Эхлэл        Байгаль орчин        Боловсрол        Гэмт хэрэг        Гэр бүл        Нийслэл        Орон нутаг        Хөдөө аж ахуй         Хууль, эрхзүй        Шашин        Эрүүл мэнд
Image
ГУРАВДУГААР ЭМНЭЛЭГ 2.2 ТЭРБУМЫН MRI-ТАЙ БОЛЛОО
Image
Т.Ариунаагийн 10 жилийн хүлээлт
Image
АШУҮИС-ИЙН ЗАХИРАЛ АСАН Г.БАТБААТАРЫН ТӨРСӨН ӨДӨРТ ОЧСОН ЭМНЭЛГИЙН ДАРГА Х.АЛТАЙСАЙХАН ЗОДУУЛЖ ХҮНД ГЭМТЭЛ АВЧЭЭ
Image
Г.Баярсайхан: Утаагүй түлш Алтан тэвшийн хөндийг өөрчлөх гарц
Image
У.ХҮРЭЛСҮХИЙН ГУЙЛГА БА АБЭ ШИНЗОН ХАРИУЛТ
Image
БАРИЛГА, ХОТ БАЙГУУЛАЛТЫН САЙДЫН ЗӨВЛӨЛИЙН ХУРАЛДААН БОЛЛОО
Image
ОРОН НУТГИЙН ЗАМД ЗУНЫ ДУГУЙТАЙ ХӨДӨЛГӨӨНД ОРОЛЦОХГҮЙ БАЙХЫГ АНХААРУУЛЖ БАЙНА
Image
НИЙСЛЭЛИЙН ОНЦГОЙ КОМИССЫН ӨРГӨТГӨСӨН ХУРАЛ БОЛЛОО
Image
2019 ОНЫ ''НИЙСЛЭЛИЙН ТЭРГҮҮНИЙ ӨРХ''-ҮҮД ШАЛГАРЛАА
Image
"ХҮННҮ ЭЙР" ХХК-Д ЯМАР НЭГЭН ХАРИУЦЛАГА ТООЦООГҮЙ БАЙНА
Image
“Хуримтлалтай-Хувьцаатай иргэн” аян Хөвсгөл аймагт үргэлжилж байна
Image
Зариг Өнөрөө: Үсдээд зодож чадна шүү гөлөг минь
Image
50 НАСТАЙ ИРГЭН ГЭРТЭЙГЭЭ ШАТАЖ АМИА АЛДЖЭЭ
Image
Түүхий нүүрсэнд баяртай гэж хэлье
Image
МОНГОЛЫН БАГ 2 ХҮРЭЛ МЕДАЛЬ ХҮРТЭЭД БАЙНА
Image
"ТАВАН ТОЛГОЙ ТҮЛШ" КОМПАНИ 350 ГАРУЙ ХҮНТЭЙ БРИГАД БАЙГУУЛАН НИЙСЛЭЛИЙН ИРГЭДЭД ҮЙЛЧИЛЖ БАЙНА
Image
ШИЛДЭГ 10 СУРАГЧ ШАГНАЛАА ГАРДЛАА
Image
"ТАЛЫН ТҮМЭН АДУУ-2019" АДУУ ДАГАСАН СОЁЛЫГ ТАНИУЛНА
Image
“ШҮХРИЙН СПОРТЫН АЗИЙН 19 ДЭХ УДААГИЙН ТЭМЦЭЭН”-Д ОРОЛЦОНО
Image
ҮНДСЭН ХУУЛЬД ОРУУЛАХ НЭМЭЛТ, ӨӨРЧЛӨЛТИЙН ТӨСӨЛ
Image
Б.ЭНХ-АМГАЛАН САЙДАА, ДАРХАНЫ ЗАМЫГ ИРЭХ САРЫН 1-НД ХҮЛЭЭЛГЭН ӨГӨХ АМЛАЛТАА МАРТААГҮЙ БИЗ
Image
У.ХҮРЭЛСҮХ: ЭНЭ ӨДРИЙГ БИТГИЙ МАРТААРАЙ
Image
ШИНЭ НИЙСЛЭЛИЙН ЗУРАГ, ТӨСӨЛ ХЭНД БАЙНА ВЭ?
Image
Б.ЛХАГВАСҮРЭН: НИЙТЭЭРЭЭ АЖИЛЛАЖ БАЙЖ “СААРАЛ ЖАГСААЛТ”-ААС ГАРНА
Image
ӨРХ ГЭРИЙН ТӨСВИЙГ ХЭРХЭН ХЭМНЭХ ВЭ?
Image
БАЙР СУУРЬ: СААРАЛ ЖАГСААЛТ БИДНИЙГ СЭРЭЭХ "ХОНХНЫ ДУУ" БОЛЛОО
Image
СААРАЛ ЖАГСААЛТАД БАГТСАН ХАРИУЦЛАГЫГ Ц.НЯМДОРЖООС НЭХЭХ НЬ ЗӨВ
Image
ДЭЛХИЙН ЗАХ ЗЭЭЛД НЕФТИЙН ҮНЭ УНАЖЭЭ
Image
БАЙНГЫН ХОРОО НӨАТ-ААС ЧӨЛӨӨЛӨХ ТУХАЙ ХУУЛИЙН ТӨСЛИЙГ ХЭЛЭЛЦЭНЭ
Image
МОНГОЛ, ЯПОНЫ ЕРӨНХИЙ САЙД НАР УУЛЗЛАА
Image
САЙД АСАН З.БАЯНСЭЛЭНГИЙГ ЦАГДАН ХОРЬЖЭЭ
Image
Ц.САНДУЙГИЙН ЦҮНХЭН ДЭХ БАРИМТ ЕРӨНХИЙЛӨГЧИЙН ГАРТ ОЧЖЭЭ
Image
НАЛАЙХЫН ЗАМЫГ ЭНЭ САРЫН 29-НД НЭЭНЭ
Image
АРДЧИЛСАН ХУВЬСГАЛЫН 30 ЖИЛИЙН ОЙД ЗОРИУЛСАН "ЭРХ ЧӨЛӨӨНИЙ ХӨШӨӨ"-Г ДАРХАН ХОТОД БОСГОЛОО
Image
НИЙСЛЭЛД “НУУГДСАН” БААВГАЙГ ХАЙЖ БАЙНА
Image
ЭРДЭМТЭД “ЭРДЭНЭС-ТАВАНТОЛГОЙ” ХК-ТАЙ ХАМТАРЧ АЖИЛЛАНА
Image
ЭНХИЙГ САХИУЛАГЧИД ЭХ ОРОНДОО ИРЭХ ТОРГОН АГШИН /БИЧЛЭГ/
Image
ФАТФ-ААС МОНГОЛ УЛСЫГ СААРАЛ ЖАГСААЛТАД БАГТААХДАА ДӨРВӨН ЗӨВЛӨМЖ ХҮРГҮҮЛЖЭЭ
Image
БАЙГАЛИЙН ТҮҮХИЙН МУЗЕЙГ НУРААХ ТЕНДЕРИЙГ ШҮҮХЭЭС ТҮДГЭЛЗҮҮЛЛЭЭ
Image
ХОВД АЙМГИЙН ДЦС-ЫН ДАРГЫГ БАРЬЦААЛЖ, МӨНГӨ НЭХЖЭЭ
Image
Б.ПҮРЭВДОРЖ: ХҮНИЙ АМЬ ХОХИРСОН АСУУДЛААР ТА НАРТ ХАРИУЦЛАГА ТООЦНО
Image
ЯВГАН ЗОРЧИГЧ ӨӨРӨӨ УДИРДДАГ ГЭРЛЭН ДОХИОГ ЯАРМАГИЙН УУЛЗВАРУУДАД СУУРИЛУУЛЖЭЭ
Image
ӨВӨРХАНГАЙ АЙМГИЙН 9 СУМАНД БЭЛЭН БАЙДЛЫН ҮЗЛЭГ ЗОХИОН БАЙГУУЛАВ
Image
УСАН СЭЛЭЛТИЙН МАСТЕРУУДЫН УЛСЫН АВАРГА ШАЛГАРУУЛАХ ТЭМЦЭЭНД БАГИЙН ДҮНГЭЭР ТЭРГҮҮЛЛЭЭ
Image
Г.ЗАНДАНШАТАР: ТУСГААР ТОГТНОЛЫГ ЮУГААР Ч СОЛЬЖ БОЛШГҮЙ ҮНЭ ЦЭНЭТЭЙ
Image
ИРГЭНИЙ ХАМГААЛАЛТЫН АКАДЕМИЙН САГСАН БӨМБӨГИЙН ХОШОЙ АВАРГА БОЛЛОО
Image
ГАЛ УНТРААХ АВТОМАШИНЫ ЖОЛООЧ НАР СУРГАЛТАД ХАМРАГДАВ
Image
НЭЭЛТТЭЙ ДУУДЛАГЫН ХУДАЛДААНЫ ЗАР
Image
Д.ХАЯНХЯРВАА: 950 САЯ ТӨГРӨГИЙГ ЧИНЬ ЭЕРЭГ ТАЛААС НЬ ЯАЖ PR-ДАХ ЮМ БЭ
Image
ДЭЛХИЙН ИНТЕРНЭТИЙН VI ХУРАЛ ЭХЛЭВ
Image
56 жил ханилахдаа 55 000 даашинз эхнэртээ худалдан авч өгчээ
Image
Эр хүнийг сайн нөхөр болгох ухаан эмэгтэй хүнээс л гардаг юм шүү
Image
ЯГААН ЦЭНХЭР ТАСАЛБАРАА ТА ХААШАА АЛГА БОЛСНЫГ МЭДЭХ ҮҮ ТЭГВЭЛ ИНГЭЖ ШАЛГАНА...
Image
Сонирхолтой сэтгэлзүйн сонжоо
Image
Мөрийтэй тоглоомын газар дээрэмдэхдээ 30 гаруй хүн хутгалжээ
Image
"Samsung" компани даруй Note 7 утсыг хэрэглэхээ зогсоохыг анхаарууллаа
Image
0-3 насны хүүхдээ асарч байгаа эх УЛИРАЛ БҮР цалин авах боломж бүрдлээ
Image
У.Хүрэлсүхийн бөмбөрчин Г.Манлайжав “уран”-ы Ж.Ганбаатарыг санхүүжүүлж байжээ
Image
Зөв сайхан зүйлс бодож буруу муухайг өөрөөсөө холдуулах дасгал
Image
ХҮНГҮЙ АЙЛД ХУЛГАЙЧ ХУЛГАЙ ХИЙХ ГЭЖ ОРООД ИТЭГМЭЭРГҮЙ ЗҮЙЛТЭЙ УЧИРЖЭЭ
Image
Эрдэмтэд хүн нас барсныхаа дараа хаачдагийг тогтоожээ
Image
Бидний үзэх дуртай хүүхэлдэйн баатруудад хэн хэн дуу оруулсан бэ?
Image
Хамгийн хачирхалтай 10 байрлал
Image
Б.Доржсүрэн: БИД МОНГОЛД ЧУЛУУГААР ЦААС ҮЙЛДВЭРЛЭНЭ
Image
Амьд Барби чинь будаггүй бол эвгүй гар байна ш дээ
Image
Дуртай өнгөөрөө өөрийгөө шинжээрэй
Image
Жирэмсэн үедээ гоо сайхандаа ингэж анхаараарай
Image
”Онцгой нэгэн” ван Галиас муу
Image
Зангидсан гараар таны нууц зан араншинг тодорхойлъё /сонжоо/
Image
Олимп, паралимпын медальтнууд байртай, ганц Э.Содномпэлжээ л хоосон хоцров
Image
Эротик өгүүллэг +18
Image
Идсэн ч жин нэмдэггүй амттанууд
Image
Настай эмээгийн хумсыг засч өгөх гэтэл...
Image
Драмын Тодоо, жүжигчин Шүүдрээ нар удахгүй хамтын амьдралаа эхлүүлнэ
Image
ЕРӨНХИЙ САЙД У.ХҮРЭЛСҮХИЙН ТРООЛУУДЫГ СЭТГҮҮЛЧ Н.ӨНӨРЦЭЦЭГ ИЛЧИЛЛЭЭ
Image
Муу хүмүүстэй маргалдаж, сэтгэл тавгүйтсэн бол сүү уу
Image
Хольж идэхэд хор болдог хүнсний бүтээгдэхүүнүүд
Image
1988 оны дэлхийг цочроосон аймшигт хэрэг
Image
Гэрээ хэрхэн гоёмсог болгох вэ?
Image
Гайхамшигт G цэг яг хаана байрладагийг мэдээд аваарай +18
Image
"Ардын элч" ард түмний санал асуулга орон даяар үргэлжилж байна
Image
Эр, эмийн харьцааны гүн ухаан (18+)
Image
“Хаан” банкны дээрэм хэрээс хэтэрлээ
Image
Шөнийн цагаар ч хүчилтөрөгч сайн ялгаруулдаг 9 ургамал
Image
Монгол зурагчны гэрэл зураг 2016 оны шилдэг зургуудын нэгэнд багтжээ
Image
АРАВДУГААР САРЫН 31-НД БОЛОХ ҮЙЛ ЯВДАЛ
Image
НУТГИЙН ЗАХИРГААНЫ БАЙГУУЛЛАГЫН АЛБАН ТУШААЛТНУУДЫН ХОМ-ИЙГ ЗАРЛАЛАА
Image
Аса Аварга ерөнхийлөгч Х.Баттулгынд хүргэн орно гэв үү
Image
Тагнуулынхан хэргийн үзүүрээс атгав бололтой
Image
УИХ-ын дарга дэлхийн улс орнуудын парламентын тэргүүн нартай уулзалт хийж байна
Image
ЦАХИМ ТОГЛООМЫН ГАЗАР ХОНОЖ БАЙСАН ХҮҮХДИЙГ ГЭРТ НЬ ХҮЛЭЭЛГЭЖ ӨГЛӨӨ
Image
УИХ-ын гишүүн Д.Эрдэнэбат АН-ын сонгуулийн штабыг удирдана
Image
Засаг даргатайгаа нийлж, баавгай агнасан этгээдүүдийг цагаатгалаа
Image
М.ЭНХ-АМГАЛАНД АГААРЫН БОХИРДОЛТОЙ ХОЛБООТОЙ ТӨСВИЙГ ҮР ДҮНГҮЙ ЗАРЦУУЛСАН АСУУДЛЫГ ШАЛГУУЛАХААР ХАНДАВ
Image
НҮХЭН ЖОРЛОНД ХОЁР НАСТАЙ ХҮҮХЭД УНАЖ АМИА АЛДЖЭЭ
Image
ӨНӨӨДӨР БОЛОХ ҮЙЛ ЯВДЛЫН ТОЙМ
Image
Албадан ажил хийлгэх ялын биелэлтийг шалгалаа
Image
Баянзүрх дүүрэг 2016 оны онцлох ажилуудаа дүгнэлээ
Image
МАН-ЫН БҮЛГИЙН ХУРАЛДААНААР ШАТАХУУНЫ АСУУДЛЫГ ХЭЛЭЛЦЭНЭ
Image
Хятад: Дэлхийд нөлөөлөх зургаан өөрчлөлт
Image
Ажилгүйдлийн тэтгэмж гэж юу вэ
Image
С.Пүрэв - Азын цэнхэр уулс
Image
УЛААНБААТАР-ДАРХАН ЧИГЛЭЛИЙН АВТО ЗАМЫГ ДОЛООН САР ХЭСЭГЧЛЭН ХААНА
Image
Финланд улс иргэддээ сул цалин өгч эхэллээ
Image
ХӨВСГӨЛ АЙМГИЙН НИЙТ ӨРХИЙН 33 ХУВЬ НЬ ГАЗРАА ӨМЧИЛЖЭЭ
Image
ХОЙД ЭЦЭГТЭЭ ЗОДУУЛСАН ХҮҮ ЭМНЭЛГЭЭС ГАРЧЭЭ
Image
“Хөдөлмөр Нэмье” хөдөлмөрийн яармагийн үеэр 1300 гаруй залуус ажилд зуучлагдлаа
Image
ХҮНД ҮЙЛДВЭРИЙН ЧИГЛЭЛИЙН МЭРГЭЖИЛТЭН ЭРЭЛТ ХЭРЭГЦЭЭТЭЙ БАЙНА ГЭВ
Image
В. Путин: Тэд бол биеэ үнэлэгчээс долоон дор…
Image
ЗОРИГИЙН ХЭРЭГ НЭГ ИЙМЭРХҮҮ Л ЮМ БОЛОХ ГЭЭД БАЙНА УУ ДАА!!!
Image
Image

Мэдлэгийн тухай онол

Мэдлэгийн тухай асуудал аливаа философийн судлах зүйлд ямар нэг байдлаар гарцаагүй багтаж байдаг. Мэдлэг гэж юу вэ? Орчин үеийн зарим философи дахь “мэдлэг”гэдэг ойлголт Мэдлэгийн тухай сургаал гэж бид орчуулж буй “эпистемологи”гэдэг нэр томъёоны үндэс нь грек хэлний “epistasthai” /латин галигаар ”episteme”/ гэдэг үг юм. Аристотель “гносеологи” гэдэг нэр томъёоноос гадна “episthai” гэдэг нэр томъёог ашиглахдаа сүүлчийнхийг нь шинжлэх ухааны мэдлэгт онцлон ашигладаг байсан аж. “Эпистемологи”гэдэг нэр томъёог шинэ үеийн философи анх хэрэглэхдээ танин мэдэхүйн онол гэдгээс илүү өргөн утгаар хэрэглэсэн аж. Үүнд энэ нэр томъёог шинэ үеийг философид анх оруулсан Шотландын философич Дж.Ф.Ферье 1854 онд нийтлүүлсэн “Метафизикийн үндсүүд гэдэг номондоо философийг онтологи, эпистемологи гэдэг хоёр хэсэгтэйгээр тайлбарласан байна. Энэ үеэс хойш “эпистемологи “гэдэг нэр томъёо зарим философид ”танин мэдэхүйн тухай сургаал“, зарим философид түүнээс илүү өргөн утгаар “мэдлэгийн тухай сургаал“ гэсэн ойлголтыг тус тус илэрхийлдэг болжээ. Угтаа мэдлэг бол зөвхөн танин мэдэхүйн төдий биш харин түүнээс өргөн хүрээний үр дүн байдаг нь өөрөөр хэлбэл хүн төрөлхтний сэтгэлийн бүх давхраа бүх төвшин , тэдгээрийг бий болгодог хүний төрөлх эрхтэн зэрэг болбоос мэдлэг бий болоход өөр өөрийнхөөрөө оролцдог ажээ. Үүний тухай өгүүлдэг философи чиглэлүүдийн холбогдох үндэслэлүүдээс заримыг нь онцолж дурдахад: · Бихевиоризмын үүднээс хандвал хүний янз бүрийн мэдрэхүй, сэтгэхүй бол холбогдох булчингийн объектив хөдлөлүүдийн үр дүн байдаг. Тиймээс мэдлэг бол материализмд өгүүлдэгчлэн тархины шинж тэнд бий болдог тусгал биш харин инстинктив бүтээгдэхүүн байдаг. · Лингвистик философийн үүднээс мэдлэг бол хүний үгийг яаж хэрэглэсний нь үр дүн байдаг. · Аналитик философийн төлөөлөгчид мэдлэгийг шинжлэх ухааны хэллэгүүд ,өөрөөр хэлбэл тухайн тодорхой туршлагын зүйлсийг тоочсон жич жич маргаангүй хэлний илэрхийллүүд / протокол өгүүлбэрүүд / гэж ойлгодог. Мэдлэг бол үзэгдэл үйл явдалтай шууд харьцаж юмуу хэлээрээ болон бусад төрлийн дохио тэмдэгээр дамжуулан хүлээж авдаг мэдээлэл мөн. v Мэдлэгийг ангилахуй Мэдлэгийг янз бүрийн үндэслэгээний үүднээс ангилдаг билээ. Тухайлбал: · Мэдлэгийг ямар төрөл бүхий байдгийнх нь үүднээс ёс суртахууны үзлийн, гоо зүйн, шашны, шинжлэх ухааны, философийн гэх мэтээр ангилдаг. · Аяндаа бий болж байдаг уу, эсвэл зориудын тогтолцоот боловсруулалтын үр дүн болж байдаг уу гэдгийнх нь үүднээс мэдлэгийг ерийн /өдөр тутмын/, онолын гэж хоёр хуваадаг. Ерийн мэдлэг бол хүн төрөлхтний мэдлэгийн тухай тухайн төрөлд гарцаагүй бүрэлдэхүүн нь болдог. Ийм мэдлэг зориудын бэлтгэл, туршлага шаардахгүйгээр аливаа хүний амьдрал , үйл ажиллагааны явцад аяндаа бий болж байдаг. Тиймээс агуулгын хувьд тэр бүр үнэн байж чаддаггүй. Гэхдээ амьдрал үйл ажиллагааны туршлага сайтай хүн ерийн мэдлэгийнхээ агуулгад алдаа гаргах нь тийм туршлагагүй хүнээс бага байдаг. Энэ мэдлэг бол онолын мэдлэг эзэмших, хөгжүүлэх, бүтээх юмуу өөрчлөх нэн чухал нэг хүчин зүйл болж чаддаг. Онолын мэдлэг бол нэг юмуу хэд хэдэн тодорхой арга хэрэглэх үндсэн дээр зориуд боловсруулж холбогдох хамтлагийн хүрээнд хүлээн зөвшөөрөгдсөн хоорондоо уялдаа бүхий янз бүрийн ойлголт, баримтлал хууль, хэм хэмжээ, дүрэм зэргийн тогтолцоо мөн. Хүн төрөлхтний мэдлэгийн төрөл бүхэнд онолын түвшин байдаг. Гэхдээ ерийн мэдлэг, онолын мэдлэг хоёрын дундуур хана хэрэм босгон бодох буруу байдаг. Онолын мэдлэгийн, ялангуяа шинжлэх ухааны мэдлэгийн чухал чухал үр дүн нь ердийн мэдлэгт шингэн байршиж, аксиомчлогддог баримт элбэг билээ. Нөгөөтэйгүүр онолын чухал чухал категори, баримтлал бол үлэмж тохиолдолд ерийн мэдлэгийн туршлагаас шимт хөрстэй байж, бас ерийн мэдлэгийн томъёонуудыг зөв сонгон ашигласан үр дүнтэй ихээхэн холбоотой байдаг. Мэдлэгийн үүсэл, оршин тогтнол, үр дүн зэрэгт шууд холбогддог янз бүрийн талын аль нэгийг онцлон үндэслэгээ болгох үндсэн дээр түүнийг ангилах үйлдлийг ийнхүү үргэлжлүүлэх болно. Танин мэдэхүйн онол Танин мэдэхүйн онол бол танин мэдэхүйн уг чанар, танин мэдэхүйн үйл явцын урьдчилсан нөхцөлүүд, үнэн гэж юу болох, үнэний шалгуур зэрэг асуудлыг авч үздэг философийн бие даасан бүрэлдэхүүн мөн. v Танин мэдэхүйн уг чанар , механизм Танин мэдэхүйн онолын янз бүрийн чиглэлийн авч үздэг нэн чухал нэг асуудал бол мэдлэг гэж юу болох , мэдлэг үүсдэг шалтгааны талаарх асуудал билээ. Философичид уг асуудлыг шинжлэх ухааны мэдлэгийн түвшинд авч үзэхийг чухалчилж ирсэн. Энэ нь ерийн мэдлэгийн уг чанарт ямар нэг байдлаар хамааралтай байдаг. ХХ-зууны сүүлийн хагасаас хойших хамгийн өргөн дэлгэрсэн тайлбараар бол танин мэдэхүйн маш чухал нэг хэлбэр нь асуудал мөн. Ер нь танин мэдэхүйн үйл явц асуудлаас эхэлдэг. Асуудлыг онолын хувьд зөв, оновчтой дэвшүүлэх нь судалгааны ажлын амжилтын нэн чухал нэг үндэс болж өгдөг. Асуудал дэвшүүлсний дараах танин мэдэхүйн алхам бол ямар нэг анхны элементийг, өөрөөр хэлбэл анхны атомуудыг олох, онцлох гносеологи үйл ажиллагаа байдаг. Ийм үйл ажиллагаа нь судалж байгаа зүйлээ энгийн анхдагч хэсгүүд болгон бүлэглэх, гишүүнчлэх хуваах логик үйлдэлд үндэслэдэг. Мэдлэгийн эх сурвалжийн тухай философи баримтлалууд Мэдлэг юунаас үүсдэг тухай асуудлаар хоёр баримтлал философийн түүхэнд хамгийн нөлөөтэй байж иржээ. Тэдгээрийн нэг нь рационализм, нөгөөх нь эмпирицизм мөн. Бүр эртний зарим сэтгэгч, тухайлбал Платон рационализмыг илэрхийлж байв. Гэхдээ рационализм сонгодог байдлаар шинэ үеийн философид бий болж , түүнийг Ф.Декарт үндэслэсэн. “Рационализм“ гэдэг нэр томъёо латины “ ratio”, /reason-оюун ухаан / гэсэн үгнээс гаралтай. Гэхдээ уг нэр томъёо философийн түүхийн ба өнөөгийн бодит байдалд янз бүрийн утгаар хэрэглэгдэж иржээ. Шинжлэх ухааны философийн өөр өөр чиглэлийн төлөөлөгчид энэ ойлголтыг ерөнхийдөө шинжлэх ухааны судалгааг тодорхойлогч янз бүрийн хэм хэмжээ аргын цогц гэж үзэж, улмаар шинжлэх ухааны арга зүйг рациональ чанарын тухай онол гэж тайлбарладаг. Энд шинжлэх ухааны рациональ чанар бол ухамсар ба үйл ажиллагааны жинхэнэ дээд хэв маяг мөн гэдэг эерэг үнэлэмж ийнхүү баримтлагддаг. Энд рационализмын янз бүрийн хэлбэр дотроос Ф. Декартынхыг онцолж буй болно. Яагаад гэвэл чухамхүү Ф. Декартын рационализмыг эмпирицизмтэй харьцуулж тэдгээрийг бие биед нь сөрүүлэн авч үзэх бат үндэстэй байдаг. Эмпирицизм бол рационализмын адилаар түүхэн чухал хэлбэртэй юм. Жишээ нь, Аристотель, Фома нарыг сонгодог эмпирицизмийг бүтээгч нар гэдэг бол Дж.Локкийг орчин үеийн эмпирицизмийн, Д.Хьюмийг эрс эмпирицизмийн төлөөлөгч гэдэг. Эдгээрт нийтлэг байдаг философи санаа нь мэдлэгийн эх сурвалж бол мэдрэхүйн туршлага мөн гэдэг үзэл юм. Энэ нь харах, сонсох, үнэрлэх, хүртэлцэх, амтлах 5 мэдрэхүй маань бидний мэдлэгийн үндэс мөн гэсэн үг юм. Мэдлэг бол шинжлэх ухааны ажиглалт туршилтын үр дүн мөн гэдэг үзэл эмпирицизмд бас хамаардаг. Танин мэдэхүйн онол дахь “рационализм“, эмпирицизм” хэмээх ийм хоёр баримтлалын гол философи алдаа нь гэвэл хүний мэдлэгт /мэдрэхүйн, сэтгэхүйн, практик, эргэлзээ бишрэл гэх мэт/ нэн янз бүрийн үндэс, эх сурвалж байдгаас эмпирицизм нь зөвхөн мэдрэхүйг, рационализм нь зөвхөн оюун ухаан /сэтгэхүйг/-ыг мэдлэгийн эх сурвалж мөн гэж дөвийлгөдөг байдал мөн. Мэдлэгийн эх сурвалжийн асуудлыг түүхчлэн авч үзэж буй тохиолдолд И.Кантын онцолсон апестериори ба априори мэдлэгийн ялгааны тухай үзлийг орхиж болохгүй . Үнэний тухай философи баримтлалууд Танин мэдэхүйн зорилго бол үнэн мэдлэг олж авахад чиглэдэг учраас үнэний тухай асуудал тухай тухайн философид танин мэдэхүйн онолынх нь гарцаагүй чухал нэг сэдэв байдаг. Гэвч үнэн гэж юу вэ? гэдэг талаар философичдод нэгдмэл хариулт байдаггүй. Үүний шалтгаан гэвэл үнэн мэдлэг олж авах үйл явц танин мэдэхүйн нэн олон янзын нөхцөлд хэрэгждэгээс тэдгээр нөхцлийн аль нэгийг онцлоод тэр нөхцлөө үнэн мэдлэгтэй, философийн нэр томъёогоор бод үнэнтэй адилтгадаг үзэл олноор гарч ирж, энэ нь үнэний тухай өөр өөр онол төрүүлж байдаг. Гэхдээ тэдгээр онолыг гурван том бүлэг болгосон ангилал байдаг. Тэдгээр нь тохирооны (корреспондентийн) үзэл, когеренцийн үзэл, прагматик үзэл гэдэг гурван бүлэг мөн. Тохирооны үзэл. Үнэнийг тохирооны үзлээр тайлбарладаг байдал эртний Дорно дахины философи эргэцүүлэлд анх илэрсэн байна. Жишээ нь Кунзийн тайлбараар юмс бол тэдгээрт өгсөн нэртэй тохирдог байх ёстой. Яагаад гэвэл нэр бүхэнд тодорхой утга байдаг нь уг нэрийн холбогдож буй бүлэг юмны мөн чанар болдог. Жишээлбэл захирагчийн мөн чанар нь "Захирагчийн дао"-д буюу төгөлдөр санаанд байдаг. Хэрэв захирагч "захирагчийн дао"-гийн дагуу үйлдэлтэй байвал тэр хүн нэрээрээ ч, бодит байдлаараа жинхэнэ захирагч юм. Нэр ба бодит чанарын хооронд тийнхүү зохицол байх ёстой. Хэрэв захирагч захирагчийн дао-гоос өөрөөр үйлдэж байгаа бол олон түмэн түүнийг захирагч гэж нэрлэж байсан ч угтаа захирагч биш юм. Нийгмийн харилцан холбогдолд нэр тус бүр тийнхүү тодорхой хариуцлага ба үүрэгтэй байдаг. Эртний грекчүүдийн дотроос тохирооны үзлийн анхны томоохон төлөөлөгчид нь Платон, Аристотель нар юм. Грекийн эл хоёр сэтгэгч үнэн бол юм, өгүүлэхүүн хоёрын таараа гэж үзжээ. Гэхдээ Платон, Аристотель хоёр ертөнцийг үзэх өөр өөр философи үзэл боловсруулсан зэрэг болбоос үнэний тухай тэдний корреспондент үзэлд ялгаа үүсгэдэг. Үүнд, Платоны хувьд мэдрэн хүртэхүй тогтвортой мэдлэг бий болгодоггүй тул итгэл үл төрүүлсэн үзэл бий болгож байдаг. Түүнээс гадна зарим ойлголт зөв бүрдэлттэй, үл өөрчлөгдөгч шинжтэй байдгаараа үнэн мэдлэг өгдөг. Тийм ойлголтуудын объект нь мэдрэгдэгч ертөнцийг мэдрэн хүртэхүйн объект биш, харин мэдрэхүйгээс дээгүүр объект буюу санаа байдаг. Тийнхүү үнэн мэдлэг илэрхийлдэг янз бүрийн ойлголт бол янз бүрийн объектив санааг илэрхийлдэг гэж Платон үзсэн нь түүний объектив идеализмд захирагддаг. Гэтэл Аристотель өөрийн боловсруулсан философи, логикийн үүднээс Платон чанар, тоо, харилцаа, үйлдэл зэргийг тус тус бие даасан санаа болгон тайлбарлаж, тийнхүү логикийн хэлээр тэдгээрийн тухай төрел ойлголтыг л үнэн байж чадна гэснийг няцаасан юм. Тэгээд Аристотель төрлөөс явцуу багтаамжтай ойлголт болох дүрс ойлголт, бас бодгалийн тухай ойлголт үнэн байж чадна гэж тайлбарласан байна. Гэхдээ хожмынх нь холбогдох онолуудын үүднээс дүгнэвэл Платон, Аристотель хоёрын боловсруулсан корреспондентийн онолд нэг нийтлэг учир дутагдал байв. Тэр нь юу вэ? гэвэл тэдний үед грекчүүд сэтгэхүй, хэл хоёрын ялгааг нухацтай зааж хараахан амжаагүй байжээ. XIX зуунд бий болсон корреспондент онолууд доторхи нэг содон чиглэл нь материалист онол мөн. Түүнийг Л.Фейербах францын материализмын уламжлал дагуу анх ултай үндэслэж, улмаар Ф.Энгельс, В.И.Ленин болон марксизмын бусад томоохон төлөөлөгчид диалектик арга зүйн үүднээс гүнзгийрүүлэн хөгжүүлж ирсэн байна. Марксист-ленинист философи, түүний цөм бүрэлдэхүүн нь болох диалектик материализм үнэний тухай дараахь үндэслэлүүдийг боловсруулжээ. Үүнд: - Үнэн бол бодит байдалд бидний бодол тохирохуй мөн. Танин мэдэхүй бол гадаад ертөнц хүний тархинд, ухамсарт тусгагдан буусан дүр буюу төсөө мөн. Гэтэл угтаа хүн бодит байдалтай шууд харьццаггүй бөгөөд харин түүнийг хэрхэн мэдэрч, сэтгэж, ухаарч буй тийм байдлаараа л танин мэддэг хэмээн знэхүү тусгалын онолыг шүүмжлэгчид үздэг. - Объектив үнэн байдаг, өөрөөр хэлбэл хүнээс, хүн төрөлхтнөөс үл хамаармал үнэн агуулга хүний бодол, төсөөлөлд байдаг. Ийм үзэл бусад философи сургаалын үүднээс бас шүүмжлэгддэг. Үүнд, мэдлэгийн агуулганд сэтгэлийн янз бүрийн чадвар, тухайлбал сонирхол, итгэл үнэмшил, мэдрэмж, ой дурсамж, заншил зэрэг чухал нөлөө үзүүлдэг тул үнэн бол агуулгаараа объектив байх үндэсгүй байж, харин тэр (үнэн) нь субъектив хүчин зүйлээс хамаарч байдаг гэсэн ерөнхий үндэслэлийг тэдгээр сургаал гаргадгийн зэрэгцээ өөр өөрийн өвөрмөц жич үндэслэлийг бас гаргадаг байна. - Үнэн бол харьцангуй ба туйлын диалектик холбоонд байж, харьцангуйгаас туйлын руу шилжиж байдаг. Угтаа философийн бусад зарим чиглэл ч гэсэн харьцангуй ба туйлын үнэн байдаг тухай ярьдаг. Жишээ нь: буддист гүн ухааны үүднээс үзэгдлийн (биет) ертөнцийн шүтэн барилдлага болдог үнэн бол янагуухь (харьцангуй), харин хоосон чанарын шүтэн барилдлага болдог үнэн бол дээд утгын буюу туйлын үнэн мөн. Энэ тухай Богд Зонховын "Бодь мөрийн зэрэгт” бичсэн байдаг. Улмаар буддист сэтгэлгээний ном зохиолуудад: янагуухь ба үнэмлэхүй хоёр үнэний нэгийг хэтрүүлэн баримтлах ёс бол гэм бөгөөд ертөнцийн юмсын гадаад мөн чанарыг танин мэдэх харьцангуй үнэн нь уг юмсын дотоод мөн чанарыг ухан мэддэг туйлын үнэний нэгэн шат юм гэж байдаг аж. Диалектик матери-ализмын үүднээс харьцангуй үнэн бол бодит байдлын юм, үзэгдлийн тухай тойм, барагцаалсан, иймд улам тодрон гүнзгийрч хөгжих ёстой, өөрөөр хэлбэл туйлын үнэн рүү тасралтгүй ойртох хандлага бүхий мэдлэг мөн. Харин туйлын үнэн бол эргэлзээ үл төрүүлэх баттай үнэн мэдлэг мөн. Шинжлэх ухааны салбарт туйлын үнэн байх бололцоог К.Поппер, П.К.Фейерабенд зэрэг постпозитивизмын төлөөлөгчид арга зүйн хувьд үгүйсгэсэн билээ. Тохирооны үзлийн XX зуун дахь хамгийн цуутай хувилбар бол польшийн логикч, математикч А.Тарский (1902-1984)-гийн боловсруулсан үнэний тухай семантик тодорхойлолт мөн. Энэ бол үнэний тухай Аристотелийн ойлголтыг зохиомол (формальчилсан) хэлний янз бүрийн хэллэгэнд хэрэглэн тодотгосон байдал мөн. Когеренцийн (латины соhаеrеntiа-дотоод холбоо)-ийн үзэл. Энэ үзлийг олон тооны философи чиглэлийн төлөөлөгч өөр өөрийн онцлог сургаалын үүднээс боловсруулан сурталчилжээ. Когеренцийн үзлийн эх үндсийг эртний Грекийн Элейн сургуулийнхан тавьсан гэж зарим судлаач үздэг юм. Жишээ нь, үнэн бол мэдлэг бодит байдалтай тохирохуй мөн байдаг нь тухайн мэдлэгийн зөрчилгүй байдлаар хангагддаг гэж Зенон, Парменид нар үзжээ. И.Кантын боловсруулсан танин мэдэхүйн онолд когеренцийн зарчим тодорхой байдлаар бас илэрдэг. Тэрээр: үнэний агуулгыг мэдрэхүйн ба оюун бодлын харилцан зохицол тодорхойлдог гэж үзэж байв. XIX зууны сүүлийн хагаст үүсээд XX зууны 20-иод оныг хүртэл бие даасан философи чиглэл болж байсан "абсолют идеализм" гэдэг нэртэй англи дахь шинэ гегельч нэгэн философийн төлөөлөгчид когеренцийн онол төлөвшихөд чухал түлхэц өгчээ. Тэдний үзлээр үнэн бол гол гол "дотоод харилцаагаар" бий болж, абсолюттай тохирдог системт нэгдэл мөн. Абсолют идеализмын гол төлөөлөгч Ф.Г.Брэдли (1846-1924)-гийн үзлээр бодитой ба санаалаг зүйлс эцсийн эцэст Абсолютаар тодорхойлогдон адилсдаг. Үнэн бол санаалаг зүйл болгосон бодит байдал мөн. Өөрөөр хэлбэл бодит байдал бол хэсэг бүр нь өөр хоорондоо дотоод холбоо бүхий тогтолцоо мөн тул сэтгэхүй ч бас тийм систем байж, сэтгэхүй хэмээх системийг эзэмших нь бодит байдлыг илрүүлэн эзэмшиж буй байдал болдог. Үнэний тухай когеренцийн үзэл болбоос сонгодог философид эмпирик юм уу эцсийн эцэст ямар нэг абсолют бодит байдалтай холбогддог байсан бол неопозитивист когеренцийн онол нь математик логикийн тодорхой тодорхой системийг сууриа болгон бий болсон ажээ. Прагматик үзэл. Үнэний тухай прагматик үзлийн хоёр гол төлөөлөл байдаг. Тэдгээрийн нэг нь прагматизм нөгөөх нь марксист-ленинист философи юм. Гэвч энэ хоёр философи үнэний асуудлыг прагматик үндэстэй гэж үздэг нь адил боловч уг асуудлыг шийдвэрлэн тайлбарладаг нь ялгаатай билээ. Үүнд, нэгдүгээрт, марксист-ленинист философи хүний үйлдлийн янз бүрийн хэв маяг дотроос материаллаг, ухамсарт үйлдлийг нь онцолж, түүнийг "практик" гэж нэрлэдэг. Харин прагматизмд онцолдог үйлдэл бол тухайн субъектийн хувийн онцлогоос, түүний дотор мэдрэмжээс нь хамаардаг, тэгээд бас гол нь шинжлэх ухааны хүрээнд хамаардаг үйлдэл мөн. Хоёрдугаарт, марксист-ленинистфилософи үнэнийг хүний тархинд буусан тусгал, санаан дүр, хуулбар гэж үздэг билээ. Харин прагматизмын ярьдаг үнэн бол хүний үйлдэлд ашгаа өгч буй үзэл, баримтал, онол, хэрэгсэл мөн. Үнэний шалгуурын асуудал. Танин мэдэхүйн онолын үүднээс хэлэхэд үнэний шалгуур бол тодорхой үндэслэл, томъёолол, таамаглал, онол гэх мэтийг шалгадаг арга мөн. Үнэний тухай янз бүрийн философи баримтлал бүхэн өөр өөрийнхөө агуулгын үүднээс үнэний шалгуур юу болохыг тайлбарладаг. Прагматизмын үзлээр хүн бодит байдалтай харилцахыг биш, харин үйлдэлтэйгээ харилцахыг гол болгодог. Тиймээс мэдлэг бодит байдалтай тохирох нь биш, харин үйлдэлд ашгаа өгдөг байх нь, амжилт авчирдаг байх нь гол юм. Тиймээс мэдлэг бодит байдалтай тохирох нь уг мэдлэгийн агуулгаар биш, харин үйлдэлд түүний өгөх ашиг тусаар тодорхойлогдоно.

СЭТГЭГДЭЛ

Comments


Fatal error: Call to undefined function write_cache() in /var/www/html/xac/ww.focusmedee.mn/cache_footer.php on line 6