хэмжээнд хүрсэн энэ нөхцөл байдал бол гамшиг
Image
Улаан манжингийн шүүсээр ходоод, бөөрөө цэвэрлэх арга хадгалаад аваарай
Image
Деклан ингэж өөрчлөгджээ
Image
“Монгол барби” О.Оюунцэцэг унжсан хөх, язарсан гэдсээрээ бахархав
Image
УИХ-аар юу хэлэлцэх вэ?
Image
Мексикт 15 настай хүү ангийнхан руугаа гал нээв
Image
АН-ын даргын сунгааг “Буян” Жагаа юунд бужигнуулах гээд байна вэ?
Image
Жүжигчин Гэрэлцэцэг үе мултарсан залуутай найзалдаг
Image
Шүүгдэгч шүүхийн танхимд амиа хорлохыг завджээ
Image
Өнөөдөр хонь өдөр
Image
Үс засуулбал эрхтэн хурц болно
Image
АНУ-ын Тагнуулын Төв Газрын 13 сая хуудас материалыг онлайн болголоо
Image
Ч.Цэлмүүний далд авьяас юу вэ
Image
Цагаан батга яагаад үүсдэг вэ?
Image
Монголбанкны Хяналтын зөвлөлд нэр дэвшигчдийг томилох асуудлыг хэлэлцэв
Image
Эмма Стоун: Ялагч болохыг маш их хүссэн
Image
УИХ-ын гишүүн асан Л.Гүндалай, "Гацуурт"-ын Л.Чинбат нарын гэрт хулгай оржээ
Image
Ерөнхийлөгч Ц.Элбэгдорж утааны асуудлаар мэдээлэл өгнө
Image
Х.Тэмүүжингийн татан буулгасан Дотоодын цэргийг С.Бямбацогт дахин байгуулна
Image
Улсын хэмжээнд анхдагч "Шинжлэх ухааны лаборатори" дугуйлантай боллоо
Image
Энэтхэг улс Сугар гараг руу автомат станц хөөргөхөөр төлөвлөж байна
Image
Бичигтийн шахаа
Image
Сэлэнгэ аймгийн идэрчүүдийн аварга шалгаруулах волейболын тэмцээн эхэллээ
Image
Улаанбаатарт 2-4 хэм дулаан байна
Image
Хадан гэрийн соёлд хамаг үнэт ховор олдворуудыг дэлгэлээ
Image
УРСГАЛ ЗАРДЛЫГ БУУРУУЛЖ, АМЬДРАХ ОРЧНЫГ САЙЖРУУЛАХ ТӨСӨВ БАТАЛЛАА
Image
Бичиг баримтаа мартах, дутуу авчирах тохиолдол гарч байна
Image
Art&Design үзэсгэлэнд 200-400 гаруй бүтээлүүд дэлгэгджээ
Image
Дуучин Мягмар: Азтай гэр бүлийг жаргалтай болгосон Мөнх тэнгэртээ талархлаа
Image
Олон улсын оюутны математикийн олимпиадад хүрэл медаль хүртсэн оюутанд хүндэтгэл үзүүлэв
Image
“Улсын эх дагина” үзэсгэлэн олны хүртээл болж байна
Image
ӨНГӨРСӨН ЖИЛ ТАВАН ХҮН СҮРЬЕЭ ӨВЧНИЙ УЛМААС НАС БАРЖЭЭ
Image
Г.Ганхүү нэгэн охинд өмд, цамц авч өгөхөөр хайж байна
Image
БНАСАУ дахин их буугаар бууджээ
Image
ӨЛГИЙ ХОТОД ДАХИН ҮЕР БУУЛАА
Image
“Хатаагдсан Болдууд” & “хатаасан” Төр
Image
Төрийн гурван өндөрлөгийн ХОМ
Image
Ц.РАДНАА ТЭРГҮҮТЭЙ АХМАД ТАМИРЧИД ӨНӨӨДӨР ЭХ ОРОНДОО ИРНЭ
Image
​Дэлхийн өвлийн усанд сэлэлтийн тэмцээнд Ш.Даваадорж түрүүлжээ
Image
ОХУ 2017 онд Монголтой хамтран цэргийн сургуулилт хийнэ
Image
Жастин Биберт халджээ
Image
Цаг агаарын аюултай үзэгдлээс сэрэмжлүүлэв
Image
Чикаго хотод Монгол Улсын Консулын газар нээх тогтоолын төсөл өргөн барив
Image
ЕРӨНХИЙЛӨГЧИЙН ХОРИГИЙГ 14 ХОНОГИЙН ДОТОР ХЭЛЭЛЦЭХ ХУУЛЬТАЙ
Image
Золбоот: Нууц амрагтай байх сайхан байсаан, гэвч одоо би яах вэ?...
Image
Жилийн 50 сая төгрөгөөс дээш орлоготой компанийг санхүүжүүлнэ
Image
“Цэнхэр улавч”-нд 4.5 тэрбумыг зориулдаг
Image
МАЛ ХУЛГАЙЛЖ, НЯДАЛДАГ БҮЛЭГ ЭТГЭЭДҮҮДИЙГ ИЛРҮҮЛЖЭЭ
Image
Мэргэжлийн лигт ам авахгүй, оноолтоор барилдана
Image
Image

Богд хааны ордон музейд тууль хайлна

Богд хааны ордон музейн “Хаан туульсийн өргөө”-нд ардын язгуур урлагийг өвлөгч Жилкерийн ес дэх удмын туульч А.Балдандорж 2016 оны 12 дугаар сарын 30-ны өдрийн 11:40 цагаас Их хөлгөн тууль болон “Бүжин Даваа хаан” туулийг бүрэн эхээр нь хайлна.
Уламжлалт тууль хайлах зан үйлийг нарийн баримтлах бөгөөд туулийн эхэнд “Арван гурван Алтайн магтаал”-ыг бүтэн хайлж туулийн завсарлагаар ардын язгуур урлагийн төрөлүүд болох баруун монгол ардын бие биелэгээ, морин хуурын татлага, цуур, ятга хөгжим, хөөмэйн үзүүлбэр бүхий бэсрэг тоглолтуудыг толилуулахын зэрэгцээ туульд гарч буй үйл явдлын тайлбар тайлалыг алдарт эрдэмтэд болох Я.Катуу, Т.Баясгалан нар тайлбарлан хүргэх зэрэг олон сонирхолтой үйл явдал дүүрэн өрнөх юм.
Эртний Монголчууд тууль хайлж өөрсдийн төдийгүй хотол зоны ажил үйлс, хувь заяаныхаа заслыг хийдэг байсан бөгөөд “Бүжин Даваа хаан” тууль нь аян замын засал олз омог, хишиг буяныг хүсдэг. Туульч А.Балдандорж Богд хааны ордон музейн “Хаан туульсийн өргөө”-нд 2016 оны 12 дугаар сарын 30-ны 11:40 цагаас эхлэн 20:00 цаг хүртэл дуустал нь хайлах юм.
Богд хааны ордон музейн “Хаан туульсийн өргөө” нь найман ханатай их цагаан өргөө бөгөөд уламжлалт тууль хайлах зан үйлийн ёс уламжлалыг чанд баримтлан театрчилсан бус харин язгуурлаг шинж байдлыг нь илүүтэй харуулах тал дээр анхаарал хандуулж туулийг тусгайлсан өдөр бүрэн хэмжээгээр монгол гэрт хайлдагаараа илүү онцлогтой.
Монгол тууль нь ардын аман билгийн нэн эртний төрөл хэлбэрийн нэг бөгөөд хэдэн зуугаас хэдэн түмэн мөр шүлгээс бүрдэл болдог том туурвил юм. Нэгэн шөнийн дотор багтаан хайлдаг бэсрэг туулиудаас гадна хэдэн шөнө дамнан хайлах дэлгэр тууль цөөнгүй.
Туульсийн бүтээлүүд нь эртний цалиг шүтлэг, бөө мөргөл, бурхан шашны, домогзүйн болон уран сайхны сэтгэлгээний олон үе давхрагыг хадгалсан бөгөөд дотроо үлгэр, домог, ерөөл, магтаал, зүйр үг, цацал мялаалга, бэлгэ дэмбэрэлийн үг, дом шившлэг зэрэг аман зохиолын олон төрөл зүйлийг багтаан агуулж байдаг онцгой төрөл юм.
Монгол туулийн хэл гайхамшигтай уран яруу бөгөөд монгол шүлгийн шилдэг уламжлалыг хадгалсан, эртний хэллэг, монголын олон ястан овогтны аман аялгууны онцлогийг агуулсан байдаг. Тууль бол зөвхөн үгийн урлаг төдийгүй хөгжим аялгуу, туульчийн ур чадвар, хайлах, хэлэх ёс жаяг, зан үйлийг багтаасан нийлмэл урлагийн шинжтэй цогц үзэгдэл юм.
Академич Ц.Дамдинсүрэнгийн хэлснээр “олон алдартай үлгэрч, туульч нар болвоос нүүдэлчин монголчуудын үзэх жүжиг, сонсох хөгжим, унших ном гурвууланг нэгэн зэрэг орлож, нэг жүжигчинтэй театрын үүргийг гүйцэтгэж байсан” ажгуу.
Туулийг товшуур, хуур, икэл, хуучир зэрэг хөгжмийн зэмсэгийн аль нэгээр ая хамсран хайлдаг уламжлалтай. Зарим нутагт хөгжмийн зэмсэг хэрэглэлгүйгээр аялгуулан хэлдэг ёс буй. Хэдэн мянган жилийн турш эцэг өвгөдөөс аман байдлаар дамжиж ирсэн дэлхийд хосгүй энэ гайхамшигт соёлыг өвлөн уламжлуулах, сурталчлах, судлах, нууцыг нь тайлах нь өнөө цагийн нийгмийн амьдралд олон талын ашиг тустай зүйл болох билээ.
Тууль хайлах нь зөвхөн зөвхөн гоо сайхны учир холбогдолтой төдийгүй зан үйлийн холбогдолтой юм. Туулийг өвөл хайлдаг. Зуны сар гарч тэнгэр дуугарснаас хойш хайлдаггүй.
Монголчууд эртнээс нааш туулийг хүндлэн дээдлэж, дайн тулаан, ан авд мордох, уул ус тахих зэрэг иргэний болоод төрийн ёслолын үед тууль хайлуулж ирсэн уламжлалтай.
Тууль төрийн ёсонд төдийгүй гэрийн ёсонд хүндтэй байр эзэлдэг. Тууль хэлүүлэх айл туульчийнд хэдэн өдрийн өмнө очиж, хадаг барин заллага айлтгадаг. Туульчийг залран ирэхэд айл хотлоороо цуглан хэдэн шөнө дамнан тууль сонсдог. Ойрадын туулчид тууль хайлахын өмнө “Алтайн магтаал” хэлж, Алтай дэлхийгээ аргадан байж сая туулиа хайлж эхэлдэг.
Ган гачиг, зуд шуурга, өвчин зовлон, гай барцад тохиолдох аваас Алтайгаа магтахад бүх юм сайн сайхан болдог хэмээн эртний туульчид үздэг байжээ.
XIX зууны сүүлчээс эхлэн гадаад, дотоодын эрдэмтэд судлаачдийн тэмдэглэн авч судалгааны эргэлтэд оруулсан Монгол туулийн хэдэн арван дурсгал бичгийн хэлбэрээр үлдсэн боловч, XX зууны дунд үеэс эхлэн XXI зууны эхэн гэхэд Монгол туулийн амьд уламжлал тасрах бодитой аюулд тулгараад байгаа юм.
Иймд Монгол туулийгуламжлан өвлүүлэх, сурталчлан таниулах, түгээн дэлгэрүүлэх зорилгоор Богд хааны ордон музейд “Хаан туульсийн өргөө”-г байгуулсан ба жил бүр тогтмол үйл ажиллагааг явуулж эхлээд байна.
Тууль нь Монгол улсаас яаралтай хамгаалах шаардлагатай Соёлын биет бус өвийн жагсаалтанд 2009 онд бүртгэгдсэн өв юм.

СЭТГЭГДЭЛ

Comments


Fatal error: Call to undefined function write_cache() in /var/www/html/xac/ww.focusmedee.mn/cache_footer.php on line 6