Эхлэл        Байгаль орчин        Боловсрол        Гэмт хэрэг        Гэр бүл        Нийслэл        Орон нутаг        Хөдөө аж ахуй         Хууль, эрхзүй        Шашин        Эрүүл мэнд
Image
Биеийн сул талаа зоригтойгоор илчилсэн алдартнууд
Image
АНУ-д эсэргүүцлийн ажиллагааны үеэр 11 хүн амиа алджээ
Image
Гарын савангийн импорт өмнөх оныхоос 7 ДАХИН өсжээ
Image
Улсын дээд шүүхийн Ерөнхий шүүгчээр Дамдины Ганзоригийг томиллоо
Image
Нэг жил наадам өнжлөө гээд УЛАМЖЛАЛАА МАРТАЖ, СЭТГЭЛЭЭР УНАХГҮЙ
Image
Уханьд 10 сая орчим хүнд коронавирусний шинжилгээ хийжээ
Image
Зургадугаар сарын зурхайгаа уншаарай!
Image
Налайх-Яармаг чиглэлийн 16 км дугуйн замын барилгын ажил эхэллээ
Image
Дэндүү эрт боловсорсон Эвэгийн Хөхдэй буюу эрч хүч, итгэл сэтгэл шингэсэн таван дэвтэр
Image
Австри улс Нацистуудын удирдагчийн төрсөн байшинг цагдаагийн байр болгох зураг төслөө танилцууллаа
Image
“Apple” Япон дахь нэрийн дэлгүүрүүдээ эргэн нээнэ
Image
Гэрийн орчны бохирдол бидний үрсийг "ХӨНӨӨЖ" байна!
Image
Улсын эмнэлгүүд “Мобинет Wi-Fi” үнэгүй ашиглана
Image
Алтан Өргөө кино наадмыг ОНЦГОЙ ЭРХТЭЙГЭЭР, ҮНЭГҮЙ үзээрэй
Image
Дэлхийн хотуудын дарга нартай харилцан туршлага солилцлоо
Image
Хаалттай галерейн орон зайд хамгаалалтын хувцастай өөрсдийн бүтээлийг үргэлжлүүлж байна
Image
2020 оны эхний улиралд зээлийн дансны тоо 5.3 хувиар буурчээ
Image
ОХУ нефть бүтээгдэхүүний импортод хориг тавилаа
Image
Нэр дэвшигчдийн ХОМ-ийг цахим хуудсанд байршуулав
Image
Бүх цаг үеийн хамгийн агуу 10 боксчин тодорчээ
Image
Covid19-ийн эмийг 50 хүн дээр туршиж эхэллээ
Image
ОХУ руу автозамаар нүүрс экспортлох төлөвлөгөө гацав
Image
Гэрлэх ёслолын ордонд хурим хийхгүй
Image
Хятад улс жижиг, дунд үйлдвэрүүдэд олгосон зээлийн эргэн төлөх хугацааг хойшлуулна
Image
ЖДҮ-ийн хөгжүүлэх сангаас 5.2 тэрбум төгрөгийн санхүүжилт хүссэн 44 төсөл иржээ
Image
Нэр дэвшигчдийн ХОМ-ийг цахим хуудсанд байршуулав
Image
Х.БАТ-ЯЛАЛТ: Өөрсдийн ЯЛАХ хүсэл шуналаа хойш нь тавья
Image
Б.Цэрэнчунт: 17 настай охины биеийг хүчээр үнэлүүлж байсан томоохон бүлэглэлийг илрүүлсэн
Image
Зөвлөгөө, мэдээллийн төвөөр 606 иргэн үйлчлүүлжээ
Image
ХХБанк 10 мянган хүүхдэд эрүүл мэндийн багц бүтээгдэхүүн бэлэглэлээ
Image
Гудамж талбайн 4 дэх удаагийн халдваргүйтгэл дуусч байна
Image
Дашчойнхорлин хийдээс бурхан багшийн их дүйчэн өдрийг тэмдэглэнэ
Image
Улсын хэмжээнд 15 мянга гаруй хүнд коронавирусний шинжилгээ хийжээ
Image
Төрийн үйлчилгээг цахимжуулж, операторын системд шилжүүлнэ
Image
Олон улсын стандартад нийцсэн хөлбөмбөгийн талбай байгууллаа
Image
Бразилд нэг өдрийн дотор 732 хүн нас баржээ
Image
Дээд шүүхийн Ерөнхий шүүгчээр Д.Ганзоригийг томиллоо
Image
Аврагчид өөрсдөө гал сөнөөгчийн хувцас хатаах төхөөрөмж хийжээ
Image
У.Хүрэлсүх: Ирэх 4 жил сэргэлтийн он жилүүд байх болно
Image
Бразилд нэг өдрийн дотор 732 хүн нас баржээ
Image
Б.Найдалаа: Бидэнд алдах эрх байхгүй, ирээдүйг түүчээлэх ёстой
Image
Хөвсгөл нуурын эрэгт "Найрамдал-2" зуслан байгуулна
Image
АНУ-ын 40 орчим хотод хөл хорио тогтоолоо
Image
Н.Энхбаяр: Бид Монголын гурван баялгийг хөгжүүлэх багаа бүрдүүлсэн
Image
Номын баяр уламжлалт болон цахим хосолсон хэлбэрээр болно
Image
Зусланд гарахдаа халдварт өвчнөөс сэргийлэхийг зөвлөв
Image
Трамп АНУ-д болж буй үймээн самууныг дотоодын терроризм гэв
Image
Эх үрсийн баяраар 20 хүүхэд төржээ
Image
Японд халдварын 37 шинэ тохиолдол бүртгэгджээ
Image
ДЭМБ: Халдвар авсан өвчтөнүүдийн дийлэнх нь бүрэн тэнхэрч байна
Image
Эрчим хүчний хөрөнгө оруулалт 4 дахин нэмэгдсэн
Image
Монголоо сонгоё
Image
“ХАТАН ЯТГЫН ЭГШИГЛЭН ТАСРАШГҮЙ” ХАНДИВЫН ТОГЛОЛТ БОЛНО
Image
Нийтийн тээврийн үйлчилгээнд шинэ чиглэл нэмэгдлээ
Image
МУБИС-ийн захирал Д.Мөнхжаргал оюутнуудынхаа амьдралаар тоглолоо
Image
Булган, Төв, Хэнтий аймгууд түймэртэй байна
Image
Үндсэн хуулийн цэцийн бүрэлдэхүүн хэнд таалагдах ёстой вэ
Image
Цөлжилттэй тэмцэх ба тогтвортой байдлыг эрэлхийлэхээр чуулж байна
Image
Ц.Мөнх-Оргил Токиод "Азийн ирээдүй" форумд оролцож байна
Image
Автозамын тэмдэглэгээг шинэчлэх ажил үргэлжилж байна
Image
Гэмтлийн эмнэлгийн гаднах нисдэг тэрэгний зогсоол бэлэн болжээ
Image
Жүжигчин О.Дөлгөөн хагас нүцгэн зургаа дэлгэлээ
Image
С.Содонгоо: Би эмээдээ 150 наслуулдаг тариа зохион бүтээж өгнө
Image
С.Гантогоо Солонгос улс руу буцлаа
Image
Э.Энхмөнх: Бокс, жудо шиг медаль авахад нь төрөөс дэмжээд өгдөг бол зүгээр
Image
Солонгос улсын засгийн газраас ард иргэдээ секс ихээр хийхийг уриалжээ
Image
“Real estate 2017” форум өнөөдөр болно
Image
Т.Бархүүгийн хоёр охин аавыгаа ингэж дэмжижээ
Image
Өнөөдөр болох үйл явдал
Image
НӨАТ-ын баримт бүртгүүлэхэд өөрчлөлт орлоо
Image
ХАЛУУН ТОГООНД ЧАНАГДАЖ БАЙСАН ХАВЧ АМЬД ҮЛДЭХИЙН ТУЛД МӨЧӨӨ ӨӨРӨӨ ТАСДЖЭЭ
Image
Ц.Батням: “Ээж намайг тэнгэрээс харж байгаа
Image
Мобиком датагаараа хэрэглэгчээ хохироосоор...
Image
Монголд хамгийн өндөр цалинтай хүмүүс ПРОГРАММ хангамжийн мэргэжилтэн
Image
Эмч Б.Энхзаяа: Харшил нь удамшдаг өвчин
Image
Янжаа бүсгүй Солонгос кинонд тогложээ
Image
Эмэгтэйчүүдийн эмч: Сарын тэмдэг ирсэн үед дараах 5 зүйлсийг хэзээ ч хийж болохгүй учир нь маш биед муу үр дагавартай
Image
О.Ширмээ: Би гарыг нь цайлгасаан, харин тэр хүн миний сэтгэлийн харыг цайлгасан.
Image
“Улаанбаатар их дэлгүүр” иргэдийн эрхийг зөрчиж байна
Image
АН2 онгоц осолдлоо
Image
Монголбанк алтны сорьцын үнэлгээ тогтоодоггүй
Image
Өнгөрөгч таван жилд 222 хүүхэд зам тээврийн ослын улмаас нас баржээ
Image
ЗГ-ын мөрийн хөтөлбөрийг ирэх долоо хоногт өргөн барина
Image
ЦЕГ: Нэр дэвшигч С.Ганбаатарт холбогдох асуудлыг шалгаж байна
Image
АЙМГИЙН ЗАСАГ ДАРГА СУМДАД АЖИЛЛАЖ БАЙНА
Image
Д.Нямаа:Шүүхийн иргэдийн төлөөлөгч нь хараат бус байдлаа хамгаалах, хөндлөнгийн нөлөөнд автахгүй байх нь чухал
Image
Цасан шуурганд төөрсөн 5 иргэнийг эсэн мэнд оллоо
Image
Хөдөөний эмэгтэй нэгэн залуугийн түрүүвчийг олж өгчээ
Image
Сүрьеэ, тэмбүүгээр өвчилж байсан иргэдийг Солонгост ажиллуулахгүй
Image
БИЕ МАХБОДИД ЯВАГДАЖ БУЙ ҮРЭВСЛИЙН ҮЙЛ ЯВЦЫГ ХЭРХЭН ТАНИХ ВЭ?
Image
“ Шарк” Д.Энхтүвшин: Мөнгөтэй болохоороо дуртай нь үсэрч ордог салбар биш
Image
Мянганбаярын нялх амраг Пүрэвдуламын сонин хачинаас
Image
ГАМШГИЙГ ДАВАН ТУУЛАХ ГОЛ ХҮЧИН ЗҮЙЛ НЬ ХУВЬ ХҮНИЙ ХАНДЛАГА, САНААЧИЛГА ГЭЖ ОНЦЛОВ
Image
Д.Нямдаваа: Хүний юмыг хамгийн “сайн” хийх зарчим баримталдаг
Image
С.ЭРДЭНЭ: ЗЭЭЛИЙН ХҮҮГИЙН ДЭЭД ХЯЗГААРЫГ ТОГТООЖ, ДАВБАЛ ХАРИУЦЛАГА ХҮЛЭЭЛГЭХ ЗОХИЦУУЛАЛТЫГ ТУСГАСАН
Image
“МОНГОЛ БА МОНГОЛЧУУД: ӨНГӨРСӨН ҮЕ – ӨНӨӨГИЙН БАЙДАЛ” ЭРДЭМ ШИНЖИЛГЭЭНИЙ БАГА ХУРАЛ БОЛОВ
Image
Шатахуун импортлох зөвшөөрөлтэй 100-аад компани хаана явна?
Image
ХСҮТ-ИЙН ЭМЧ НАР ЕРӨНХИЙЛӨГЧ Х.БАТТУЛГАД ХАВДРЫН ӨВЧЛӨЛИЙН НӨХЦӨЛ БАЙДЛЫГ ТАНИЛЦУУЛАВ
Image
УНГАРЫН КОМПАНИ БИОКОМБИНАТЫН ӨРГӨТГӨЛИЙН АЖЛЫГ ГҮЙЦЭТГЭНЭ
Image
"Агаарын бохирдлыг бууруулах үндэсний хөтөлбөр”-ийг баталлаа
Image
Нийслэлийн Иргэдийн Төлөөлөгчдийн хурлын тэргүүлэгчдийн ээлжит хуралдаан боллоо.
Image
ФОТО: НАЛАЙХЫН ТҮР ЗАМД ТООС ШОРОО ИХ, ҮЗЭГДЭХ ОРЧИН ХЯЗГААРЛАГДМАЛ БАЙНА
Image
Трамп НҮБ-ын ЕА-н чуулганд оролцохоор Нью-Йоркт хүрэлцэн иржээ
Image
Чиний цэцэг /өгүүллэг/
Image
Төрсөн өдрийн мөнд хүргэе, Сараа
Image
Ц.РАДНАА ТЭРГҮҮТЭЙ АХМАД ТАМИРЧИД ӨНӨӨДӨР ЭХ ОРОНДОО ИРНЭ
Image
Хурууны хээ танигчтай хулгана бүтээнэ
Image
BBC агентлаг Монголын хушны самрыг сурталчлав
Image
Допингийн шинжилгээнд бүдэрсэн бөхчүүдийн нэрийг зарлалаа
Image
“ЭРХ МЭДЛИЙН ХУВААРИЛАЛТ БА ҮНДСЭН ХУУЛИЙН ШҮҮХ” СЭДЭВТ ОЛОН УЛСЫН БАГА ХУРАЛ БОЛОВ
Image
Image

А.БЯМБАЖАРГАЛ: ХУУЛЬ ЯМАР БАЙХ ЁСТОЙГ ДЭНСЭЛЖ БАЙГААГИЙН ҮР ДҮН НЬ ШИЙДВЭР БОЛДОГ

МУИС-ИЙН Хууль зүйн сургуулийн дэд профеесор А.Бямбажаргалтай хууль болон шүүхийн шийдвэр, түүний хэрэглээний талаар ярилцлаа.

-Засгийн газраас шүүхийн үйл ажиллагаанд мөрдөх хуулийн заалт, тогтоол гаргаад байдаг. Гэтэл бодит байдалд тэр бүр хэрэгжихгүй байгаа талаар өмгөөлөгч “Шүүхийн шийдвэр, түүний хэрэглээ ач холбогдол” хэлэлцүүлгийн үеэр шүүмжилсэн.

Жишээ нь, хохирогчийн сэтгэл санааны хохирлыг барагдуулах асуудал ямар шалтгаанаар шүүхийн практикт тэр бүр хэрэгждэггүй юм бэ. Та үүнийг хэрхэн үзэж байна вэ?

-Энэ нь ямар асуудал яригдаж байгаагаас ялгаатай байх гэж  тодотгож яриагаа эхэлье. Нэгд, Монгол улсын хувьд шүүгч Үндсэн хуульд зааснаар хуульд захирагдах ёстой. Тухайн хууль одоогийн нөхцөлд ямар харилцаагаар зохицуулсан байна, тэр нөхцөл байдалд хуулийг хэрхэн хэрэглэх вэ гэсэн хоёр өөр асуудал гардаг.

Хамгийн эхний үр дагавар бол хуулинд тэр эрх хэмжээг шүүгчдэд олгоогүй байвал түүнийг хэрэглэх боломжгүй. Хэдийгээр тэр залат, тогтоолыг хэрэгжүүлэх ийм аргачлал байна гэж хэлж байгаа ч хууль зүйн хувьд хэрэгжүүлэх боломж байхгүй.

Хоёрт, хуульд байгаа боломжуудыг хэр хэмжээнд хэрэглэж байгаа нь дараачийн асуудал юм. Гэтэл хуулинд нэгэнт заасан, эсвэл тэр заалт, тогтоолыг хэрэглэх боломж байхад мэдэхгүйгээр юм уу, ашиглаж чадахгүй байгаагаас болж хэрэгжүүлэхгүй байна гэж ярьвал үр дагаврын хувьд өөр асуудал болно.

-Аль хуулийг та ярьж байна вэ?

-Жишээ нь, Эрүүгийн гэмт хэрэгтэй холбоотой тохиолдолд Эрүүгийн хуулиар зохицуулдаг. Харин гэмт хэрэгтэй холбоотой маргааныг хянан шийдвэрлэхдээ шүүхийн процесс Шүүхийн Эрүүгийн хянан шийдвэрлэх тухай хуулиар зохицуулдаг юм. Захиргааны болон Иргэний тухай хууль мөн үүнтэй адил зохицуулагдаж байна.

Тэгэхээр хуульд нэгэнт зохицуулалт байхгүй бол шүүгч тэр олон боломжуудыг шүүхийн үйл ажиллагаанд хэрэглэх боломжгүй гэдгийг л би хэлж байгаа юм.

-Тухайн хэрэг, маргааныг хуулийн заалт, тогтоолоор зохицуулаагүй бол ийм тийм аргачлалаар хэрэглэх боломжгүй гэж яагаад үзэж, хандаад байдаг юм бэ. Ер нь шүүгчдийн ямар ч шийдвэр, үйл ажиллагаа хүний эрхэнд суурилсан байх ёстой биз дээ. Та үүнд хариулт өгөөч?

-Тогтсон нэг зарчим байдаг. Хуульд захирагдах гол асуудал байгаа юм. Монгол улсын эрх зүйн тогтолцооны онцлог нь хуулиар эхлээд зан харилцааг зохицуулж байж, нийгмийн амьдрал явагдаж, мөн шүүх маргааныг шийдвэрлэдэг. Энэ нь эх газрын эрх зүйн тогтолцооноос үүдэлтэй.

Шүүх хүний эрх, эрх чөлөөг өөрийнхээ хэмжээнд хангаад, шийдэж болдоггүй юм уу гэж та бодож байж магадгүй. Гэтэл бодит байдалд шүүхийн байгууллага хуулийг хэрэглэхгүйгээр маргааныг шийдвэрлэх боломжгүй юм. Энэ үйл явц нь Монгол улсын сонгож авсан эрх зүйн тогтолцооны мөн чанар. Хэн нэгэн шүүгч маргааныг дураараа шийдээд байгаа биш.

-Дахин тодруулж, асууя. Ямар нэгэн хэрэг, асуудлыг шийдвэрлэхэд заавал шүүхийн тогтолцоонд учир шалтгаан байна гэж үзээд байвал Монгол улсын хууль, шүүхийн байгууллага шударга ажиллаж байна гэж хэлэхэд хэцүү болох биш үү?

-Хуулийг тухайн нөхцөл байдалд, тухайн хэргийн тохиолдол бүрт өөр өөрөөр хэрэглэх шаардлагатай байдаг. Хэрэглээ гэдэг тэр хуулийг найруулсан байгаагаас илүү чухал л даа. Гэхдээ хуулийг хэрэглэхдээ юунд анхаарах ёстой вэ гэдэг асуудал шүүхийн шийдвэр, түүний хэрэглээ ач холбогдлын талаарх хэлэлцүүлгийн үр дүн оршсон гэж би бодож байна.

Ер нь хуульч, шүүгчид бусад хуулиудын нөөц бололцоог бүрэн шавхаж, туайн гэмт хэрэгт хэрэглэх ёстой. Хууль надад ийм эрх олгоогүй шүү дээ гэсэн хязгаарлагдмал байдлаар шүүх, хуулийнхан үзэж, өөрийгөө тодорхой хэмжээнд хайрцаглаад байвал зүй бус хэрэглээ рүү орж байгаа юм.

-Хууль, шүүхийн байгууллагын хүрээнд болж буй зарим үйл явц, хандлагыг хөндлөнгөөс харахад хайрцагласан байдалтай үйл ажиллагаа явуулдаг юм шиг ажиглагддаг. Энэ нь тухайн хуульч, шүүгчийн мэдлэг, боловсролтой холбоотой юу. Та судлаач, багшийн хувьд ямар бодолтой байдаг вэ?

-Би Үндсэн хуулийн эрх зүй судалдаг судлаач, багш. Үндсэн хуулийн эрх зүйг дэлхий дахинд ажиглаж байхад хамгийн наад зах нь тогтсон нэг тогтолцоо байдаг. Эх газрын / олон улсын/ эрх зүй газрын бүхий улсууд гэж нэрлэгддэг улс орнуудад “шүүгч хуульд захирагдах” гэдэг үг нь түрүүлж заагдсан. Энэ улсуудын хувьд тухайн маргаанд хуулийг хэрэглэдэг нийтлэг арга нь үгийн шууд утганд захирагдах хэрэгтэй гэдэг. Энэ тухай Германы эрх зүйд ч байдаг.

Гэтэл энэ үгийн шууд утга бусад орнуудад Үндсэн хуулийн хүрээнд тухайн хэргийн агуулга руу чиглэсэн байна. Түүнчлэн зарим улсуудад хүний эрх, эрх чөлөөт асуудлыг баримтлаж, тухайн нийгмийн нөхцөл байдалд тохируулж тайлбарладаг хандлагууд ч байдаг. Товчлоод хэлбэл, хууль хэрэглээ гэдэг бол хуулийг тайлбарлах онолын асуудал юм. Хууль ямар байх ёстойг дэнсэлж байгаагийн үр дүн нь шийдвэр болдог.

-Тэгэхээр таны бодлоор хууль эрх зүйн мэдлэгийг нийт монголчуудад ямар аргачлалаар дээшлүүлэх вэ. Жишээ нь, хууль, эрх зүйн гол заалтуудыг хүүхэд байхаас нь юм уу, оюутан наснаас мэдлэгжүүлмээр байна. Мэдэхгүйгээс болж хүмүүсийн дунд их зөрчил, маргаан, алдаа гараад байна шүү дээ?

-Хуулийн хэрэглээ бол шүүхэд илүү хамаатай. Харин гүйцэтгэх эрх мэдэл бол хуулийг олон нийтэд сурталчлах үйл ажиллагаа юм. УИХ-аас батлан гаргаж байгаа хууль Үндсэн хуулинд үндэслэх ёстой.

Харин хүн маш олон эрхүүдтэй байж болох ч анхдагч эрх нь мэдэх эрхийн асуудал болно. Бидний амьдарч байгаа нийгэм бүр багаар бодвол 20 жилийн өмнөхийг бодвол хүн бүр мэдээлэл авах эрх, боломж харьцангуй чөлөөтэй болсон. Энэ их боломжуудаа ашиглаж, Монгол улсад хүчин төгөлдөр үйлчилж байгаа болон батлагдаж буй хууль, эрх зүйн www.legalinfo.mn сайт руу орж, мэдээлэл авч байх хэрэгтэй.

Мөн энэ олон мэдээллийн хэрэгслэлээр дамжуулан хуулийн мэдээлэл авах боломж нээлттэй байна. Хэн нэгэн байгууллага хүн болгонд очоод сургалт, хичээл заах боломжгүй. Багш, судлаачид энэ талаар аль болох тайлбарлаж, түгээх үүрэгтэй ажилладаг хүмүүс юм.

www.ardchilal.mn Ярилцсан Б.БАЯРМАА

 

СЭТГЭГДЭЛ

Comments


Fatal error: Call to undefined function write_cache() in /var/www/html/xac/ww.focusmedee.mn/cache_footer.php on line 6