Эхлэл        Байгаль орчин        Боловсрол        Гэмт хэрэг        Гэр бүл        Нийслэл        Орон нутаг        Хөдөө аж ахуй         Хууль, эрхзүй        Шашин        Эрүүл мэнд
Image
Ерөнхийлөгч өө, сонгуульд нэр дэвших оффшорчдод хориг тавьж өгөөч
Image
Тавантолгойн ЦАХИЛГААН СТАНЦЫН ТЭЗҮ-г Засгийн газарт өргөн барина
Image
Сибирийн хүч-2: “ГАЗПРОМ” Монголд охин компаниа байгуулна
Image
Б.Ганхуяг: 1072 хувьцааг “амь оруулах” нь чухал байлаа
Image
Сургууль, цэцэрлэгийн хөл хориог ГУРАВДУГААР САРЫН 30 хүртэл сунгалаа
Image
ЗАСГИЙН ГАЗАР: Улсын хэмжээнд өндөржүүлсэн бэлэн байдлын хөл хориог сунгалаа
Image
Халдварын сэжигтэй 15 зорчигчийг /БНХАУ болон ОХУ-ын иргэд/ буцаажээ
Image
Б.Сэргэлэн: Соёлын биет бус өвийг хамгаалах тухай Конвенцод нэгдэн орсноос хойш нийт 15 өв бүртгүүлээд байна
Image
Говь-Алтай аймгийн ГБХЗХХ-ийн дарга зуурдаар нас барсан байдалтай олджээ
Image
Говь-Алтай аймгийн ГБХЗХГ-ын дарга С.Болормаа Засаг даргынхаа өрөөнд учир битүүлгээр амиа алджээ
Image
Д.Халиун: Г.Загдаа ахынд өдөр бүр зодоон, хүчирхийлэл болдог
Image
“Diamond Princess” хөлөг онгоцны зорчигчдыг буулгаж эхэлжээ
Image
Монгол хэл, бичгийн шалгалтад бүдэрвэл их, дээд сургуульд элсэх боломжгүй
Image
Машин шатаж 3 хүүхэд амиа алджээ
Image
БОЛТОН ТРАМПЫН ГАДААД БОДЛОГЫГ ШҮҮМЖИЛЛЭЭ
Image
“Түлш олдохгүй цаасан хайрцаг түлж байна”
Image
Боловсролын байгууллагын үйл ажиллагааг 3 дугаар сарын 30 хүртэл хязгаарлахаар сунгав
Image
Г.Занданшатар: Өндөржүүлсэн бэлэн байдлын үед зээлийн хүүг хөнгөлж, чөлөөлөхгүй
Image
ЗГ: Сургууль, цэцэрлэгийн хориог дөрөвдүгээр сарын 1-н хүртэл сунгана
Image
Э.Эрдэнэ: Төрийн тэргүүний хүүхэд энхийг сахиулсан анхны тохиолдол нь би
Image
“Азура”-гынхан гэж чухам хэн, хэн бэ?
Image
Францын цэрэг тусгай ажиллагааны үеэр амиа алджээ
Image
Г.Занданшатар: Тэтгэврийн зээл тэглэх ажил амжилттай хэрэгжлээ
Image
Р.Дагва: Нийслэлийг хөгжүүлэх хэтийн зорилтын эзэд нь өнөөдрийн 16-18 настнууд гэдгийг бодолцох ёстой
Image
Амны хаалтгүй иргэдэд үйлчлэхгүй байхыг үүрэг болгов
Image
Ямар учраас Bitcoin Cash бий болсон мөн юунд чиглэгдсэн бэ
Image
Говьсүмбэрт коронавирусийн хоёр сэжигтэй хүн тусгаарлагджээ
Image
Р.Сэддорж: Эх орноо хохироож, эх оронч дүрд тоглож болохгүй
Image
Сар шинийн баяраар иргэдийг дроноор хянахгүй
Image
Халдварын сэжиг бүхий нэг иргэнийг илрүүлэн тусгаарлав
Image
Түрээслэгч нар эрх ашгийнхаа төлөө дуу хоолойгоо нэгтгэж эхэллээ
Image
АТГ Эрүүгийн хэргүүдэд ээлжийн амралт өгчихөв үү
Image
Opendata: Гишүүн Ж.Батзандангийн зөвлөхийн хамаарал бүхий 33 компани
Image
“ТАВАНТОЛГОЙ” ХК КОРОНА ВИРУСЫН ХАЛДВАРААС УРЬДЧИЛАН СЭРГИЙЛЭХ АЖИЛД 82 САЯ ТӨГРӨГИЙН ДЭМЖЛЭГ ҮЗҮҮЛЭХЭЭР ШИЙДВЭРЛЭЛЭЭ
Image
Гадаадын хөрөнгө оруулалт татах асуудлаар Улаанбаатарт бизнес эрхлэгчдийн форум хийхээр 10 гаруй улсын сайдтай тохиролцжээ
Image
Баянхонгор аймгаас тодорсон Аварга малчидтай онлайн уулзалт хийж, хүндэтгэл илэрхийллээ
Image
Шалган нэвтрүүлэх товчоодуудад тухайн иргэний орж гарсан болон машины дугаараар мэдээлэл бүртгэгдэнэ
Image
ЦЕГ коронавирусээс урьдчилан сэргийлэх зорилгоор хамгаалалтын иж бүрэн хэрэгсэл авахаар болжээ
Image
Монгол жүдочид Европын нээлттэй тэмцээнээс 1 мөнгө, 2 хүрэл медаль хүртэв
Image
ӨНӨӨДӨР: БОАЖЯ, ГХЯ, Сангийн яамнаас цаг үеийн асуудлаар мэдээлнэ
Image
Улаанбаатарт 5-7 хэм хүйтэн байна
Image
ЗУРХАЙ: Сэвлэг үргээх болон үс засуулахад тохиромжгүй
Image
БАРИМТ: БГД-ийн нэгдсэн эмнэлгийн дарга З.Балдандугар өөрийгөө шагнаж, мөнгөн урамшуулал олгожээ
Image
БХБЯ сайд Х.Баделханыг АНЭУ-ын Эдийн засгийн асуудал хариуцсан Султан Бин Саид Аль-Мансури хүлээн авч уулзав.
Image
Дундговь аймгийн малчид Нутгийн зөвлөлийн дарга Р.Эрдэнэбүрэнг дэмжиж, 100 сая төгрөгийн хандив цуглуулжээ
Image
“Алтай констракшн”-ы Х.Бат-Эрдэнийг эрэн сурвалжилж эхэлжээ
Image
The Voice of Mongolia шоуны шүүгч Ука дүрсгүйтжээ
Image
Хэдэн хүн шоронд хийгээд сонгогдоно гэвэл үгүй шүү, Ерөнхий сайд аа!
Image
Монгол иргэдийг татан авах үеэр халдварын сэжиг бүхий нэг иргэнийг илрүүлэн тусгаарлав
Image
У. Хүрэлсүх: Иргэн хүн өөрийнхөө, бусдын, гэр бүлийнхээ эрүүл мэндийг хамгаалах ёстой. Энэ бол Монгол хүний үүрэг гэж ойлгох хэрэгтэй
Image
Үе үеийн “дэлхийн Мисс” титмийн эзэд
Image
Сингапур улс нүүрсхүчлийн хийнээс татвар авдаг зүүн өмнөд Азийн анхны улс болно
Image
ОРЛОГИЙН ҮҮД НЭЭХ НУУЦ ДОМЫН АРГУУД ХАДГАЛААД АВААРАЙ
Image
Н.Цэлмүүн: Эцгийнхээ үхлээр нэр хүнд олох гэсэн арчаагүй залуучууд!
Image
ХҮРЭН МАНЖИНГИЙН ДЭГЛЭМЭЭР ӨДӨРТ 1 КГ ХҮРТЭЛ ЖИН ХАЯХ БОЛОМЖТОЙ
Image
Улс төрч Х.Баттулгын хүүгийн гэрийн цонхоор жүжигчин Б.Баатархүүгийн хүү унаж амиа алджээ
Image
Өвлийн олимпийн шилдэг зургууд
Image
МОНГОЛ ОХИН БАНАНА ХИЙЖ БАЙГАА БИЧЛЭГ ШУУГИАН ТАРЬЖ БАЙНА
Image
Е.МЕДВЕДЕВА: БИ ЧАДАХ БҮХНЭЭ ХИЙСЭН
Image
Хүний журамт эхнэрийг өөрийн азарга дор хийж авсан юм даа...+18
Image
Ж.Батзандангийн хуйвалдаан илэрч “би үхсэн нь дээр” гэж өөрийгөө зүхжээ
Image
Ердөө 5-хан секундын хугацаанд дэлхийг хүчилтөрөгчгүй байлгавал …
Image
Амгаланбаатар дүүд маань "шорон хэсээд явж байх сайхан байна уу П... минь" гэж хэлээд гарсан гэсэн
Image
"ОЮУТОЛГОЙ" ТАВАНТОЛГОЙН ЦАХИЛГААН СТАНЦЫН ТӨСЛИЙН ГЭРЭЭГ ИЛ БОЛГОВ
Image
ЗАСГИЙН ГАЗАР ЭЭЛЖИТ БУС ХУРАЛДААН ЗАРЛАВ
Image
Олны танил бүсгүйчүүдийн ээдрээт амьдрал буюу дуулианы эзэд
Image
УНГАР УЛС "ПЁНЧАН-2018"-ААС АНХНЫ АЛТАН МЕДАЛИА ХҮРТЛЭЭ
Image
Тусгай зөвшөөрөл олгох үйлчилгээг цахимжуулах ажлыг эхэллээ
Image
МЕДАЛИЙН ТООГООР НОРВЕГИ УЛС ТЭРГҮҮЛСЭЭР БАЙНА
Image
Банкны ерөнхийлөгчийн ажлаа орхин луу болохыг хүссэн нь
Image
Японы комик сэтгүүл “Чингис” хааныг доромжлов
Image
Автомашины татвар, төлбөрөө Улаанбаатар хотын банкаар шууд төлөх боломжтой
Image
Пёнчоны олимпийн гоо сайханы бурхад
Image
Нүүрсэн эмний гайхалтай ач тус
Image
Ж.Цолмон та муухай харагдаж байна
Image
iPhone-оо хамгийн хурднаар цэнэглэх амархан 4 арга
Image
Лаврын навчин дээр хүслээ бичээд шатаагаад үз та лав итгэхгүй дээ…
Image
М артагдашгүй, бас ухаан балартуулсан хэдхэн минут...+18
Image
Цагаан сарын барилдаанд дархан аварга Б.Бат-Эрдэнэ хамгийн олон түрүүлжээ
Image
Толины өмнө хэлвэл танд аз авчрах 10 үг
Image
ХҮМҮҮС ЯАГААД EBARIMT-ААС МӨНГӨ ХОЖДОГГҮЙ ГЭЭЧ….ИЙМ УЧРААС ЮМ БАЙНА ШҮҮ
Image
С.Зоригийг хөнөөсөн "алуурчдын" ялыг Давж заалдах шатны шүүхээс хэвээр үлдээлээ
Image
“Монголын тусгаар тогтнолын түүхийн судалгаа” лекц болно
Image
Сурвалжлага: Аравдугаар ангийн сурах бичиг хайснаас амьдралын ханиа хайвал арай хялбар гэв
Image
ШРИ ЛАНКА УЛС 15 ТЭРБУМ АМ.ДОЛЛАРААР ДУБАЙ, ХОНГ КОНГТОЙ ӨРСӨЛДӨХҮЙЦ ХОТ БАЙГУУЛНА
Image
МОНГОЛ ОХИН НИКИ МИНАЖИЙН БУЛАЙГ ДЭЛГЭВ
Image
Ц.Даваасүрэн сайд, Д.Сугарын бүрэн эрх дуусмагц АТГ-т шалгуулна
Image
ДИПЛОМАТ БОЛОН АЛБАН ПАСПОРТТАЙ ИРГЭД ШВЕЙЦАРЬ УЛСАД ВИЗГҮЙ ЗОРЧИНО
Image
ЖАГСААЛЫГ ӨӨР ТАЛААС НЬ МЭДЭЭЛЭХЭД...
Image
Залуус Амгаланд мөсөнд цөмөрсөн машиныг татаж гаргажээ
Image
Охиндоо хиймэл хөх хийлгэнэ
Image
УИХ-ын ажлын хэсэг Уул уурхай, хүнд үйлдвэрийн салбарын ажилтай танилцав
Image
УИХ-ЫН ГИШҮҮД ХУРУУНЫ ХЭЭГЭЭР ИРЦЭЭ БҮРТГҮҮЛДЭГ БОЛНО
Image
Д.Амарбаясгалан дараагийн хотын дарга болох мөрөөдөл тээж байна уу
Image
УУЛЧДЫН ЦОГЦСЫГ ЭХ ОРОНД НЬ АВЧИРЧЭЭ
Image
Өнөөдөр болох үйл явдал
Image
Франц улсад суух Элчин сайд А.Баттөр оффшор бүсэд мөнгө угаасан гэх хэрэгт шалгагдаж эхэлсэн үү?
Image
УИХ-ын чуулган завсарлана
Image
Улаанбаатарт 7 хэм дулаан байна
Image
КОМПЬЮТЕР ЦЕНТР ОФФИС, ХУДАЛДААНЫ ЦОГЦОЛБОР ТӨВ ҮҮДЭЭ НЭЭЛЭЭ
Image
10 ДУГААР САРЫН 05-НД БОЛОХ ҮЙЛ ЯВДАЛ
Image
СЕХ-ны удирдлагуудыг бүрэн бүрэлдхүүнээрээ огцрохыг шаардлаа
Image
“УЛААНБААТАР МАРАФОН”-Д 30-ААД МЯНГАН ХҮН БҮРТГҮҮЛЖЭЭ
Image
"НЭГ ТЭРБУМААР ТЭМЦЬЕ" ХӨДӨЛГӨӨНД ХӨВСГӨЛЧҮҮД НЭГДЛЭЭ
Image
Ким Чен Намын цогцсыг гэр бүлд нь хүлээлгэн өгнө
Image
ДУГУЙН ЗАМ ЭВДСЭН КОМПАНИЙН ҮЙЛ АЖИЛЛАГААГ ЗОГСООНО
Image
288,735 ширхэг хувьцаа арилжлаа
Image
цаг агаарын мэдээ
Image
2018 ОН ХҮРТЭЛ ЖИРЭМСЛЭХИЙГ ХОРИГЛОВ
Image
Увс аймагт өвөлжилтийн бэлтгэл 85.9 хувьтай байна
Image
Image

“Их Монголын Хутагт Хувилгаад” сэдэвт маркийг шуудангийн үйлчилгээнд гаргахаар боллоо

Маркийг бүтээхэд “Их Монголын Хутагт Хувилгаад” сан, Г.Занабазарын нэрэмжит Дүрслэх урлагийн музей, Архивын ерөнхий газар, Монгол Улсын Үндэсний номын сангаас мэргэжлийн зөвлөгөө өгч, холбогдох зураг, материалын туслалцаа үзүүлжээ.

“Их Монголын Хутагт Хувилгаад” сэдэвт маркийг шуудангийн үйлчилгээнд гаргахаар боллоо

Монгол Улсын түүхэнд сайн цаг, оюун санааны эрин үеийн бэлгэдэгч, эрдэмт, соён гэгээрүүлэгч лам багш нарын тааллаар шашин номын үйлийг дэлгэрүүлсэн ард түмний суу билиг, авъяас, чадлын тод мөрийг үлдээгч Хутагт хувилгаад олон төрсөн байдаг. Соёлын биет ба биет бус өвийг хойч үедээ уламжлуулан үлдээх, сурдалж сурталчлах, түгээн дэлгэрүүлэх, олон нийтэд таниулах, алдаршуулах зорилгоор “Их Монголын Хутагт Хувилгаад” сэдэвт маркийг шуудангийн үйлчилгээнд гаргахаар боллоо. Блок марканд Г.Занабазарын нэрэмжит Дүрслэх урлагийн музейн сан хөмрөгт хадгалагдаж буй хосгүй үнэт дурсгалт зүйлд бүртгэгдсэн монгол улсын төр, нийгэм, шашин соёлын нэрт зүтгэлтэн, шарын шашны анхны тэргүүн Анхдугаар Богд Жавзандамба Лувсандамбийжалцан /1935-1723 он/ хутагтын хөрөг, чимэглэл хэсэгт тухайн цаг үеийн Монголын шашин соёлын түүхэнд тод мөрөө үлдээж, томоохон нөлөө үзүүлсэн Халхын Зая бандида Лувсанпэрэнлэй /1642-1715 он/, Ламын Гэгээн Лувсанданзанжахцан /1639-1704 он/, Ойрадын Зая бандида Намхайжамц /1599-1662 он/, Говийн догшин ноён хутагт Д.Лувсанданзанравжаа /1803-1856 он/ нарын хутагт, хувилгаадыг дөрвөн буланд нь байрлуулж хөрөг бүрийн арын хэсэгт тухай хутагт хувилгаадын сүм хийд, хийсэн томоохон үйл, Ядам бурхан, амьдралыг илэрхийлсэн дүрслэлээр зохиомилсон байна.

Маркийг бүтээхэд “Их Монголын Хутагт Хувилгаад” сан, Г.Занабазарын нэрэмжит Дүрслэх урлагийн музей, Архивын ерөнхий газар, Монгол Улсын Үндэсний номын сангаас мэргэжлийн зөвлөгөө өгч, холбогдох зураг, материалын туслалцаа үзүүлжээ.

Уг маркийн танилцуулга 2019/09/09-ны билэгт сайн өдөр бол зочид төлөөлөгчид өргөнөөр оролцов. Ийнхүү “Их Монголын Хутагт Хувилгаад” сэдэвт марк Монголд төдийгүй дэлхийд танигдахаар болж байгааг зохион байгуулагчид онцлон ярьж байв. Цаашид уг маркийг Европийн орнуудаар танилцуулж, түгээн дэлгэрүүлэх ажил үргэлжилнэ хэмээн Их Монголын Хутагт Хувилгаад Сангийн тэргүүн  (ТҮВДЭНЖАМБАА)  РАВДАНГИЙН БЯМБАА ярьсан юм. 

“Их Монголын Хутагт Хувилгаад” сэдэвт блок маркийн дэлгэрэнгүй тайлбар:

Блок маркийн голд: Анхдугаар Богд Жавзандамба Лувсанданбийжалцан 1635-1723
Өндөр гэгээн Занабазар бол Монгол улсын төр-нийгэм, шашин-соёлын нэрт зүтгэлтэн, шарын шашны анхны тэргүүн буюу анхдугаар Богд Жавзандамба хутагт юм. Тэрээр Халхын Түшээт хан Гомбодоржийн хоёрдугаар хөвгүүн болж, Ханджамц хатанаас 1635 онд одоогийн Өвөрхангай аймгийн Зүйл сумын Есөн зүйл гэдэг газар Ишдорж нэртэйгээр мэндэлжээ. Гурван сүүдэртэйдээ Жамбалцанжод номыг цээжээр унших, Энэтхэгийн азарын хэлээр ярих зэрэг сонин гайхамшигийг үзүүлж байв.
1640 онд Далай лам, Банчин Богдоос Жавзундарнатын хувилгаанаар тодруулан Занабазарыг 5 настай байхад нь Их Монгол уулын энгэрт байх Ширээт цагаан нуурын дэнжид Монголын шашины тэргүүнээр өргөмжлөн ширээнд залжээ. Арван гурван сүүдэртэйд нь Түшээт хан Гомбодорж, Шолой сэцэн хан нар Өндөр гэгээнд Их Монгол уулын энгэрт үргэлжид суух сүм барьж өгсөн нь хожмоо Баруун хүрээ гэж алдаршжээ. 1649 онд Цастын орныг зорин Банчин Чойжилжанцан Богдод бараалхан шавь орж шашны таван их ухааныг заалган эш онолын эрдмийг төгс эзэмшээд эх нутагтаа буцан ирж номын хүрээ хийд, сургуулийг олноор байгуулсан.
Өндөр гэгээн нь Очирдара бурхан, Ногоон дара эх, хорин нэгэн дара эх зэрэг давтагдашгүй ур хийцтэй бурхад бүтээсэн нь өдгөө ч дэлхийд гайхагдсаар байна. 1686 онд Соёмбо бичигийг үндэсний тусгаар тогтнолын билэг тэмдэг болгон зохиожээ. Монголын ард түмнийг үеийн үед амар амгалан оршиж байхын тухайтад “Жинлав цогзол” хэмээх номоо айлдан зохиосон байдаг. 1706 онд Цэцэрлэгийн эрдэнэ толгой хэмээх газар Их хүрээг нүүлгэн байгуулж байжээ. Өндөр гэгээн нь наян есөн насандаа 1723 онд Бээжинд жанч халжээ.Баруун дээд хэсэгт: Ламын Гэгээн Лувсанданзанжанцан 1639-1704
Ламын гэгээн Лувсанданзанжанцан 1639 оны хаврын тэргүүн сарын шинийн 15-нд Халхын Хангай ханы өргөн цэцэрлэгт Чингисийн гуч дахь үе Лоёг эрх Цүхүрийн хөвүүн болон мэндэлжээ. Чингисийн гуч дахь үеийн хөндлөн Цүхүр ноёны хөвүүн Лувсанданзанжанцан 1643 онд Төвдийн БанчинЭрдэнийн бошгоор Дашлхүмбэ хийдийн хамба асан Лэгцэглхүндэвийн хувилгаан хэмээн тодорчээ. “Ламын гэгээний анхдугаар” дүр Тойн Лувсанданзанжанцан нь дорно дахины их, бага таван ухааны номд тэгш боловсорсон эрдэмтэн бандида нарын зэрэгт хүрсэн байдаг.
Их гэгээнтэн ном хаялцах мэдлэг сорих мэтгэлцээнийг халх Монголд анх санаачилжээ. Тэрбээр Төвдийн Санаг хар хэмээх тарнийн хийдийн лам Эрх цоржтой Өндөр гэгээний дэргэд ном хаялцан буулган авч байсан гэдэг. Түүнчилэн Ламын гэгээн Лувсанданзанжанцан Төгс буянтын зурхайг үндэслэгчдийн нэг юм. Цаг улирлын бичил хэмнэлийг урьдчилан мэдэж, ажил үйлээ төлөвлөх, төр шашны болон алив ёслол, зан үйл, засал тэргүүтнийг үйлдэхэд хэрэглээ болгож чадсанаараа гавьяатай бөгөөд бөөгийн онгоны тахилгыг бурханы шашны арван дошгидыг тахих зан үйлээр сольж, тахилгын уншлагыг бүтээжээ. Ийнхүү Дорно дахины эрдэм ухаан, оюун сэтгэлгээний ололтыг санаачлан нэвтрүүлсэн нь Ламын гэгээний л хүч. Мөн түүний бичсэн шүлгүүдэд өнөө үеийг зөгнөсөн байдаг хэмээн судлаач, эрдэмтэд дүгнэсэн нь бий.
Ламын гэгээн урьд Энэтхэг, Төвд оронд Гаваабал, Галсандов, Чойжи лонбо, Гэлэн Жанцан нарын зэрэг эрдэмтэн мэргэд болон хувилан төрж байв. Ламын гэгээн Лувсанданзанжанцан нь бага наснаасаа тойн хувраг болж өндөр гэгээн Занабазарын дотны шавь болж, багшийнхаа зөвлөсний дагуу Төвдийн Дашлхүнбэ хийдэд Банчин Богд Чойжижан цангийн дэргэд удаан сууж, судар тарнийн гүн ухааны ном үзэж судалсан байна. Төвдөд 7 жил суралцаж, анагаах ухааны номонд мэргэжсэн оточ нарт олгодог Лхажэ цол хүртэж байв.
Монгол нутагтаа эргэн ирээд Ламын гэгээний хүрээг үндэслэн байгуулжээ. Өндөр гэгээн Занабазарын зарлигаар Их хүрээний Хамба номун хан болж байв. Ламын гэгээн нь анагаах ухаан, одон зурхай, үйлийн үр, шашны зан үйлийн зэрэг чиглэлээр дөрвөн боть ном зохиол туурвижээ. Ламын гэгээн Лувсанданзанжанцан нь одон зурхайн онолын хэд хэдэн зохиол туурвисан юм.
Зүүн дээд хэсэгт: Халхын Зая бандида Лувсанпэрэнлэй 1642-1715
Мухар Хужиртад гэрэл татуулан төрсөн халхын Зая бандида Лувсанпэрэнлэй нь энэ уудам сайхан, онгон догшин нутгаа алдаршуулаад зогсоогүй, халх даяар ном эрдмийн хураа асгасан үлэмж ухаантан байжээ. Монгол түмнээ амар амгалангийн мөрд оруулахаар 365 жилийн тэртээ заларсан энэ аугаа хүний оюуны рашаан зургаан боть зохиол нь Дорно дахины бичиг соёлын түүхийн арвин их булаг болсоор байна. Тэрбээр монгол орны янз бүрийн газар, олон тооны сүм хийд байгуулж, шашин дэлгэрүүлж байлаа. Түүний дотроос 1652 онд өөрөө үндэс суурийг нь тавьсан Заяын Хүрээ хамгийн алдартай нь байсан бөгөөд түүнд дөрвөн салбар бүхий будцын гүн ухааны дээд сургууль байгуулж, түүнийг өөрөө удирдаж байжээ. Тэрбээр өндөр гэгээн төдийгүй Зая бандида Лувсанданзанжанцан нарын дотно шавь бөгөөд монгол газар шар малгайтны шашны ёсыг тогтооход хамтран зүтгэж, сүм хийд байгуулж, хуврагийн аймгийг тогтоож, олон шавь нарт гэцүл, гэлэн санваар өгч, номын авшиг хүртээж, шашин номын бүхий л үйлсийг удирдан оролцож байсан байна. Зая бандида дан ганц шашин номын ажлыг голлосонгүй төрийн чухал ажил үйлсэд ч оролцож байжээ. Халх, ойрадын олон аймгийн чуулган болон манж эзэн хааны багш Өндөр гэгээн Занабазар, Жанжаа хутагт нартай хамт манжийн эзэн хаантай удаа дараа зөвлөлдөж байжээ. Өвөр Монголын олон хошуудаар уригдан залагдаж сүм хийд байгуулах, ном заах зэрэг ариун үйлсийг олонтаа эрхлэж байв. Тэрээр цаст Төвдийн номын мэргэдийн дунд ном эрдмээрээ гайхагдан, Сэра хийдийн цанид чойрын дацанд байхад нь Халхын Шиваа Ширээт Лувсан, Дарва бандида Совджамц нар очиж, Зая бандидааг шүтэн барилдаж байсны сацуу, судар тарнийн гүн ухаанд ном эрдэмтэй олон шавь нарын дотроос нь хамгийн дотно зүрхний шавь монголын томоохон хутагтуудын нэг Шиваа ширээтийн анхдугаар дүр Лувсан Шиваа билээ. 1701 онд түүний бие нь чилээрхсэнд Өндөр гэгээн, Жанжаа хутагт нарт айлтгаж гүрэм заслыг хийлгэж байжээ. Мөн үе үе Жарантайн халуун ус, даагын рашаанд саатдаг байв. Ингээд Хөх хот, Долнуурыг дайрч буцахдаа Өндөр гэгээнд бараалхаад 1704 онд Тамирын голд саатаж, улмаар 1707 онд Утайд очиж мөргөл хийсэн байна. 1709 онд үзэмчин вангийн хүсэлтээр ном тавьж, 1710 онд Халх ван Равдангийн заллагаар очиж цагаан сарыг өнгөрөөж байжээ. 1713, онд Хасуйн голд модон дугана бариулж, цогчин хуруулж, уншлага хийлгэж байжээ. Энэ үедээ Өндөр гэгээнд бараалхаж Төвдөд дахин явах бодолтой байгаа тухайгаа айлтгахад нас ахиж байгаа зэрэг шалтгаанаар хориглосон байна. Энэ мэтээр Зая бандида Лувсанпэрэнлэй ном шашны ёсоо хослуулан амьдарч, бүтээл туурвилаа дэлгэрүүлж байгаад 1975 онд таалал төгссөн байна.

Баруун доод хэсэгт: Говийн догшин ноён хутагт Д.Лувсанданзанравжаа 1803-1856
Д.Данзанравжаа 1803 онд Түшээт хан аймгийн Говь мэргэн вангийн хошууны нутаг /одоогийн Дорноговь аймаг/-т ядуу айлын ганц хүү болон төрж, 9 настайдаа Говийн ноён хутагтын тавдугаар дүрд өргөмжлөгдөн сэнтийд заларчээ.Тэрээр олон зуун шүлэг, дуу, жүжгийн болон үргэлжилсэн үгийн зохиол бичсэнээс гадна Хамарын уулын 3 хийд, Галбын уулын 3 хийд, Ухаа Аргалантын хийд, Бүрдэний сүм зэргийг байгуулж шашны хурал номын үйлийг гүйцэлдүүлж байжээ.
Энэхүү хийдүүдээ түшиглэн шашны хурал дацангуудаас гадна хүүхдийн сургууль, номын сан, театр зэргийг байгуулан ард олныг соён гэгээрүүлэх ажлыг хийж байжээ. Тэрбээр 1856 онд 53 насандаа хорлогдож жанч халжээ.Тэрээр зохиол бүтээлээ Монгол, Төвд хэлээр бичиж туурвидаг байв. Түүний 400 орчим шүлэг яруу найраг, 100 гаруй дуу, “Саран хөхөөний намтар” хэмээх 10 бүлэгт жүжгийн зохиол, “Аварга могойн зулайн чандмани” нэртэй гүн ухааны 1 боть зохиол туурвисан нь эдүгээ бидэнд уламжлагдан ирсэн билээ. Мөн буддын шашны өргөмжлөгдсөн хутагт хүний хувьд шашны зан үйлийн горим, жаяг болон олон арван магтаал, сургаал, гүр дууг зохион Монгол, Төвд бичгээр бичиж үлдээсэн байна. XIX зууны үеийн Монголын суут яруу найрагч, говийн ноён хутагт Д. Данзанравжаа нь олон талын авъяас билэг, бүтээл туурвилаараа Монголдоо төдийгүй Дорно дахинд танигдсан их соён гэгээрүүлэгч байжээ. Түүний “Цагийн жамыг тодруулагч цаасан шувуу”, “Сэтгэлийг амраагч”, “Ичиг ичиг”, “Үлэмжийн чанар”, “Өвгөн шувуу хоёр”, “Түвшин сайхан”, “Урьхан хонгор” зэрэг шүлэг дуу нь ард олны дунд ихэд алдаршсан юм.
Зүүн доод хэсэгт: Ойрадын Зая бандида Намхайжамц 1599-1662
Монгол-Ойрадын их эрдэмтэн, төр, шашны нэрт зүтгэлтэн, соён гэгээрүүлэгч, гүүш Зая бандида Нaмхайжамц Равжамба нь Ойрадын Хошууд угсааны ноёны гэрт 1599 онд мэндэлжээ.
V далай лам Агваанлувсанжамцыг гэлэн санваар хүртэж, санваар төгс 10 гэлэнгийн нэгээр сонгогдож байсан тэрбээр Дөрвөн Ойрад, Ижил мөрний Халимаг, Торгуудад бурханы шашныг эх хэлээрээ дэлгэрүүлэхийг зоригдон хүн ардаа гэгээрүүлж байсан юм.
1648 онд Баруун Монголын аман аялгуунд тохируулан зохиосон Тод үсэг, 1642 онд Төвд хэлнээс монгол хэлнээ хөрвүүлсэн “Банчин хутагтын тууж” зэрэг Зая бандида Намхайжамцын туурвисан бүтээлүүд нь орчин цагийн Монголын соёл болон утга зохиолын хамгийн нандин өвүүдийн нэг билээ. Үндэсний хэлээрээ бурхан шашны номыг дэлгэрүүлэхээр нийтдээ 377 гаруй ном судрыг Төвдөөс Монгол хэлнээ орчуулжээ.
Дахин давтагдашгүй соёлын үнэт өвийг бидэнд бүтээн үлдээсэн энэ эрхэм 1662 онд Төвдийг зорьсон аянд жанч халжээ.

СЭТГЭГДЭЛ

Comments


Fatal error: Call to undefined function write_cache() in /var/www/html/xac/ww.focusmedee.mn/cache_footer.php on line 6