Эхлэл        Байгаль орчин        Боловсрол        Гэмт хэрэг        Гэр бүл        Нийслэл        Орон нутаг        Хөдөө аж ахуй         Хууль, эрхзүй        Шашин        Эрүүл мэнд
Image
ҮЙЛДВЭРЧНИЙ ЭВ НЭГДЭЛ НАМЫГ БҮРТГЭХЭЭС ТАТГАЛЗЛАА
Image
ДАРХАНЫ ЗАМ ИРЭХ 11 ДҮГЭЭР САРД АШИГЛАЛТАД ОРЖ АМЖИХГҮЙ ГЭВ
Image
Р.СЭДДОРЖ: УЛААНБААТАРЫГ УТААГҮЙ БОЛГОХЫН ТУЛД НҮҮРСЭЭ ГОВИОС ЗӨӨХ НЬ ӨМНӨГОВЬЧУУДАД ОЛОН ЭРСДЛИЙГ АВЧИРЧ БАЙНА
Image
Б.БААТАРХҮҮ: ЦАГДААГИЙН АЛБА ХААГЧИД ХҮНИЙ АМЬ НАСАНД ХАЛДСАН УУ ГЭДГИЙГ ШАЛГАЖ ТОГТООНО
Image
Б.БАТЗОРИГ ГИШҮҮН ГУРВАН ТЭРБУМЫН ҮНЭТЭЙ БАЙР, ТЭРБУМЫН ҮНЭТЭЙ ГАЗРАА ХЭНД ӨГӨВ
Image
Л.ОЮУН-ЭРДЭНЭД ХЭН ЗӨВЛӨДӨГ ВЭ?
Image
МОНГОЛ ТӨРИЙН ДАЛБААГ УРЖ ТАСТДАГ ЧИ ХЭН БЭ. УУЧЛАЛТ ГУЙ
Image
"Миний ажлын өрөө" зураач Ц.Болдбаатар /Бобр/
Image
“60 тэрбумын эзэн” Ц.Сандуй хэргээс мултрахын тулд намын удирдлагуудаа гүтгэж эхлэв
Image
СЭТГҮҮЛЧ Н.ӨНӨРЦЭЦЭГИЙГ ДОТНЫ НАЙЗ НЬ ЗАХИАЛГААР ГҮТГЭЖЭЭ
Image
Месси FIFA-гийн оны шилдэг тоглогчийн шагналыг зургаа дахь удаагаа хүртлээ
Image
Э.Билэгсайхан өнөөдөр, М.Анхцэцэг маргааш тэмцээндээ оролцоно
Image
Мисс Ц.Аззаяа “Эх дэлхийн мисс” тэмцээнд Монгол Улсаа төлөөлөн оролцоно
Image
Булган аймгийн иргэд хууль бус уул, уурхайн үйл ажиллагааг зогсоож буйг дэмжив
Image
ЕРӨНХИЙ САЙД ХӨВСГӨЛ АЙМГИЙН ИРГЭДТЭЙ УУЛЗАВ
Image
ХӨВСГӨЛ АЙМГИЙН УРГАЦ ХУРААЛТ 47 ХУВЬТАЙ БАЙНА
Image
ЕРӨНХИЙ САЙД У.ХҮРЭЛСҮХ ОРХОН АЙМГИЙН ИРГЭДТЭЙ УУЛЗАВ
Image
Монгол Улсын Ерөнхийлөгч Х.Баттулга БНЭУ-ын тэргүүлэх компаниудаар зочиллоо
Image
60 ТЭРБУМЫН “АВТОР” Ц.САНДУЙ МАН-ЫН ОДООГИЙН УДИРДЛАГУУДЫН ҮНЭН ТӨРХИЙГ ИЛЧИЛЛЭЭ
Image
БНЭУ-ын Сансар судлалын байгууллагатай хамтран ажиллахаар ярилцлаа
Image
Угтаалцайдамынхны завгүй өдрүүд
Image
Уул уурхай, Хүнд үйлдвэрийн салбарын “Нээлттэй өдөрлөг” болно
Image
Японд Тавантолгой ордын бүтээн байгуулалтын талаар танилцууллаа
Image
Монгол Улсын Ерөнхийлөгч Х.Баттулгад Карнатака мужийн захирагч Важубхай Рубадхай бараалхав
Image
"БОСОО ХӨХ МОНГОЛ" ТББ-ЫН ТЭРГҮҮН, УЛСЫН ХАРЦАГА Г.ГАНХУЯГТ ЭРҮҮГИЙН ХЭРЭГ ҮҮСГЭЖЭЭ
Image
ЭЛЧИН САЙД Н.ТУЛГА ИСЛАНДЫН ЕРӨНХИЙЛӨГЧИД ИЖБ-ЭЭ ӨРГӨН БАРИВ
Image
XI БАЛДОРЖ ШАГНАЛТАН ЕСДҮГЭЭР САРЫН 26-НД ТОДОРНО
Image
МАН-Д ХҮЧИН ЗҮТГЭСЭН ГЭЖ “МИАТ” ТӨХК-ИЙН ДЭД ЗАХИРЛЫН СУУДЛААР ШАГНАЖЭЭ
Image
ТӨВ АЙМГИЙН БОРНУУР, СҮМБЭР СУМАНД МАЛЫН НОГООН ТЭЖЭЭЛ ТАРИАЛАХ, ДАРШЛАХ ТЭРГҮҮН ТУРШЛАГА НЭВТРҮҮЛЛЭЭ
Image
Г.ГАНТУЛГА: ЭРЧҮҮД ЦЭВЭРШИЛТИЙН ҮЕДЭЭ ТАЙВАН БУС, ТҮРГЭН УУРТАЙ, ГУТРАНГИ БОЛЖ БУСДААС ЗАЙЛСХИЙХ ХАНДЛАГА ГАРГАДАГ
Image
П.АЛТАНЦОГ: ШИНЖЛЭХ УХААНЫ САЛБАРТ МӨНГӨ НЬ БАЙВАЛ ЮУ ХИЙЖ ЧАДАХ ВЭ ГЭДГИЙГ ХАРАХ ЁСТОЙ
Image
“HOME PLAZA” ТОЙРСОН ХӨДӨЛГӨӨН ОГТЛОЛЦОЛГҮЙ БОЛОХ ШИЙДЭЛ
Image
ЕРӨНХИЙЛӨГЧ БНЭУ-ЫН ТЭРГҮҮЛЭХ КОМПАНИУДААР ЗОЧИЛЛОО
Image
ШУУРХАЙ АЛБАНЫ АВТОМАШИН ХҮЛЭЭЛГЭН ӨГЛӨӨ
Image
ХӨВСГӨЛ АЙМГИЙН УРГАЦ ХУРААЛТ 47 ХУВЬТАЙ БАЙНА
Image
"УУДАМ МОНГОЛ ЭДҮКЭЙШН" СУРГУУЛЬД НИЙЛҮҮЛСЭН ХООЛНЫ ДЭЭЖЭЭС ГЭДЭСНИЙ БҮЛГИЙН НЯН ИЛЭРЧЭЭ
Image
С.КУМАР: БИ ЭНЭТХЭГЭЭ САНАДАГГҮЙ, ХОЁР ДАХЬ ЭХ ОРОН, ГЭР БҮЛ МИНЬ ЭНД БИЙ
Image
“ДУРААРАА БИШ ЭЭ ДҮРМЭЭРЭЭ” НЭГДСЭН АРГА ХЭМЖЭЭГ ЗОХИОН БАЙГУУЛНА
Image
Ц.МӨНХ-ОРГИЛ: УИХ ТАРАХ НӨХЦӨЛ БАЙДАЛ ҮҮСЭЭГҮЙ
Image
ЕРӨНХИЙЛӨГЧ Х.БАТТУЛГА БНЭУ-ЫН ТЭРГҮҮЛЭХ КОМПАНИУДААР ЗОЧИЛЛОО
Image
''ОРЛОГОД НИЙЦСЭН ОРОН СУУЦ'' ТӨСЛИЙН БАРИЛГА УГСРАЛТЫН АЖИЛ 90 ХУВЬТАЙ ЯВАГДАЖ БАЙНА
Image
ӨНӨӨДӨР ЦАХИЛГААНЫ ХЯЗГААРЛАЛТ ХИЙГДЭХ ГАЗРУУД
Image
УЛААНБААТАРТ 25-27 ГРАДУС ДУЛААН
Image
АХЛАХ СУРГУУЛИЙН ҮДИЙН ХООЛНООС АВСАН ШИНЖИЛГЭЭНИЙ ХАРИУ ГАРЧЭЭ
Image
ЕРӨНХИЙЛӨГЧИЙН ХОРИГИЙГ 14 ХОНОГИЙН ДОТОР ХЭЛЭЛЦЭХ ХУУЛЬТАЙ
Image
Р.ЧОЙНОМЫН НЭРЭМЖИТ ЦЭЦЭРЛЭГТ ХҮРЭЭЛЭНД ЗӨӨВРИЙН НОМЫН САН БАЙГУУЛЖЭЭ
Image
ЯПОНД ТАВАНТОЛГОЙ ОРДЫН БҮТЭЭН БАЙГУУЛАЛТЫН ТАЛААР ТАНИЛЦУУЛГА ХИЙЛЭЭ
Image
ХАЛААСНЫ ХУЛГАЙН ГЭМТ ХЭРЭГ ИХ ГАРЧ БАЙНА
Image
ХУУЛЬ БУС АНТАЙ ХОЛБООТОЙ 40 ГЭМТ ХЭРЭГ БҮРТГЭГДЖЭЭ
Image
ТАНИЛЦ: ОЮУ ТОЛГОЙН ДАЛД УУРХАЙН БҮТЭЭН БАЙГУУЛАЛТ, САНХҮҮЖИЛТИЙН ТӨЛӨВЛӨГӨӨ ГЭГДЭХ "ДУБАЙН ГЭРЭЭ"
Image
Бусдаас нууц ганцаараа үзэх 10 кино
Image
“Оюутолгой” компанийн ТУЗ-ийн гишүүдийг томилжээ
Image
Иргэдээс ирүүлсэн мэдээллийн дагуу жолооч нарт хариуцлага тооцож эхэллээ
Image
Э.Бат-Үүл: С.Зоригийн үхэлд намайг сэжиглэж байна
Image
Төрийн банкны орлогч захирал Т.Дорждэрэм А.Шоовдорын хувь заяаг давтаж мэдэх нь
Image
Онлайнаар кино ҮНЭГҮЙ, ШУУД үзэх боломжтой 10 гадаад сайт
Image
Ямар ордны бүсгүйчүүд, сайн эхнэр болдог вэ?
Image
О.В.Белозёров Монголд ирлээ
Image
Өнөөдөр дөрвөн дүүрэгт цахилгаан түр хязгаарлана
Image
Д.Төрбат: Мэдээллийн санд орсон мэдээллийг засах боломжгүй
Image
Аймшигт могойг барьжээ
Image
Долоон бурханд хүслээ буруу шивнэж болдоггүй
Image
Бэр эгчээ гэж мөрөөдлийн бүсгүй байх юмдаа…
Image
Хамгийн ядуу бөгөөд өртэй одууд
Image
Эмчилгээ хийлгэхэд таниас гарсан зардлыг эргүүлэн авах боломжтой
Image
Чимээгүйхэн хуримласан драмын театрын үзэсгэлэн гоо
Image
Эротик өгүүллэг : Эгчийнхээ нөхөрт охин биеэ өгсөн бүсгүй +18
Image
Хүүгийн амийг хөнөөх захиалга өгсөн С гэгч хэн бэ?
Image
40-50 насанд явагдах физиологийн өөрчлөлт
Image
Сэтгүүлч Х.Уламбаяр эмэгтэй гишүүдэд зөвлөгөө өгч, галбиртаа анхаарахыг сануулав
Image
Монголчуудын шинэ “идэш”
Image
Өсвөр насны монгол охидын фэйсбүүк дэх хэт задгайрал
Image
Манай сайд, дарга нарын эхнэрүүд 14 ам.долларын цүнх барьдаг Xо хатагтайгаас суралцах зүйл их байна
Image
ӨВӨР МОНГОЛ ЭМЧ “МАСК” –Н ЖҮЖИГЧИДЭД ИЙНХҮҮ ХЭЛЖ ХЭЛГҮЙ БОЛГОЖЭЭ
Image
С.ЖАВХЛАНГИЙН ЭХНЭР: ЭРДЭНЭЧИМЭГИЙН ХЭЛСЭН ҮГ ХҮҮХНҮҮДИЙН ШЭЭСИЙГ НЬ ГОЙЖУУЛАХ ДӨХЖЭЭ
Image
Монголын халуухан охид
Image
Э.Бат-Үүлийн баг гэр хорооллын дахин төлөвлөлт нэрээр 104,0 тэрбум төгрөгийг үр ашиггүй зарцуулжээ
Image
ДИСНЕЙН ХҮҮХЭЛДЭЙН КИНОНУУДАД НУУГДСАН +18 ҮЗЭГДЛҮҮД
Image
Нууж үзэх эротик зурагнууд +18
Image
АГЛУУД ГОМДСОН ОНОН АГЛУУГ Х-ТҮЦЭЭС ГАРСАН ШАЛТГААНЫГ САЯ НЭГ АМ НЭЭЛЭЭ
Image
Өмнөговь аймаг, Сонгинохайрхан дүүрэг явуулын тусламж үйлчилгээний машинтай боллоо
Image
Зам тээврийн ослоор амиа алдсан хүүхдийн тоо нэмэгджээ
Image
Л.ПҮРЭВБААТАРЫН ЭЗЭМШИЖ БУЙ 1,4 ТЭРБУМ ТӨГРӨГИЙН ҮНЭТЭЙ ОРОН СУУЦЫГ АЛБАДАН ЧӨЛӨӨЛЖ БАЙНА
Image
Гайхмаар урт хөлтэй гоо дагина мэт бүсгүй
Image
Хэрвээ өглөө сэрэхэд толгой өвддөг бол ийм учиртай!
Image
Дэлхийн хамгийн жижигхэн гар утас
Image
Эрдэнэтээс олдсон эмэгтэйн цогцос хэнийх болохыг тогтоожээ
Image
Нэг сэтгэлээр ДАШТ-ий мөнгөн медальт Б.Оюунсүрэндээ тусалцгаая
Image
2017 онд цалин, тэтгэврийг нэмэх бодит боломж байхгүй гэв
Image
МОНГОЛЫН УЛААН ЗАГАЛМАЙН НИЙГЭМЛЭГЭЭС 530 ӨРХӨД ХҮМҮҮНЛЭГИЙН ТУСЛАМЖ ҮЗҮҮЛЛЭЭ
Image
Солонгост харласан 822 иргэн эх орондоо иржээ
Image
Ихэвчлэн тохиолдолж болзошгүй өвчнөөс сэрэмжлээрэй
Image
ХОЁРДУГААР САРЫН 08-НД БОЛОХ ҮЙЛ ЯВДАЛ
Image
Томуугийн тархалт буурч, эмнэлгүүд хэвийн горимоор ажиллаж байна
Image
ХОЁРДУГААР САРЫН ЦАГ АГААРЫН "ЗУРХАЙ"
Image
ТӨЛӨВЛӨСӨН УРГАЦАА ХУРААН АВАХ БОЛОМЖТОЙ БАЙНА
Image
НАЛАЙХ ЧИГЛЭЛИЙН 20.9 КМ ЗАМЫГ ИРЭХ ДӨРӨВДҮГЭЭР САРААС ТАВЬЖ ЭХЭЛНЭ
Image
Хөшигийн хөндийд “ХӨШИГ” татав уу?
Image
ХОТЫН ДАРГА С.АМАРСАЙХАНЫ АХАН, ДҮҮСИЙН ХЭМЖЭЭЛШГҮЙ ШУНАЛЫГ ХЭН ЗОГСООХ ВЭ?
Image
Хууль бусаар олгосон газруудыг цэгцлэж эхэлжээ
Image
ОФИЦЕР, АХЛАГЧ НАР ЭНГЭРЭЭ МЯЛААВ
Image
Нас насны эрчүүдийн секс
Image
БНАСАУ дахин пуужин туршлаа
Image
Мартаар улсын хэмжээнд 161 эх амаржсан байна
Image
ТББХ: ЗАСГИЙН ГАЗРЫГ ОГЦРУУЛАХ АСУУДЛЫГ ХЭЛЭЛЦЭЖ ЭХЭЛЛЭЭ
Image
Хосууд хүүхэдтэй болохыг маш их хүссэн ч.....
Image
Өнөөдрөөс эхлээд шүдээ ингэж угаагаарай! Яагаад гэвэл...
Image
Эх оронч залуус онцгой байдлынханд туслах аяныг өрнүүлж байна
Image
ОРОСЫН ШИГШЭЭ БАГИЙГ ХҮЧТЭЙ ӨРСӨЛДӨГЧ ГЭЖ ҮЗЭЖ БАЙНА
Image
“Улаанбаатар Смарт Карт” ХХК өөрсдийгөө шалгуулах хүсэлт гаргажээ
Image
Image

“Их Монголын Хутагт Хувилгаад” сэдэвт маркийг шуудангийн үйлчилгээнд гаргахаар боллоо

Маркийг бүтээхэд “Их Монголын Хутагт Хувилгаад” сан, Г.Занабазарын нэрэмжит Дүрслэх урлагийн музей, Архивын ерөнхий газар, Монгол Улсын Үндэсний номын сангаас мэргэжлийн зөвлөгөө өгч, холбогдох зураг, материалын туслалцаа үзүүлжээ.

“Их Монголын Хутагт Хувилгаад” сэдэвт маркийг шуудангийн үйлчилгээнд гаргахаар боллоо

Монгол Улсын түүхэнд сайн цаг, оюун санааны эрин үеийн бэлгэдэгч, эрдэмт, соён гэгээрүүлэгч лам багш нарын тааллаар шашин номын үйлийг дэлгэрүүлсэн ард түмний суу билиг, авъяас, чадлын тод мөрийг үлдээгч Хутагт хувилгаад олон төрсөн байдаг. Соёлын биет ба биет бус өвийг хойч үедээ уламжлуулан үлдээх, сурдалж сурталчлах, түгээн дэлгэрүүлэх, олон нийтэд таниулах, алдаршуулах зорилгоор “Их Монголын Хутагт Хувилгаад” сэдэвт маркийг шуудангийн үйлчилгээнд гаргахаар боллоо. Блок марканд Г.Занабазарын нэрэмжит Дүрслэх урлагийн музейн сан хөмрөгт хадгалагдаж буй хосгүй үнэт дурсгалт зүйлд бүртгэгдсэн монгол улсын төр, нийгэм, шашин соёлын нэрт зүтгэлтэн, шарын шашны анхны тэргүүн Анхдугаар Богд Жавзандамба Лувсандамбийжалцан /1935-1723 он/ хутагтын хөрөг, чимэглэл хэсэгт тухайн цаг үеийн Монголын шашин соёлын түүхэнд тод мөрөө үлдээж, томоохон нөлөө үзүүлсэн Халхын Зая бандида Лувсанпэрэнлэй /1642-1715 он/, Ламын Гэгээн Лувсанданзанжахцан /1639-1704 он/, Ойрадын Зая бандида Намхайжамц /1599-1662 он/, Говийн догшин ноён хутагт Д.Лувсанданзанравжаа /1803-1856 он/ нарын хутагт, хувилгаадыг дөрвөн буланд нь байрлуулж хөрөг бүрийн арын хэсэгт тухай хутагт хувилгаадын сүм хийд, хийсэн томоохон үйл, Ядам бурхан, амьдралыг илэрхийлсэн дүрслэлээр зохиомилсон байна.

Маркийг бүтээхэд “Их Монголын Хутагт Хувилгаад” сан, Г.Занабазарын нэрэмжит Дүрслэх урлагийн музей, Архивын ерөнхий газар, Монгол Улсын Үндэсний номын сангаас мэргэжлийн зөвлөгөө өгч, холбогдох зураг, материалын туслалцаа үзүүлжээ.

Уг маркийн танилцуулга 2019/09/09-ны билэгт сайн өдөр бол зочид төлөөлөгчид өргөнөөр оролцов. Ийнхүү “Их Монголын Хутагт Хувилгаад” сэдэвт марк Монголд төдийгүй дэлхийд танигдахаар болж байгааг зохион байгуулагчид онцлон ярьж байв. Цаашид уг маркийг Европийн орнуудаар танилцуулж, түгээн дэлгэрүүлэх ажил үргэлжилнэ хэмээн Их Монголын Хутагт Хувилгаад Сангийн тэргүүн  (ТҮВДЭНЖАМБАА)  РАВДАНГИЙН БЯМБАА ярьсан юм. 

“Их Монголын Хутагт Хувилгаад” сэдэвт блок маркийн дэлгэрэнгүй тайлбар:

Блок маркийн голд: Анхдугаар Богд Жавзандамба Лувсанданбийжалцан 1635-1723
Өндөр гэгээн Занабазар бол Монгол улсын төр-нийгэм, шашин-соёлын нэрт зүтгэлтэн, шарын шашны анхны тэргүүн буюу анхдугаар Богд Жавзандамба хутагт юм. Тэрээр Халхын Түшээт хан Гомбодоржийн хоёрдугаар хөвгүүн болж, Ханджамц хатанаас 1635 онд одоогийн Өвөрхангай аймгийн Зүйл сумын Есөн зүйл гэдэг газар Ишдорж нэртэйгээр мэндэлжээ. Гурван сүүдэртэйдээ Жамбалцанжод номыг цээжээр унших, Энэтхэгийн азарын хэлээр ярих зэрэг сонин гайхамшигийг үзүүлж байв.
1640 онд Далай лам, Банчин Богдоос Жавзундарнатын хувилгаанаар тодруулан Занабазарыг 5 настай байхад нь Их Монгол уулын энгэрт байх Ширээт цагаан нуурын дэнжид Монголын шашины тэргүүнээр өргөмжлөн ширээнд залжээ. Арван гурван сүүдэртэйд нь Түшээт хан Гомбодорж, Шолой сэцэн хан нар Өндөр гэгээнд Их Монгол уулын энгэрт үргэлжид суух сүм барьж өгсөн нь хожмоо Баруун хүрээ гэж алдаршжээ. 1649 онд Цастын орныг зорин Банчин Чойжилжанцан Богдод бараалхан шавь орж шашны таван их ухааныг заалган эш онолын эрдмийг төгс эзэмшээд эх нутагтаа буцан ирж номын хүрээ хийд, сургуулийг олноор байгуулсан.
Өндөр гэгээн нь Очирдара бурхан, Ногоон дара эх, хорин нэгэн дара эх зэрэг давтагдашгүй ур хийцтэй бурхад бүтээсэн нь өдгөө ч дэлхийд гайхагдсаар байна. 1686 онд Соёмбо бичигийг үндэсний тусгаар тогтнолын билэг тэмдэг болгон зохиожээ. Монголын ард түмнийг үеийн үед амар амгалан оршиж байхын тухайтад “Жинлав цогзол” хэмээх номоо айлдан зохиосон байдаг. 1706 онд Цэцэрлэгийн эрдэнэ толгой хэмээх газар Их хүрээг нүүлгэн байгуулж байжээ. Өндөр гэгээн нь наян есөн насандаа 1723 онд Бээжинд жанч халжээ.Баруун дээд хэсэгт: Ламын Гэгээн Лувсанданзанжанцан 1639-1704
Ламын гэгээн Лувсанданзанжанцан 1639 оны хаврын тэргүүн сарын шинийн 15-нд Халхын Хангай ханы өргөн цэцэрлэгт Чингисийн гуч дахь үе Лоёг эрх Цүхүрийн хөвүүн болон мэндэлжээ. Чингисийн гуч дахь үеийн хөндлөн Цүхүр ноёны хөвүүн Лувсанданзанжанцан 1643 онд Төвдийн БанчинЭрдэнийн бошгоор Дашлхүмбэ хийдийн хамба асан Лэгцэглхүндэвийн хувилгаан хэмээн тодорчээ. “Ламын гэгээний анхдугаар” дүр Тойн Лувсанданзанжанцан нь дорно дахины их, бага таван ухааны номд тэгш боловсорсон эрдэмтэн бандида нарын зэрэгт хүрсэн байдаг.
Их гэгээнтэн ном хаялцах мэдлэг сорих мэтгэлцээнийг халх Монголд анх санаачилжээ. Тэрбээр Төвдийн Санаг хар хэмээх тарнийн хийдийн лам Эрх цоржтой Өндөр гэгээний дэргэд ном хаялцан буулган авч байсан гэдэг. Түүнчилэн Ламын гэгээн Лувсанданзанжанцан Төгс буянтын зурхайг үндэслэгчдийн нэг юм. Цаг улирлын бичил хэмнэлийг урьдчилан мэдэж, ажил үйлээ төлөвлөх, төр шашны болон алив ёслол, зан үйл, засал тэргүүтнийг үйлдэхэд хэрэглээ болгож чадсанаараа гавьяатай бөгөөд бөөгийн онгоны тахилгыг бурханы шашны арван дошгидыг тахих зан үйлээр сольж, тахилгын уншлагыг бүтээжээ. Ийнхүү Дорно дахины эрдэм ухаан, оюун сэтгэлгээний ололтыг санаачлан нэвтрүүлсэн нь Ламын гэгээний л хүч. Мөн түүний бичсэн шүлгүүдэд өнөө үеийг зөгнөсөн байдаг хэмээн судлаач, эрдэмтэд дүгнэсэн нь бий.
Ламын гэгээн урьд Энэтхэг, Төвд оронд Гаваабал, Галсандов, Чойжи лонбо, Гэлэн Жанцан нарын зэрэг эрдэмтэн мэргэд болон хувилан төрж байв. Ламын гэгээн Лувсанданзанжанцан нь бага наснаасаа тойн хувраг болж өндөр гэгээн Занабазарын дотны шавь болж, багшийнхаа зөвлөсний дагуу Төвдийн Дашлхүнбэ хийдэд Банчин Богд Чойжижан цангийн дэргэд удаан сууж, судар тарнийн гүн ухааны ном үзэж судалсан байна. Төвдөд 7 жил суралцаж, анагаах ухааны номонд мэргэжсэн оточ нарт олгодог Лхажэ цол хүртэж байв.
Монгол нутагтаа эргэн ирээд Ламын гэгээний хүрээг үндэслэн байгуулжээ. Өндөр гэгээн Занабазарын зарлигаар Их хүрээний Хамба номун хан болж байв. Ламын гэгээн нь анагаах ухаан, одон зурхай, үйлийн үр, шашны зан үйлийн зэрэг чиглэлээр дөрвөн боть ном зохиол туурвижээ. Ламын гэгээн Лувсанданзанжанцан нь одон зурхайн онолын хэд хэдэн зохиол туурвисан юм.
Зүүн дээд хэсэгт: Халхын Зая бандида Лувсанпэрэнлэй 1642-1715
Мухар Хужиртад гэрэл татуулан төрсөн халхын Зая бандида Лувсанпэрэнлэй нь энэ уудам сайхан, онгон догшин нутгаа алдаршуулаад зогсоогүй, халх даяар ном эрдмийн хураа асгасан үлэмж ухаантан байжээ. Монгол түмнээ амар амгалангийн мөрд оруулахаар 365 жилийн тэртээ заларсан энэ аугаа хүний оюуны рашаан зургаан боть зохиол нь Дорно дахины бичиг соёлын түүхийн арвин их булаг болсоор байна. Тэрбээр монгол орны янз бүрийн газар, олон тооны сүм хийд байгуулж, шашин дэлгэрүүлж байлаа. Түүний дотроос 1652 онд өөрөө үндэс суурийг нь тавьсан Заяын Хүрээ хамгийн алдартай нь байсан бөгөөд түүнд дөрвөн салбар бүхий будцын гүн ухааны дээд сургууль байгуулж, түүнийг өөрөө удирдаж байжээ. Тэрбээр өндөр гэгээн төдийгүй Зая бандида Лувсанданзанжанцан нарын дотно шавь бөгөөд монгол газар шар малгайтны шашны ёсыг тогтооход хамтран зүтгэж, сүм хийд байгуулж, хуврагийн аймгийг тогтоож, олон шавь нарт гэцүл, гэлэн санваар өгч, номын авшиг хүртээж, шашин номын бүхий л үйлсийг удирдан оролцож байсан байна. Зая бандида дан ганц шашин номын ажлыг голлосонгүй төрийн чухал ажил үйлсэд ч оролцож байжээ. Халх, ойрадын олон аймгийн чуулган болон манж эзэн хааны багш Өндөр гэгээн Занабазар, Жанжаа хутагт нартай хамт манжийн эзэн хаантай удаа дараа зөвлөлдөж байжээ. Өвөр Монголын олон хошуудаар уригдан залагдаж сүм хийд байгуулах, ном заах зэрэг ариун үйлсийг олонтаа эрхлэж байв. Тэрээр цаст Төвдийн номын мэргэдийн дунд ном эрдмээрээ гайхагдан, Сэра хийдийн цанид чойрын дацанд байхад нь Халхын Шиваа Ширээт Лувсан, Дарва бандида Совджамц нар очиж, Зая бандидааг шүтэн барилдаж байсны сацуу, судар тарнийн гүн ухаанд ном эрдэмтэй олон шавь нарын дотроос нь хамгийн дотно зүрхний шавь монголын томоохон хутагтуудын нэг Шиваа ширээтийн анхдугаар дүр Лувсан Шиваа билээ. 1701 онд түүний бие нь чилээрхсэнд Өндөр гэгээн, Жанжаа хутагт нарт айлтгаж гүрэм заслыг хийлгэж байжээ. Мөн үе үе Жарантайн халуун ус, даагын рашаанд саатдаг байв. Ингээд Хөх хот, Долнуурыг дайрч буцахдаа Өндөр гэгээнд бараалхаад 1704 онд Тамирын голд саатаж, улмаар 1707 онд Утайд очиж мөргөл хийсэн байна. 1709 онд үзэмчин вангийн хүсэлтээр ном тавьж, 1710 онд Халх ван Равдангийн заллагаар очиж цагаан сарыг өнгөрөөж байжээ. 1713, онд Хасуйн голд модон дугана бариулж, цогчин хуруулж, уншлага хийлгэж байжээ. Энэ үедээ Өндөр гэгээнд бараалхаж Төвдөд дахин явах бодолтой байгаа тухайгаа айлтгахад нас ахиж байгаа зэрэг шалтгаанаар хориглосон байна. Энэ мэтээр Зая бандида Лувсанпэрэнлэй ном шашны ёсоо хослуулан амьдарч, бүтээл туурвилаа дэлгэрүүлж байгаад 1975 онд таалал төгссөн байна.

Баруун доод хэсэгт: Говийн догшин ноён хутагт Д.Лувсанданзанравжаа 1803-1856
Д.Данзанравжаа 1803 онд Түшээт хан аймгийн Говь мэргэн вангийн хошууны нутаг /одоогийн Дорноговь аймаг/-т ядуу айлын ганц хүү болон төрж, 9 настайдаа Говийн ноён хутагтын тавдугаар дүрд өргөмжлөгдөн сэнтийд заларчээ.Тэрээр олон зуун шүлэг, дуу, жүжгийн болон үргэлжилсэн үгийн зохиол бичсэнээс гадна Хамарын уулын 3 хийд, Галбын уулын 3 хийд, Ухаа Аргалантын хийд, Бүрдэний сүм зэргийг байгуулж шашны хурал номын үйлийг гүйцэлдүүлж байжээ.
Энэхүү хийдүүдээ түшиглэн шашны хурал дацангуудаас гадна хүүхдийн сургууль, номын сан, театр зэргийг байгуулан ард олныг соён гэгээрүүлэх ажлыг хийж байжээ. Тэрбээр 1856 онд 53 насандаа хорлогдож жанч халжээ.Тэрээр зохиол бүтээлээ Монгол, Төвд хэлээр бичиж туурвидаг байв. Түүний 400 орчим шүлэг яруу найраг, 100 гаруй дуу, “Саран хөхөөний намтар” хэмээх 10 бүлэгт жүжгийн зохиол, “Аварга могойн зулайн чандмани” нэртэй гүн ухааны 1 боть зохиол туурвисан нь эдүгээ бидэнд уламжлагдан ирсэн билээ. Мөн буддын шашны өргөмжлөгдсөн хутагт хүний хувьд шашны зан үйлийн горим, жаяг болон олон арван магтаал, сургаал, гүр дууг зохион Монгол, Төвд бичгээр бичиж үлдээсэн байна. XIX зууны үеийн Монголын суут яруу найрагч, говийн ноён хутагт Д. Данзанравжаа нь олон талын авъяас билэг, бүтээл туурвилаараа Монголдоо төдийгүй Дорно дахинд танигдсан их соён гэгээрүүлэгч байжээ. Түүний “Цагийн жамыг тодруулагч цаасан шувуу”, “Сэтгэлийг амраагч”, “Ичиг ичиг”, “Үлэмжийн чанар”, “Өвгөн шувуу хоёр”, “Түвшин сайхан”, “Урьхан хонгор” зэрэг шүлэг дуу нь ард олны дунд ихэд алдаршсан юм.
Зүүн доод хэсэгт: Ойрадын Зая бандида Намхайжамц 1599-1662
Монгол-Ойрадын их эрдэмтэн, төр, шашны нэрт зүтгэлтэн, соён гэгээрүүлэгч, гүүш Зая бандида Нaмхайжамц Равжамба нь Ойрадын Хошууд угсааны ноёны гэрт 1599 онд мэндэлжээ.
V далай лам Агваанлувсанжамцыг гэлэн санваар хүртэж, санваар төгс 10 гэлэнгийн нэгээр сонгогдож байсан тэрбээр Дөрвөн Ойрад, Ижил мөрний Халимаг, Торгуудад бурханы шашныг эх хэлээрээ дэлгэрүүлэхийг зоригдон хүн ардаа гэгээрүүлж байсан юм.
1648 онд Баруун Монголын аман аялгуунд тохируулан зохиосон Тод үсэг, 1642 онд Төвд хэлнээс монгол хэлнээ хөрвүүлсэн “Банчин хутагтын тууж” зэрэг Зая бандида Намхайжамцын туурвисан бүтээлүүд нь орчин цагийн Монголын соёл болон утга зохиолын хамгийн нандин өвүүдийн нэг билээ. Үндэсний хэлээрээ бурхан шашны номыг дэлгэрүүлэхээр нийтдээ 377 гаруй ном судрыг Төвдөөс Монгол хэлнээ орчуулжээ.
Дахин давтагдашгүй соёлын үнэт өвийг бидэнд бүтээн үлдээсэн энэ эрхэм 1662 онд Төвдийг зорьсон аянд жанч халжээ.

СЭТГЭГДЭЛ

Comments


Fatal error: Call to undefined function write_cache() in /var/www/html/xac/ww.focusmedee.mn/cache_footer.php on line 6