Эхлэл        Байгаль орчин        Боловсрол        Гэмт хэрэг        Гэр бүл        Нийслэл        Орон нутаг        Хөдөө аж ахуй         Хууль, эрхзүй        Шашин        Эрүүл мэнд
Image
ӨНӨӨДӨР НИЙТИЙН ТЭЭВРИЙН 39 ЧИГЛЭЛД ӨӨРЧЛӨЛТ ОРНО
Image
ПАРЛАМЕНТ ИРЭХ ДОЛОО ХОНОГТ ЯМАР АСУУДАЛ ХЭЛЭЛЦЭХ ВЭ
Image
ЗАСГИЙН ГАЗАР МАРГААШНААС ЭХЛЭН ҮЙЛ АЖИЛЛАГААГАА ТАЙЛАГНАНА
Image
МАРГААШНААС ЭХЛЭН САЙЖРУУЛСАН ТҮЛШ АВАХ “САЙН КАРТ” ИРГЭДИЙН ГАР ДЭЭР ОЧНО
Image
ГАДААД ЗАХ ЗЭЭЛЭЭС АШИГ ОЛОХ ОНОВЧТОЙ ГАРЦЫГ ХӨГЖҮҮЛЖ БАЙНА
Image
УЛААНБААТАР 12-14 ГРАДУС ДУЛААН БАЙНА
Image
“ДҮНЖИНГАРАВ”-ЫН ЗАМЫН ХӨДӨЛГӨӨНИЙГ ХЯЗГААРЛАВ
Image
ХӨДӨӨ АРЛЫГ ХӨДӨӨГӨӨР НЬ ҮЛДЭЭЕ
Image
МОНГОЛЫН БАГ СОНГОМОЛ БӨХИЙН ДАШТ-Д АНХ УДАА ОРОЛЦОНО
Image
МОНГОЛЫН ПАРАЛИМПИЙН ӨДРИЙГ АНХ УДАА ТЭМДЭГЛЭЖ БАЙНА
Image
ӨНӨӨДӨР Б.ЧИНЗОРИГ, Х.ЭНХМАНДАХ НАР ТУЛААНАА ХИЙНЭ
Image
Х.БАТТУЛГА: НЭГЭНДЭЭ УРАМ ХАЙРЛАЦГААЯ, ХАМТДАА ГҮЙЦГЭЭЕ, ХАМТДАА ХӨГЖИЦГӨӨЕ
Image
“ЦЭВЭР АГААРТАЙ-АВТОМАШИНГҮЙ ӨДӨР”-ИЙН ХӨДӨЛГӨӨН ЗОХИЦУУЛАЛТЫН ЗУРАГЛАЛ
Image
ӨНӨӨДӨР БҮХ НИЙТИЙН ЦЭВЭРЛЭГЭЭТЭЙ
Image
ОРОН СУУЦНЫ НЭГ ДАВХАРТ ЗӨВШӨӨРӨЛГҮЙ ХҮНСНИЙ БҮТЭЭГДЭХҮҮН ХУДАЛДАЖ БАЙЖЭЭ
Image
УЛААНБААТАРТ 15-17 ГРАДУС ДУЛААН БАЙНА
Image
“СААДТАЙ 100 МЕТРИЙН ГҮЙЛТ”-ИЙН ТӨРӨЛД ДЭЛХИЙН ДЭЭД АМЖИЛТ ШИНЭЧЛЭГДЛЭЭ
Image
Д.БАРХҮҮ: НЭН ЯАРАЛТАЙ MRI ХИЙЛГЭХ ИРГЭД ХУВИЙН ХЭВШИЛД ДААТГАЛААРАА ХИЙЛГЭХ АСУУДЛЫГ ШИЙДЭХ БОЛОМЖ БИЙ
Image
“АВТОМАШИНГҮЙ ӨДӨР”-ИЙН ҮЕЭР НИЙТИЙН ТЭЭВРИЙН ЧИГЛЭЛД ДАРААХ ӨӨРЧЛӨЛТ ОРНО
Image
ТҮҮХИЙН СУДАЛГАА: 300 ЖИЛ ДАЛД ОРШСОН САРЬДАГИЙН ХИЙДИЙН НУУЦЫГ ДЭЛГЭНЭ
Image
ЗУРГААН ЭГНЭЭ ЗАМ ТАВИХАД 116 ИРГЭН СААД УЧРУУЛЖ БАЙНА
Image
А.БАТТҮШИГ: Л.НАРАНБААТАРТ АЖИЛ ХИЙЖ АМЬДРААЧ ГЭЖ ХЭЛМЭЭР БАЙНА
Image
“НОМ БОЛ ЗАМ” УРИАН ДОР ҮНДЭСНИЙ НОМЫН БАЯРЫГ ТЭМДЭГЛЭНЭ
Image
ЯПОН СОЁЛЫН НААДАМ БОЛНО
Image
Ардчилсан хувьсгалын 30 жилийн ой, Олон улсын Ардчиллын өдрийг тохиолдуулан илгээлт хүргүүллээ
Image
САЙЖРУУЛСАН ШАХМАЛ ТҮЛШНИЙ ТАЛААР ТАШАА МЭДЭЭЛЭЛ ТАРААСАН ХҮМҮҮСИЙГ ШАЛГУУЛНА ГЭВ
Image
БАЙГАЛЬ ОРЧНЫ БУЛАН” БАЙГУУЛАХ АЯНЫ ШИЛДГҮҮДИЙГ 500,000-2,000,000 ТӨГРӨГӨӨР УРАМШУУЛНА
Image
ТЕНДЕРЫН АСУУДАЛД ХОЛБОГДСОН Д.ДОРЖХАНД 188 САЯ ТӨГРӨГИЙН ҮНЭТ ЭДЛЭЛТЭЙ
Image
Япон соёл, Япон амт, Япон чанартай танилцах "ЯПОНЫ НЭГ ӨДӨР” Төв талбайд болно
Image
Энэ амралтын өдрүүдэд “Цэвэр агаартай автомашингүй өдөр”
Image
Өдрийн сонины “Хар тамхинд холбогдсон алдартнуудын мэдээллийг гаргахыг хориглоё“ уриалгыг  дэмжиж байна
Image
НИЙСЛЭЛИЙН САЛБАР КОМИССЫН II ДУГААР ХУРАЛ БОЛЛОО
Image
ИРГЭДЭД АНХНЫ ТУСЛАМЖ ҮЗҮҮЛЭХ ЧАДВАРЫГ ЭЗЭМШҮҮЛЖ БАЙНА
Image
“ICE AGE” НЭРИЙН САВАЛСАН МӨСИЙГ ЗӨВШӨӨРӨЛГҮЙ ҮЙЛДВЭРЛЭЖ БАЙЖЭЭ
Image
ХӨРСНИЙ БОХИРДОЛЫГ БАГАСГАХ, АЙЛ ӨРХИЙГ ЭКО 00-ТОЙ БОЛОХОД СИРКЛ К БОЛОН НУТГИЙН ШИЙДЭЛ ТББ-УУД ХАМТАРНА
Image
ЯПОН СОЁЛЫН НААДАМ 2019 ЭНЭ АМРАЛТЫН ӨДРҮҮДЭЭР СҮХБААТАРЫН ТАЛБАЙД ЗОХИОГДОНО
Image
Г.ЗАНДАНШАТАР: ЦЭГЦЛЭХ ЦАГ ИРЖ ЦЭГЦРЭХ ХӨДӨЛГӨӨН ЭРЧЭЭ АВЧ БАЙНА. ШИЙДЭЛ, ТӨСӨЛ БЭЛЭН БОЛЛОО
Image
БЕАТЕ ТРАНКМАНЫГ УЛААНБААТАР ХОТЫН “ХҮНДЭТ ТЭМДЭГ”-ЭЭР ШАГНАЛАА
Image
Э.СОДНОМПЭЛЖЭЭ ДЭЛХИЙН ДЭЭД АМЖИЛТЫГ ДАХИН ТОГТООЛОО
Image
ИОРДАНЫГ НЭГТГЭХ ТӨЛӨВЛӨГӨӨНД САНАА ЗОВЖ ЭХЭЛЖЭЭ
Image
ХАР ТАМХИНД ХОЛБОГДСОН АЛДАРТНУУДЫГ МЭДЭЭЛЛИЙН БҮХ ХЭРЭГСЛЭЭР ГАРГАХЫГ ХОРИГЛОЁ
Image
НЯМ ГАРАГТ ЗАХУУД АМАРНА, ЗАМУУД ХААГДАНА
Image
А.БАЯРЦЭЦЭГ: “МАРКО ПОЛО” МИНИЙ АМЬДРАЛЫГ ӨӨРЧИЛСӨН
Image
ТӨРСӨН ХҮҮДЭЭ ЗОДУУЛЖ АМИА АЛДЖЭЭ
Image
Э.БАТМӨНХ: АМИАРАА СОЛИОД Ч БОЛОВ ҮЛДЭЭХИЙГ ХҮССЭН ҮРГЭЛЖЛЭЛ МИНЬ БИДНИЙ ОХИН ҮР
Image
НҮБ-ЫН СУУРИН ЗОХИЦУУЛАГЧ ТАПАН МИШРА ИТГЭМЖЛЭХ ЗАХИДЛАА ГАРДУУЛАВ
Image
АЗИЙН ХУДАЛДААГ ДЭМЖИХ БАЙГУУЛЛАГЫН УДИРДЛАГУУД МОНГОЛД ЧУУЛЖ БАЙНА
Image
З.МЭНДСАЙХАН: УЛААНБААТАР ХОТЫН ИРГЭД БОДИТ ӨРТГӨӨС 27-58 ХУВИАР ДООГУУР ҮНЭЭР ЦАХИЛГААН ЭРЧИМ ХҮЧИЙГ ХЭРЭГЛЭЖ БАЙНА
Image
“БИЛГҮҮН НОМЧ” СУРГУУЛИЙН СУРАГЧИД РЕСТОРАНЫ ДЭЭВЭРТ СУРАЛЦАЖ БАЙНА
Image
Ф.МАЛОН: МОНГОЛ, ИХ БРИТАНИЙН ИРГЭНИЙ НИСЭХИЙН БАЙГУУЛЛАГУУД УДАХГҮЙ ШИЙДЭЛД ХҮРНЭ
Image
Бусдаас нууц ганцаараа үзэх 10 кино
Image
“Оюутолгой” компанийн ТУЗ-ийн гишүүдийг томилжээ
Image
Иргэдээс ирүүлсэн мэдээллийн дагуу жолооч нарт хариуцлага тооцож эхэллээ
Image
Э.Бат-Үүл: С.Зоригийн үхэлд намайг сэжиглэж байна
Image
Төрийн банкны орлогч захирал Т.Дорждэрэм А.Шоовдорын хувь заяаг давтаж мэдэх нь
Image
Онлайнаар кино ҮНЭГҮЙ, ШУУД үзэх боломжтой 10 гадаад сайт
Image
Ямар ордны бүсгүйчүүд, сайн эхнэр болдог вэ?
Image
О.В.Белозёров Монголд ирлээ
Image
Өнөөдөр дөрвөн дүүрэгт цахилгаан түр хязгаарлана
Image
Д.Төрбат: Мэдээллийн санд орсон мэдээллийг засах боломжгүй
Image
Аймшигт могойг барьжээ
Image
Долоон бурханд хүслээ буруу шивнэж болдоггүй
Image
Бэр эгчээ гэж мөрөөдлийн бүсгүй байх юмдаа…
Image
Хамгийн ядуу бөгөөд өртэй одууд
Image
Эмчилгээ хийлгэхэд таниас гарсан зардлыг эргүүлэн авах боломжтой
Image
Чимээгүйхэн хуримласан драмын театрын үзэсгэлэн гоо
Image
Эротик өгүүллэг : Эгчийнхээ нөхөрт охин биеэ өгсөн бүсгүй +18
Image
Хүүгийн амийг хөнөөх захиалга өгсөн С гэгч хэн бэ?
Image
40-50 насанд явагдах физиологийн өөрчлөлт
Image
Сэтгүүлч Х.Уламбаяр эмэгтэй гишүүдэд зөвлөгөө өгч, галбиртаа анхаарахыг сануулав
Image
Монголчуудын шинэ “идэш”
Image
Өсвөр насны монгол охидын фэйсбүүк дэх хэт задгайрал
Image
Манай сайд, дарга нарын эхнэрүүд 14 ам.долларын цүнх барьдаг Xо хатагтайгаас суралцах зүйл их байна
Image
ӨВӨР МОНГОЛ ЭМЧ “МАСК” –Н ЖҮЖИГЧИДЭД ИЙНХҮҮ ХЭЛЖ ХЭЛГҮЙ БОЛГОЖЭЭ
Image
С.ЖАВХЛАНГИЙН ЭХНЭР: ЭРДЭНЭЧИМЭГИЙН ХЭЛСЭН ҮГ ХҮҮХНҮҮДИЙН ШЭЭСИЙГ НЬ ГОЙЖУУЛАХ ДӨХЖЭЭ
Image
Монголын халуухан охид
Image
Э.Бат-Үүлийн баг гэр хорооллын дахин төлөвлөлт нэрээр 104,0 тэрбум төгрөгийг үр ашиггүй зарцуулжээ
Image
ДИСНЕЙН ХҮҮХЭЛДЭЙН КИНОНУУДАД НУУГДСАН +18 ҮЗЭГДЛҮҮД
Image
Нууж үзэх эротик зурагнууд +18
Image
АГЛУУД ГОМДСОН ОНОН АГЛУУГ Х-ТҮЦЭЭС ГАРСАН ШАЛТГААНЫГ САЯ НЭГ АМ НЭЭЛЭЭ
Image
40 КОМПАНИТАЙ НИЙГМИЙН ХАРИУЦЛАГЫН ГЭРЭЭ БАЙГУУЛАВ
Image
Хямрал хийсч биш хэлж ирсэн!
Image
БОДИТ МЭТ ХАРАГДАХ ГАЙХАМШИГТ УРАН БАРИМЛУУД
Image
УИХ-ын ГУРВАН гишүүнд түдгэлзүүлэх бичиг ирж, ХОЁР сайдаа чөлөөлсөн МАН-ЫН ЦАГ ҮЕ
Image
ЕРӨНХИЙЛӨГЧ Х.БАТТУЛГА ДАРВУУЛТ ЗАВИНЫ УРАЛДААНЫ ШАГНАЛ ГАРДУУЛАХ ЁСЛОЛД ОРОЛЦЛОО
Image
ТӨЛБӨР ХУРААХ ЗОРИУЛАЛТААР "ГЭРЭГЭ" МАШИНЫГ ХЭРЭГЛЭЭНД НЭВТРҮҮЛЛЭЭ
Image
ХБНГУ-ЫН УРЛАГ СУДЛААЧДЫГ ХҮЛЭЭН АВЧ УУЛЗАВ
Image
УЛААНБААТАР ХОТОД 12-14 ХЭМ ХҮЙТЭН БАЙНА
Image
Монголын сагсанбөмбөгт үүсээд буй нөхцөл байдлын талаарх Т.Санчирын байр суурь
Image
“Стэнд бай”-г хямралаас гарах гарц гэв
Image
Нар, сарны хиртэлт болно
Image
ЖҮЖҮГЧИН ТУЯА: ГУЯААРАА ТУРАХ ХАМГИЙН АМАРХАН БИ ЭНЭ ХЭДХЭН ОРЦИЙГ ХЭРЭГЛЭЭД 7 ХОНОГТ Л ГЭРТЭЭ 7-10 КГ ТУРСАН
Image
Өнөөдөр цагаан морь өдөр
Image
Сангийн сайдаар ахлуулсан ажлын хэсэг “Эрдэнэт үйлдвэр, “Монголросцветмет” компанид ажиллана
Image
УС ЦАГ УУР ОРЧНЫ ХҮРЭЭЛЭНГЭЭС СЭРЭМЖЛҮҮЛЖ БАЙНА!!!
Image
“ГЭРЛЭХ ЁСЛОЛЫН ӨРГӨӨ”-ТЭЙ БОЛНО
Image
Зарим нутгаар түр зуурын бороотой ба 38 хэм хүртэл хална
Image
ТАМИР ТЭНХЭЭ, ДАРХЛАА САЙЖРУУЛАХ МОНГОЛ ХООЛНУУД…
Image
Ажлын цагийг богиносгох тухай санал хүргүүлэв
Image
Онцгой байдлын байгууллага өндөржүүлсэн бэлэн байдлын зэрэгт шилжлээ
Image
УИХ-ын чуулганы нэгдсэн хуралдаантай
Image
ЖҮЖИГЧИН Д. ГАНЦЭЦЭГ, А. ГАНЧИМЭГ НАР ХАМТРАН ПРОДАКШН БАЙГУУЛЖЭЭ
Image
ХУРИМТЛАГДСАН АДУУНЫ ШИРИЙГ ЭРГЭЛТЭД ОРУУЛНА
Image
С.ЗОРИГ АГСНЫ ХЭРГИЙГ ШАЛГАХ ТҮР ХОРООНЫ ДАРГААР Ж.БАТЗАНДАН СОНГОГДЛОО
Image
Тувад гурван настай хүү ойд төөрч гурав хоноод эрүүл саруул олджээ
Image
22 настай залуу, 400 бүсгүйтэй унтсанаа зарлажээ
Image
МАН-ын бүлэг хуралдана
Image
ХӨСҮТ-ИЙГ “ЦЭВЭРЛЭХ” ЦАГ БОЛЖЭЭ
Image
ИРГЭДЭЭС АВСАН 600 САЯ ТӨГРӨГИЙН ЗАРЦУУЛАЛТАА ТАЙЛАГНАХЫГ ХҮСЛЭЭ
Image
Ихэр хүүхдээ айлд орхиод найман сар алга болжээ
Image
Image

ЗАВХАНЫ МАЛЧИД БЭЛЧЭЭРИЙН ДААЦДАА ТОХИРУУЛЖ МАЛАА ӨСГӨНӨ ГЭЛЭЭ

Завхан/МОНЦАМЭ/. Завхан аймагт “Сайн малчин” хөтөлбөрийн хүрээнд малчдын зөвлөгөөн амжилттай болж өнгөрлөө. Энэхүү зөвлөгөөн нь аймгийн Засаг даргын санаачилгаар зохион байгуулагдсан бөгөөд залуу малчдыг мал маллагааны арга барилд сургах, малчдын залгамж халааг бэлтгэх, мал аж ахуйн үйлдвэрлэлийн орлогыг нэмэгдүүлэх зорилгоор аймгийн эдийн засаг нийгмийг 2018 онд хөгжүүлэх үндсэн чиглэлд тусгагдсан томоохон ажил юм.  
Зөвлөгөөнийг аймгийн ЗДТГ, Ногоон алт хөтөлбөрийн газар, Дэлхийн Зөн ОУ-ын байгууллагын Европын холбооны санхүүжилтээр хэрэгжиж буй “Эдийн Засгийн тогтвортой хөгжлийг дэмжих“ төсөл, Мерси Кор ОУ байгууллага, аймгийн Ус цаг уур орчны шинжилгээний газар хамтран зохион байгуулж, 24 сумын 360 гаруй малчин төлөөлөн оролцлоо. Хоёр өдөр болсон уг зөвлөгөөнөөр Удмын сангийн үндэсний төвийн харьяа Завхан аймаг дахь салбарын захирал гавьяат мал зүйч Л.Лхасүрэн хээлтүүлэгт ашиглагдаж байгаа үржлийн ухнын ноолуурын чанар, цаашид анхаарах асуудлаар сонирхолтой мэдээлэл хүргэлээ. Мөн бэлчээрийн менежментийн журмын загвар төслийг танилцуулж  Монголын үхрийн махны чанарыг одоогийн зах зээлд хэрхэн нийцүүлэх талаарх мэдээллийг Мерси Кор ОУ-ын байгууллагын мал аж ахуйн зөвлөх Даниэл Миллер өглөө. Махны чиглэлийн үхэр бордох аж ахуйн туршлага, бэлчээрийн мал аж ахуйг үр дүнтэй ашиглах, эрхлэх арга туршлага хийгээд аймгийн бэлчээрийн төлөв байдлын өөрчлөлт, талхигдал, тогтвортой ашиглалтын чиглэлээр хамтран хэрэгжүүлж байгаа жишээг татаж танилцууллаа. Малын эрүүл мэндийн мөшгөх тогтолцоог хэрэгжүүлсэн арга туршлага үр дүнгийн талаарх мэдээллийг өгч МАА-н гаралтай бүтээгдэхүүний өрсөлдөх  чадвар, дэлхийн зах зээлд хэрхэн гаргах, нийцүүлэх, малын генетик нөөцийн тухай хууль, малын эрүүл мэндийн тухай хууль гэхчлэн сонирхол татсан үр дүнтэй мэдээллийг ч малчдад энэ үеэр дуулгалаа.

Малчид бид малынхаа бэлчээрт л хамаг цагаа өнгөрөөдөг. Энэ хоёр өдрийг үр дүнтэй өнгөрөөж мэргэжлийн төвшний багш нар, мал аж ахуй, газар тариаланг хэрхэн хослуулах, бэлчээрээ хэрхэн яаж зөв зохистой ашиглах, малынхаа ашиг шимийг эдийн засгийн эргэлтэд яаж зөв оруулах, төрөөс болон аймаг орон нутгаас МАА-н салбар, малчдад ямар бодлого чиглэлтэй үйл ажиллагаа явуулж байгааг сонсож  хүссэн хангалттай мэдээллийг цогцоор нь авч чадлаа. Мөн бид малыг их хэмжээгээр өсгөх биш, харин бэлчээрийн даацдаа тохируулж өсгөх нь чухал юм байна. Таваарлаг цөөхөн малыг эдийн засгийн эргэлтэд зөв оруулах юм гэсэн бодолтой боллоо хэмээн зөвлөгөөнд оролцогчид хэллээ. Мөн зөвлөгөөний нэг сонирхолтой үйл явдал нь малчдад зориулагдсан тоног төхөөрөмжийн үзэсгэлэн худалдаа байв.

Энэхүү үзэсгэлэнд малчдын ахуйн болон үйлдвэрлэлийн хэрэгцээ шаардлагад нийцсэн орчин үеийн тоног төхөөрөмж малын эм, бэлдмэл, гээд хэрэгцээтэй бүхэн тавигдсан байв.
Зөвлөгөөний үеэр “Сайн малчин” аймгийн дэд  хөтөлбөрийн  5.1.15 дахь заалтыг хэрэгжүүлэх үүднээс  байгаль эх  дэлхийдээ ээлтэй, зөв хандлагатай, нийгмийн хариуцлагатай, бэлчээр нутгаа эрүүл байлгаж мал аж ахуй эрхлэх уламжлалт аргын зэрэгцээ дэвшилтэт технологийг үйлдвэрлэлд нэвтрүүлэн санаачилга, амжилт гарган бусдадаа үлгэрлэсэн Баянхайрхан сумын малчин Хөдөлмөрийн баатар н.Жадамбаа, Тэс сумын малчин Д.Тэгшбаяр, Эрдэнэхайрхан сумын малчин Д.Жигжид, Цагаанчулуут сумын малчин Ч.Эрдэнэбат, Идэр, Тосонцэнгэл сумын малчид тус тус “Эко малчин“-аар тодорлоо.  Мөн үеэр ХХААХҮЯ-ний хүндэт жуухаар нэр бүхий таван малчин, тэргүүнээр 19 малчин, тэргүүний залуу алтан медалиар 24 залуу малчин, аймгийн хүндэт тэмдэг”-ээр 24 малчныг тус тус  шагнасан байна.
Цаашид энэхүү зөвлөгөөнийг үргэлжлүүлэн явуулж малчиддаа шинэ мэдээллийг өгч тэдний арга туршлага, санал сэтгэгдлийг сонсохыг хүсэж буй тухайгаа зөвлөлгөөнд оролцогч малчид дуу нэгтэй илэрхийллээ.  Ийнхүү зөвлөгөөнд оролцож буй малчдаас зөвлөгөөний талаарх сэтгэгдэл, малчдын арга туршлага, зөвлөгөөнөөс авсан мэдээлэл, туршлагыг хэрхэн яаж амьдралдаа нэвтрүүлэх гэж буй талаарх ярилцлага авсныг цувралаар хүргэж байна.

Яруу сумын Чандмань багийн малчин Ш.Доржлодой:

Бид малынхаа махны шим тэжээллэг чанарыг сайн сурталчлах хэрэгтэй санагддаг


-Сайн байна уу. Та сайхан хаваржиж байна уу? Завхан аймагт малчдын зөвлөгөөн болж байна. Энэ зөвлөгөөнөөс та шинэ содон мэдээлэл олныг авсан гэж найдаж байна. Таны сэтгэгдэл ямар байна вэ?

-Бид Яруу сумаас 15-уулаа ирж оролцож байна. Малчид бол мэдээллээс их хол, мэдээллээр хомс байдаг. Энэ чуулганаас хүсэн хүлээсэн мэдээллээ олж авсан гэж бодож байна. Тухайлбал бэлчээрийн даацын талаарх сэтгэл эмзэглэсэн тоон мэдээлэл сонслоо. Тэр даруйдаа бэлчээрээ яаж хэрхэн зөв ашиглах арга ухаанаа бодож суулаа. Мөн өрхийн төсөв, малчид малынхаа ашиг шим, бүтээгдэхүүнийг хэрхэн яаж эдийн засгийн эргэлтэд оруулах вэ, гэр бүлийн харилцаа, хүүхдээ зөв хүмүүжүүлэх гээд мэддэг юм шиг хирнээ мэддэггүй их нарийн мэдээллийг багш нараас сурч мэдэж сонсож суулаа. Санаа авахаар амьдралдаа хэрэгжүүлмээр үр дүнтэй олон мэдээлэл сонслоо. Энэ чуулганыг зохин байгуулсан, санаачилсан аймгийн Засаг дарга болон түүний ажлын алба, аймгийн ИТХ, аймгийн Хөдөө аж ахуйн газар гээд хамтран зохион байгуулсан газруудад сумынхаа малчдын өмнөөс талархал илэрхийлье. Үнэхээр цаг үеэ олсон эрэлт хэрэгцээтэй мэдээллийг нэг дор өгч буй үр дүнтэй уулзалт зөвлөгөөн болж байна.
-Зөвлөгөөнөөр эрчимжсэн мал аж ахуйг түлхүү хөгжүүлэх талаар мэргэжилтнүүд ярьж байна. Таны санал бодол чухам нийцэж байна уу?
-Эрчимжсэн мал аж ахуйн талаар ярихын тулд газар тариаланг ярих нь чухал байдаг. Тариалах талбай, техник тоног төхөөрөмж гээд хэрэгтэй зүйл их байна. Бэлчээрийн мал аж ахуй эрхэлж байгаа хүн давхар эрчимжсэн мал аж ахуйг эрхэлнэ гэдэг хэцүү л дээ. Боломжгүй зүйл гэхэд болох юм шиг. Бэлчээрийн мал аж ахуй, эрчимжсэн мал аж ахуйг хамтад нь эрхэлбэл малын үүлдэр угсаа муудна. Наад зах нь гэхэд сүүний чиглэлийн үхэр бэлчээрийн аж ахуйн үхэртэй зохицохгүй гэсэн үг. Энэ миний бодол. Юу гэхлээр бид бэлчээрийн мал аж ахуйн ашиг шимийг сурталчилдаггүй. Байдаг л зүйл мэт ярьдаг боддог. Өчигдөр гэхэд телевизээр эрчимжсэн мал аж ахуйгаас гарсан малын махыг янз бүрээр нь сурталчилж байх юм. Гэтэл фермерийн малыг тэжээдэг. Тэр мал цөөхөн төрлийн ургамал шимт бодисоор бордуулдаг л амьтан. Гэтэл байгалийнхаа шалгуураар бэлчээрээс хоолоо олж идэж байгаа мал 2000 гаруй төрлийн ургамлаас сор чилж иддэг амьтан шүү дээ. Усны тунгалагыг ууж өвсний соргогийг иддэг ухаантай амьтан бол таван хошуу мал. Энэ хоёрын махны чанар, амт ямар байх вэ гэдэг нь ойлгомжтой. Тэгэхлээр бид үүнийгээ л илүү тодруулж гаргаж ирж сурталчилмаар санагддаг юм. Манай албаны улсууд, Хөдөө аж ахуйн газар гээд ер нь бодлогоор бэлчээрийн малын махны амт, чанарыг илүү сурталчилмаар санагддаг. Малчид ч үүн дээр санаачлагатай ажиллах хэрэгтэй байна. Үүнийг үр хүүхдүүдийнхээ толгойд нь үүнийг хийж өгмөөр байгаа юм. Жишээлбэл манайхны хүүхдүүд  төгсөлтийн баяр, за ер нь элдэв баяр ёслолоор төв сууринд ирэхээрээ  ямар хоол идэх вэ гэхэд тахианы, гахайн махтай хоол захиалах жишээтэй. Тэр тахиа ямар орчинд амьдарч байгаа билээ дээ. Гахай ямар нөхцөлд амьдардаг билээ. Малчид бид дотор нь орохын аргагүй өмхий үнэртэй орчинд гахай тахиаг зүгээр л тэжээж байдаг. Иймээс цэвэр байгалийн, экологийн энэ малынхаа мах, сүүг бид зүгээр л сайн ойлгуулж сурталчлах л хэрэгтэй. Бахархах ч ёстой.  Манай телевизүүдээр хоолны нэвтрүүлгүүд их гардаг. Энүүгээрээ тэр гахай тахиагаа түр больчхоод монгол малын мах, сүүг яагаад сурталчлахгүй байна. Мэдэхгүй байна уу? Бид малынхаа ашиг шимийг зөв хэрэглэж ач тусыг нь мэдэж өөрсдөө хэрэглэж бахархаж, сурталчлах л хэрэгтэй санагддаг. Өөрсдөө ийм сайхан хүнс хэрэглэж байгаагаараа бахархаж сураасай. Өөрсдөө бахархаж байж гадныхан бахархана гэдгийг хэлмээр байна. Энэ тал дээр бодлогоор ямар нэг ажил явуулаасай гэж бодож байна. Харин бэлчээрийн малаа таваарлаг болгох тал дээр санал нэг байна. Малаа хэт өсгөх гэж улайрах биш зөв зохистой ашиглаж өсгөх нь чухал гэдэг мэдээллийг энэ зөвлөгөөнөөс мэдэж авсан. Өөрийн бодлоо улам бататгаж авлаа.
-Та хэдэн оноос эхэлж мал маллаж эхэлсэн бэ? Малч удамтай юу? 
-Би 1990 оноос хойш мал маллаж байна. Эхний үедээ малаа өсгөх талаар бодож хүүхдүүддээ сургадаг байсан. Мал маллана гэдэг бол хүн хүч, бүл шаардсан ажил байдаг. Одоо миний баримталж байгаа зүйл бол 1000 -аас нэг их хол давуулахгүй байх. Би аймгийн сайн малчин, алтан төлийн эзэн болж байх үед манай мал 3000 хүрсэн удаа ч бий. Үүнийхээ ачаар нутаг орон, нутгийн зон олноороо хүндлүүлж сайхан явж байна. Би эхнэр хоёр хүүхдийн хамт амьдардаг. Хүүхдүүд сургуульд сурч байгаа тул одоохондоо хоёр тусдаа амьдарч байна. Аймгийн төвд хүүхдүүдийнхээ сурч боловсрох нөхцөл нь арай дээр болов уу гэж бодож сургаж байгаа. Бид малчин удамтай. Миний аав жолооч байсан. Өвөө минь малчин байсан. Гэхдээ малаас хөндийрч байгаагүй. Малчин хүн гэдэг нь байгаль цаг агаарын нөхцөл байдлыг их ажигладаг. Сүүлийн үед цаг агаар өөрчлөгдөж байна.
-Мал хэт өссөнөөс бэлчээрийн даац хэтэрч байгаа талаар мэргэжилтнүүд ярьж байгаа? Харин таны бодол?
-Мал өсгөх нь хоёр талтай хуучин Монгол Улс 25 сая хүргэх гээд хүрдэггүй байсан. Гэтэл сүүлийн 10-аад жил малыг өсгөх,  тоог олон болгох талаар төр засгаас маш сайн бодлого баримталж мал ч сайн өссөн мэдээ дуулддаг. Төрөөс малчдыг малаа сайн өсгөлөө гэж хангалттай урамшуулж байна. Гэхдээ малыг борлуулах тал дээр авах арга хэмжээ нь арай дутуу авагдаад байх шиг санагдаад байдаг юм. 2009 онд миний бие нэг суурь сувай мал туугаад Улаанбаатарт борлуулахаар орж байсан. Учир нь тэнгэр хангайгаа ажиж байж цаг хатуурах нь гэсэн бодлын хүрээнд л тэр шүү дээ. 
Тэгэхэд Улаанбаатарыг тойроод маш их мал худалдагдах гээд хүлээгдэж байсан. Миний хувьд нийслэлд сар болж байж янз бүрийн аргаар малаа борлуулж байсан юм. Ингээд намар шувтрах үед нөгөө малчид малаа хямдхан үнээр ченж нарт өгөөд нутаг буцсан. Тэр үед за даа энэ өвөл ч  махны үнэ сайн буух нь дээ гэж бодож байв. Яахав миний нүдэн дээр тэр олон мал хямд үнээр борлуулагдсан учир тэр шүү дээ. Гэвч өвөл болоход малын махны үнэ тэнгэрт хадсан. Яагаад ингэв гэж бодох нь ээ. Өнөөх ченж нар малчдаас малыг хямд үнээр авчихаад хав дардаг. За тэгээд зарим нэг бодлогоор үнэ тэнгэрт хадаад байна уу даа гэсэн хардлага төрж билээ. Тэгэхлээр төрөөс энэ тал дээр илүү анхаарал хандуулж ажиллах нь зүйтэй санагддаг юм. 
-Сүүлийн жилүүдэд цаг агаар их өөрчлөгдөөд байгаа талаар манай малчид ярьдаг. Зудын давтамж ойртсон ч гэх нь бий. Мөн зуд боллоо гээд малчид төрөөс тусламж дэмжлэг их авдаг гээд зарим нэг нь дургүйцэх нь ч бий? 
-Энэ их зөв асуудал хөндсөн асуулт байна. Баярлалаа. Тэгэлгүй яахав. Ер нь байгаль цаг агаар их өөрчлөгдсөн нь үнэн. Хэвлэл мэдээллийн хэрэгслээр яваад байгаа мэдээллийг их сонсдог юм. Үнэхээр л хүлэмжийн хийн ялгарал ихэссэн, бэлчээрийн даац ихэдсэн. Хөрс, ус, байгаль орчин бохирдсон. Хүмүүс бидний буруутай үйл ажиллагаанаас болоод л цаг агаарт өөрчлөлт ороод байгааг мэдээд л байгаа юм.  Энэ удаагийн зөвлөгөөн дээр ярьж байгаа эрдэмтэн, багш нар, мэргэжилтнүүдээс ч их сонсож мэдэж авлаа. Зудын давтамж нь ойртсон нь үнэн. Аргагүй. Бид байгаль дэлхийтэйгээ зүй бусаар их харьцаж байна. Малчдын хувьд хэрдээ таарсан, бэлчээртээ таарсан чанартай цөөн тооны малтай байх нь их зөв. Тэгээд зуд боллоо энээ тэрээ гээд өөрсдийн хувийн малаа өөрсдөө маллаж хичээхгүйгээр зовлон тоочих нь ичгэвтэр юм. Бид хувийн малаа л маллаж байгаагаас нэгдлийн мал, улсын мал хариулж байгаа биш. Ер нь малчин хүн зуны дэлгэр цагт малаа зөв хариулж тарга тэвээрэг авахуулах, намартаа өвлийн бэлтгэлээ сайн базаах л үүрэгтэй. Мөн олон жил мал малласан настай малчдаасаа арга туршлагыг нь сайн сурч мэдэж авах нь зүйтэй. Хэдэн жил болоод л зуд, ган болох юм. Энэ чинь малчин бидний хэр бэлтгэлтэйг л шалгаад байгаа хэрэг. Уул устайгаа элгэмсүү ойр байж. Хангай дэлхийдээ залбирч явах нь хэрэгтэй. Бэлтгэлээ базаагаагүй, залхуу малчинд байгаль өөрөө дүн тавьчихдаг л байхгүй юу. За тэр тусламж дэмжлэг авсан ч бай хүн бүрт хүртдэггүй л дээ. Бага гэлтгүй сэтгэлийн юманд баярлалгүй л яахав малчид. Гэхдээ заавал өвөл болохоор өвс, тэжээлийн дэмжлэг авна гэдгээ болих л хэрэгтэй санагддаг. Яагаад гэвэл тэр хувь малчны л өөрийн ажил шүү дээ. Хараад байх нь ээ манайхан албан байгууллагаар нь шахаад л өөрсдийн амьдрал ахуйдаа зарцуулж байгаа ажлын хөлснөөс нь малчдад тусламж дэмжлэг гээд аваад байдаг нь заримдаа зохисгүй байдаг. Үнэхээр сэтгэлээсээ илгээж байвал малчин бидэнд бага гэлтгүй сэтгэлийн дэм хэрэгтэй л байлгүй яахав. Зарим нэг хүн сайхан сэтгэлийн үүднээс тусалж л байгаа байх. Харин зарим нь шахалтаар, аялдан дагалдаж хандив өгдөг л байх. 
-Уучлаарай танайх яг хэдэн тооны малтай вэ? Танай гэр бүлийн хэрэгцээнд хүрэлцдэг үү?
-Манайх 970-аад мал тоолуулсан. Энэ нь өрхийн хэрэгцээнд хангалттай болж байгаа. Шинээр малчин өрх бий болгох, малын тоог нэмэгдүүлье гэхээр бэлчээрийн даац хэтэрч байна. Манайх хоёр хүүхэдтэй. Миний нэг бодол байдаг юм. Хүүхдүүд том болоод ямар мэргэжил эзэмшээд яах нь тухайн хүүхдийн л асуудал. Миний үүрэг бол сурах боломжийг нь бүрдүүлэх. Тиймээс өнөөдөртөө байгаа малынхаа ашиг шимийг хангалттай хэмжээнд хүртээд л сууна. Илүү өсгөх гэж шунахгүй.
-Малчид маань төрийн үйлчилгээг хэр авч байна? Манай аймгаас бодлогоор малчдынхаа эрүүл мэнд, тэдний үр хүүхдүүдийн сурах орчин нөхцөлийг сайжруулах, гадаадад болон хөрш зэргэлдээ аймгуудад туршлага судлуулах гээд малчидруу хандсан бодлого ажлыг хангалттай хийж байгаа?
-Тийм ээ. Сүүлийн жилүүдэд малчин хүний үгийг сайн сонсдог болжээ. Хүнээ хүндэлдэг болж. Аймаг орон нутгаас төрийн бодлогыг үр дүнтэй хүргэж байгаа нь харагддаг. Өнөөдөр манай өрх бүл эрүүл мэндийн тусламж үйлчилгээг боломжийн авдаг. Багийн төв дээр эмч байна. Бас шаардлагатай үед холбоо барих утас гэж сайхан зүйл байна. Өнгөрсөн жил Алаг-ийн дөрөлж дээр Жи-мобайлын сүлжээний станцтай болсон. Үүнээс хойш малчид бид хаанаас ч холбоо харилцаатай сайхан байна. Хүүхдүүдийн сурч боловсрох орчин нөхцөл сайн байна. Малчдыг гадаад болон дотоодод туршлага судлуулж буй нь их үр дүнтэй санагддаг шүү. Ер нь аймаг орон нутгийн удирдлагуудын хийж буй олон ажлыг орон нутгийн сониноос их авч байгаа. Хөдөө бэлчээрт бол сонин гарчиглаад суух их зүгээр байдаг юм.
Сэтгэл өндөр байгаа. Энэ эрчийг алдахгүй малчидруугаа анхаарсан зөв бодлогыг барьж ажиллаасай гэж хүсэж байна. 
Илэн далангүй ярилцсан танд баярлалаа. Цаг агаар тогтуун байж мал сүрэг тань өсөн арвижиг ээ. 

Б.Мягмарсүрэн

СЭТГЭГДЭЛ

Comments


Fatal error: Call to undefined function write_cache() in /var/www/html/xac/ww.focusmedee.mn/cache_footer.php on line 6