Эхлэл        Байгаль орчин        Боловсрол        Гэмт хэрэг        Гэр бүл        Нийслэл        Орон нутаг        Хөдөө аж ахуй         Хууль, эрхзүй        Шашин        Эрүүл мэнд
Image
С.АМАРСАЙХАН НИЙТИЙН ТЭЭВРЭЭР ЗОРЧИН ИРГЭДИЙН САНАЛ ХҮСЭЛТИЙГ СОНСЛОО
Image
ЧУУЛГАНААР ҮНДСЭН ХУУЛЬД ОРУУЛАХ НЭМЭЛТ, ӨӨРЧЛӨЛТИЙН ТӨСЛИЙН ГУРАВ ДАХЬ ХЭЛЭЛЦҮҮЛГИЙГ ХИЙНЭ
Image
БАРУУН БҮСИЙН ДЭД БҮТЦИЙН ХӨГЖЛИЙГ ДЭМЖИХ ТАЛААР МЭДЭЭЛЭВ
Image
ӨДӨРТӨӨ 7-9 ХЭМ ХҮЙТЭН БАЙНА
Image
ӨНӨӨДӨР: "ҮНДЭСНИЙ ЧАНАРЫН ЧУУЛГАН-2019” БОЛНО
Image
УЛААНБААТАР ДЭЛХИЙН ХАМГИЙН ИХ БОХИРДОЛТОЙ 10 ХОТЫН ЖАГСААЛТААС ГАРЛАА
Image
ТОЛГОЙТ, БАЯНХОШУУ ОРЧИМД ХАМГИЙН БОХИРДОЛТОЙ ИХТЭЙ БАЙНА
Image
ЦЭЦИЙН ДАРГА Д.ОДБАЯР ӨЧИГДӨР ОРОЙ МОНГОЛД ИРЖЭЭ
Image
“БИ ХАРИУЦЛАГАТАЙ ААВ ЭЭЖ” СУРГАЛТ ЭХЭЛЛЭЭ
Image
БОЛОВСРОЛЫН САЛБАРТ ХИЙГДЭЖ БАЙГАА ЗАРИМ АЖЛЫН ЯВЦЫГ ШАЛГАЛАА
Image
САППОРОГИЙН ТОЙРГИЙН ДЭРГЭД 24 ЦАГИЙН АЖИЛЛАГААТАЙ ЦАГДААГИЙН КАБОН БАЙГУУЛЛАА
Image
БАЙНГЫН ХОРОО ҮНДСЭН ХУУЛЬД ОРУУЛАХ НЭМЭЛТ, ӨӨРЧЛӨЛТИЙН ТӨСЛИЙН ГУРАВ ДАХЬ ХЭЛЭЛЦҮҮЛГИЙГ ХИЙЛЭЭ
Image
ТАТВАРЫН АСУУДЛААР ЗАХИРГААНЫ ТУСЛАЛЦАА ХАРИЛЦАН ҮЗҮҮЛЭХ КОНВЕНЦИД НЭГДЭХ АСУУДЛЫГ ЗӨВШИЛЦӨВ
Image
МАНАЙ УЛС 2030 ОН ГЭХЭД ДӨРВӨН САЯ, 2045 ОНД ТАВАН САЯ ХҮН АМТАЙ БОЛОХ ТӨЛӨВ ГАРЧЭЭ
Image
Д.ТӨРСҮЛД: ИЛҮҮ ИХ ХИЧЭЭХ ХЭРЭГТЭЙ ЮМ БАЙНА ГЭДГИЙГ Л ОЙЛГУУЛСАН
Image
Т.БАЯРХҮҮ: САЛХИТЫН МӨНГӨНИЙ ОРДНЫ АСУУДАЛД НЭР ХОЛБОГДСОН ЗУРГААН ШҮҮГЧИЙН ХЭРГИЙГ ШҮҮХЭД ШИЛЖҮҮЛСЭН
Image
ЦАХИМ ОРЧИНД ҮЙЛДСЭН ЗАЛИЛАХ ГЭМТ ХЭРЭГ НЭМЭГДЖЭЭ
Image
УИХ-ЫН ГИШҮҮН АСАН Д.ГАНТУЛГАД ХОЁР ЖИЛИЙН ХОРИХ ЯЛ ОНООВ
Image
АТГ, ТАТВАРЫН АЛБАНЫ ХАМТАРСАН ШАЛГАЛТААР МЭДҮҮЛЭГ ГАРГАГЧДААС 569.3 САЯ ТӨГРӨГИЙН ЗӨРЧИЛ ИЛЭРЛЭЭ
Image
ЗӨВШИЛЦЛИЙН АЖЛЫН ХЭСГЭЭС ГАРГАСАН САНАЛЫН ТОМЬЁОЛЛУУДААР САНАЛ ХУРААЛТ ЯВУУЛЖ ШИЙДВЭРЛЭЛЭЭ
Image
МАШИН СУРГАЛТЫН АЛГОРИТМААР ЗҮРХНИЙ ШИГДЭЭС ӨВЧНИЙГ ОНОШИЛНО
Image
Н.ЦЭРЭНБАТ САЙД 20 ОЮУТАНД ТЭТГЭЛЭГ ГАРДУУЛЛАА
Image
ГАМШГААС ХАМГААЛАХ АЛБАДЫН ХОЛБООНЫ БЭЛТГЭЛ, БЭЛЭН БАЙДАЛ ХАНГАГДАВ
Image
ХАЛДВАРТ БУС ӨВЧИН ГЭЖ ӨӨРӨӨ ӨӨРТӨӨ ӨВЧИН БЭЛЭГЛЭХИЙГ ХЭЛНЭ
Image
АВСТРАЛИЙН ГАМШИГ, ОСЛЫН ҮЕД ҮҮРЭГ ГҮЙЦЭТГЭДЭГ БАЙГУУЛЛАГУУДЫН ҮЙЛ АЖИЛЛАГААТАЙ ТАНИЛЦЛАА
Image
ХҮСЭЛТ ГАРГАСАН ХҮҮХЭД БҮРТ ХҮҮХДИЙН МӨНГӨ ОЛГОНО
Image
РОНАЛДУ БАГАА ОРХИХ УУ?
Image
ӨНӨӨДӨР БОЛОХ ҮЙЛ ЯВДАЛУУД 2019/11/13
Image
БАЯНХОШУУНЫ ГЭР ХОРООЛОЛД ИНЖЕНЕРИЙН ХАНГАМЖ БҮХИЙ ДЭД БҮТЦИЙН ТӨВ АШИГЛАЛТАД ОРЛОО
Image
ЦАГ АГААРЫН МЭДЭЭ
Image
"МОНГОЛБАНК, САНХҮҮГИЙН ЗОХИЦУУЛАХ ХОРОО АЖЛАА ХИЙСЭН"
Image
УИХ-ын гишүүн асан Д.Гантулгад шүүхээс хоёр жил хорих ял оноолоо
Image
Түмний төлөөх “ХАШГИРААН”
Image
“НЭГ ХОТ-НЭГ СТАНДАРТ” ЗӨВЛӨГӨӨНИЙГ УЛАМЖЛАЛ БОЛГОН ЗОХИОН БАЙГУУЛНА
Image
“МАЛЫН ХУЛГАЙН ГЭМТ ХЭРГЭЭС УРЬДЧИЛАН СЭРГИЙЛЭХ, МАЛ СҮРГИЙГ ГЭМТ ХАЛДЛАГААС ХАМГААЛАХ НЬ” ЗӨВЛӨГӨӨН БОЛЛОО
Image
“ДЭД БҮТЦИЙН ТӨВ” ТӨСЛИЙН ҮЙЛ АЖИЛЛАГААТАЙ ТАНИЛЦЛАА
Image
НАЙМАН АЙМАГ ХУВАНЦАР ХОГ БУТЛАГЧ МАШИНТАЙ БОЛЛОО
Image
БАЙГАЛИЙН УРГАМЛЫН ТУХАЙ ХУУЛИЙН ШИНЭЧИЛСЭН НАЙРУУЛГЫН ТӨСЛИЙГ УИХ-Д ӨРГӨН БАРИЛАА
Image
НЭМГ-ЫН ЭРДЭМ ШИНЖИЛГЭЭНИЙ ХУРЛЫН ШИЛДЭГ ИЛТГЭЛҮҮД ШАЛГАРЛАА
Image
НҮБ-ЫН XVI ЗАГВАР ХУРАЛДААН “MONGOLIA MUN 2019” АМЖИЛТТАЙ ЗОХИОН БАЙГУУЛАГДЛАА
Image
"ТӨРИЙН АЛБАНЫ МЕНЕЖМЭНТИЙН ХӨГЖИЛ" ФОРУМ БОЛЖ БАЙНА
Image
АВТОМАШИН БОЛОН ТҮҮНИЙ ЭД АНГИЙГ ХУЛГАЙЛДАГ БҮЛЭГ ЭТГЭЭДҮҮДИЙГ БАРИВЧИЛЖЭЭ
Image
ЗАРИМ БАЙГУУЛАМЖИЙГ НИЙСЛЭЛИЙН ӨМЧИД БҮРТГЭВ
Image
Л.ОЮУН-ЭРДЭНЭ: АЛБАНЫ МАШИНЫГ ХУВИЙН ХЭРЭГЦЭЭНД АШИГЛАХГҮЙ БАЙХЫГ ЗАСГИЙН ГАЗРЫН ХУРАЛДААНААР ЯРИЛЦАНА
Image
ДАРГЫН ХҮҮХЭД ДААРЧ БОЛОХГҮЙ, АРДЫН ХҮҮХДЭД АВТОБУС ОЛДОХГҮЙ
Image
БОКСЫН ЗАЛУУЧУУДЫН АЗИ ТИВИЙН АВАРГА ШАЛГАРУУЛАХ ТЭМЦЭЭН БОЛЖ БАЙНА
Image
"УЛИАСТАЙГААС ЗАГАСТАЙН ДАВАА ЧИГЛЭЛИЙН ЗАМЫН ХӨДӨЛГӨӨНИЙГ НЭЭГЭЭГҮЙ БАЙГАА"
Image
Б.БАЯРМАГНАЙ: ЖАГСАГЧДЫГ ТӨРИЙН ОРДОН РУУ ДАЙРАХ ТУШААЛЫГ Ц.МӨНХБАЯР ӨГЧИХСӨН ЗОГСОЖ БАЙСАН
Image
ИРГЭД АВЧ БАЙГАА ЦАЛИНГИЙНХАА 35 ХУВИЙГ ТАТВАРТ ТӨЛНӨ
Image
Д.ОДБАЯРЫН ХЭРГИЙГ ЭНЭ ДОЛОО ХОНОГТ ЭЦЭСЛЭНЭ
Image
ХӨНДӨГДӨӨГҮЙ СЭДЭВ: Монгол хүнд амьдрал БЭЛЭГЛЭХ ХУУЛЬ
Image
Ам.долларын ханшийн өсөлт ХӨӨС тул УДАХГҮЙ БУУНА
Image
GTIME Болон бусад сүлжээний бизнесд элсэхгүй байхыг анхааруулж байна
Image
Болзооны үед асуух 30 хөгжилтэй асуулт
Image
ШУУРХАЙ МЭДЭЭ: ДӨРВӨН ХҮҮХЭД ТӨРҮҮЛСЭН ЭХ 44 НАСТАЙДАА ТЭТГЭВЭР ТОГТООЛГОХ БОЛОМЖТОЙ БОЛЛОО
Image
“Цасан гоо ба долоон одой” сонгодог бүжгэн жүжгийг тоголно
Image
ОХУ-аас 1кг давсыг 61500 төгрөгөөр авахаар болжээ
Image
ЦАГ УУРЧИД: Сүүлийн 100 жилийн хугацаан дахь хамгийн хүйтэн өвөл болно
Image
108 удаа мөргөж эхлэхээр шийдсэн бол заавал уншаарай
Image
Улсын аварга Ч.Санжаадамба залуу бөхийг гэмтээжээ
Image
Самсунг хоёр хуваагдаж магадгүй боллоо
Image
Швайнштайгер зодгоо тайлна
Image
Монгол охин Jade luv нэрээр дэлхийд алдартай
Image
О.Оюунцэцэг: Австрали нөхрөө "Тэнгэрийн бэлэг" хэмээн магтав
Image
ТАНЫГ НЭВТ ШУВТ ХЭЛЭХ “АМЕРИК ЗУРХАЙ”
Image
21 жилийн турш гэртээ хэнийг ч оруулаагүй эмгэнийд гэнэт ортол..
Image
Ц.Элбэгдорж: Ойрын хугацаанд Улаанбаатар хотод маш хүчтэй газар хөдлөлт болох хандлага байна...
Image
Илбэ үзүүлнэ гээд хүн алсан уу......./бичлэг/
Image
НЭВТРҮҮЛЭГЧ Д.ОДЗАЯА: “НОМИН”, “PC MALL” ЗЭРЭГ КОМПАНИУД “BLACK FRIDAY” НЭРИЙН ДООР ИРГЭДИЙГ ХУУРЧ БАЙНА
Image
Даатгалаа ондоо багтаж төлөхгүй бол 2 дахин илүүг төлнө
Image
АЖ Ц.Чимэдцэеэ: Тэр хүнийг салаад явсны дараа гэрээ цэмбийтэл цэвэрлэчихсэн мэт сайхан санагдсан
Image
Аргалын утаа 300-аад нянг УСТГАХ ЧАДВАРТАЙГ Японы эрдэмтэд судалж тогтоожээ
Image
Өлсөхгүйгээр турж болох эрүүл хооллолтын 60 шилдэг санаа /Фото/
Image
Намаар талцах явдлыг Ховд аймгийн удирдлага таслан зогсоолоо
Image
Залуухан багш­тайгаа хий­сэн секс +18
Image
ЭГЧ ДҮҮ 2-ИЙГ ЭЭЛЖЛЭН ЭДЭЛСЭН НЬ /+18/
Image
Оюутны 70-н файл нь үүссэн байна
Image
ЧИНГИС ХААНЫ ОНГОН ОЛДОЖ ДЭЛХИЙ НИЙТИЙГ ШУУГИУЛЖ БАЙНА
Image
НИСЭХ ГЭЖ БУЙ ШУВУУХАЙН ДАЛАВЧИЙГ ТАС ТАЙРЧ, ДЭЛБЭЭЛЭХ ГЭЖ БАЙГАА ЦЭЦГИЙН ҮНДСИЙГ СУГА ТАТАХ МЭТ УВАЙГҮЙ ЭРЭЭ ЦЭЭРГҮЙ ААШЛАХАА БОЛИОЧ...
Image
ТЭНГЭРТ ОТГОНТЭНГЭР ХАЙРХАНЫ ДҮРС ТОДРОН ХАРАГДЖЭЭ
Image
БНАСАУ-ын пуужингууд хаа хүрэх боломжтой вэ?
Image
ҮНДСЭН ХУУЛЬД ОРУУЛАХ НЭМЭЛТ ӨӨРЧЛӨЛТИЙН ТӨСӨЛД 7795 ИРГЭНЭЭС 200 МЯНГАН ГАРУЙ САНАЛ ИРЖЭЭ
Image
БАРИЛГЫН САЛБАРЫН ТӨРИЙН ЗАРИМ ЧИГ ҮҮРГИЙГ ТББ ГҮЙЦЭТГЭНЭ
Image
ЖИЖИГ, ДУНД ҮЙЛДВЭРЛЭЛ ЭРХЛЭГЧДИЙН ТАТВАРЫГ НЭГ ХУВЬД ХҮРГЭХ ХУУЛИЙН ТӨСӨЛ БОЛОВСРУУЛЖЭЭ
Image
БАЯНЗҮРХ ДҮҮРЭГТ НИЙСЛЭЛИЙН ЗАСАГ ДАРГЫН БИЕ ТӨЛӨӨЛӨГЧӨӨР Д.ЭНХТӨРИЙГ ТОМИЛЛОО
Image
"МӨНГӨ УГААХ, ТЕРРОРИЗМЫГ САНХҮҮЖҮҮЛЭХТЭЙ ТЭМЦЭХ ТОГТОЛЦОО" СЭДЭВТ УУЛЗАЛТ БОЛЛОО
Image
БАЯНЗҮРХ ДҮҮРЭГТ ХҮҮХЭД ХӨГЖЛИЙН ТӨВ ҮҮДЭЭ НЭЭВ
Image
БНАСАУ ДАХЬ ХҮНИЙ ЭРХИЙН БАЙДЛЫН ТАЛААРХ ШИНЭ ТОГТООЛ БОЛОВСРУУЛЖ БАЙНА
Image
Мянга гаруй хүн Нью-Йоркийн төвд Трампын ирэхийг хүлээн жагсч байна
Image
НЭГДМЭЛ БАЙДЛЫН ТӨЛӨӨ ТЭМЦЭХИЙГ УРИАЛЛАА
Image
Су.Батболд төсвөө баталсантай холбоотой оройн зоог барьсан уу?
Image
ШӨВГИЙН ДӨРӨВТ ҮЛДСЭН УЛСЫН ЦОЛТНУУД
Image
ТҮЙМРИЙН УЛМААС 350 БОГ ГАЛД ӨРТЖЭЭ
Image
НОРВЕГИД ИРСЭН ПАНАМЫН ХӨЛБӨМБӨГЧИД ЭД ЗҮЙЛС, МӨНГӨӨ ХУЛГАЙД АЛДЖЭЭ
Image
ӨСВӨР НАСНЫ ХҮҮХЭД МАНСУУРЧ БАЙСНЫГ ЦАГДААГИЙНХАН ШАЛГАЖ ЭХЭЛЖЭЭ
Image
Биеэ үнэлж байсан 20 гаруй эмэгтэйг саатууллаа
Image
Тавантолгой орчимд өнөөдөр 26 удаа газар хөдөлсөн байна
Image
Венесуэлийн ерөнхийлөгч Мадуро бага насны хүүхдийг зорилгодоо ашиглахгүй байхыг жагсагчдаас хүсчээ
Image
ҮНДСЭН ХУУЛИЙН ӨӨРЧЛӨЛТИЙГ ХЭЛЭЛЦЭХИЙГ ДЭМЖЛЭЭ
Image
80 настай эмээ хэрхэн хараагаа сайжруулсан бэ?
Image
УСНЫ ХОМСДОЛ ҮҮСЭХ ХАМГИЙН ӨНДӨР ЭРСДЭЛТЭЙ ОРНУУД
Image
"Бүргэдийн баяр" ирэх сард болно
Image
Буудлын ор хөнжлийн давуунаас тийм өвчин авна гэж байх уу?
Image
Яаж улс төрч болох вэ?
Image
"Zara" брэндийн эзэн дэлхийн хамгийн баян хүнээр тодорчээ
Image
Хятад, Монголын хилийн боомтууд өнөөдөр амарч байна
Image
И-БАРИМТ СИСТЕМД ХӨГЖҮҮЛЭЛТ ХИЙСЭН ГЭВ
Image
МОНГОЛЫН АНХНЫ ГАЗРЫН ТОС БОЛОВСРУУЛАХ ҮЙЛДВЭРИЙН ШАВЫГ ТАВИНА
Image
ЭНЭТХЭГИЙН ТӨМӨР ЗАМЫН БҮХ АЖИЛТАНД 3 ӨДРИЙН АЖИЛ ХАЯХЫГ УРИАЛАВ
Image
Англи улс агаарын бохирдолоос хэрхэн салсан бэ
Image
Image

Х.Hямбаатар: Hамайг мөрдөж, мөшгиж байгаа хүмүүст "сайн ажиллаарай" гээд хэлчихье

УИХ-ын гишүүн Х.Нямбаатартай ярилцлаа.

-Үндсэн хуулийн өөрчлөлтийг хаврын чуулганаар амжуулж батална гэж танай намын бүлэг мэдээлсэн. Хуульд оруулж байгаа зарчмын өөрчлөлтүүдийг зарим хуульч, Үндсэн хуулийг батлалцсан хүмүүс шүүмжлэх юм билээ. Харин таны хувьд ямар байр суурьтай байна вэ?

-МАН-ын бүлгийн хуралдаанаар Үндсэн хуульд нэмэлт өөрчлөлт оруулах асуудлаар УИХ-ын гишүүн, Төрийн байгуулалтын байнгын хорооны дарга Д.Лүндээжанцан гишүүн танилцуулга хийсэн. Өмнө Үндсэн хуульд нэмэлт өөрчлөлт оруулах асуудлыг судлах ажлын хэсэг хэд хэдэн удаа хуралдсан. Энэ удаагийн Үндсэн хуулийн нэмэлт өөрчлөлтийн гол зорилго бол Д.Лүндээжанцан гишүүний танилцуулж байгаагаар өмнө орсон долоон нэмэлт өөрчлөлтийг буцааж, анхны батлагдсан түвшинд нь аваачих юм гэсэн.

Мөн УИХ-ын гишүүнээр сонгогдох насны босгыг дээшлүүлэх, хүний өмнөөс санал өгөх асуудлыг цэгцлэх, шүүх засаглалтай холбоотой шинэчлэлийн гурван үндсэн хэсгийн хүрээнд Үндсэн хуульд өөрчлөлт оруулахаар төсөл боловсруулж, судалгаа хийгдсэн гэж танилцуулсан. Үүнийг бусад гишүүн болоод миний байр суурь дэмжихгүй гэдгээ илэрхийлсэн.

-Яагаад?

-Бид хөгжил хүсч байна. Тиймээс улс орны хөгжлийг түүчээлж явах Үндсэн хуулийг бий болгоосой гэж хүсч байна. Өнөөдөр дэлхий дээр манайх шиг ийм Үндсэн хуулийн загвартай, ийм засаглалын хэлбэртэй улс байхгүй. Тиймээс өнгөрсөн хугацаанд туулж ирсэн замналдаа дүн шинжилгээ хийх ёстой. Бид хөгжих үү, энэ суурин дээрээ эргэлдсээр байх уу. Судалгаанаас харахад Монголын ард түмэн 65 суудалтай МАН-аас шинэчлэлийг хүсч байгаа юм байна. Эдийн засгийн хямралыг зогсоож эерэг үзүүлэлт рүү авчирч буй энэ засаг төрийн үйл ажиллагааг магтан сайшаахаасаа илүү том төслүүдээ хөдөлгөж, ард түмний амьдрал ахуй сайжирсан хөгжлийг хүсч байгаа. Иймд өнөөдөр Үндсэн хуульд косметик биш, том өөрчлөлт оруулж, энэ улсыг эзэнтэй болгоосой. Өнөөдөр макро эдийн засгийн алдаатай бодлого явуулаад иргэдийн хөрөнгө, мөнгөн хадгаламжийг 40 хувиар үнэгүйдүүлсэн хүмүүс сонгуульд ялагдах төдийхнөөр харицлага хүлээдэг.

Эцэс сүүлдээ нам дамнасан бизнесийн болон хууль хяналтын бүлэглэлүүдэд төрийн тогтолцоо оршин тогтнодог загвараар явж байна. Засаглалуудаа бизнесийн бүлэглэлүүд хувааж авч, тэргүүнийг нь томилдог. Тэдгээрийн гаргасан шийдвэрүүд өөр хоорондоо зөрчилддөг. Хэн ч энэ тогтолцоонд хариуцлага хүлээдэггүй загвараар яваад байна. 1992 оны Үндсэн хууль бидэнд түүхэн үүргээ гүйцэтгэсэн гэж боддог. Бид тотилатар дэглэмийг орхиж, ардчилал, хүний эрхийг дээдэлсэн, өмчийн олон төрөл хэлбэрийг хүлээн зөвшөөрдөг тогтоцоо руу шилжсэн. Харамсалтай нь энэ шилжилтийн явцад бүх шатандаа авлигад идэгдсэн төрийн түшмэдийн тогтолцоо руу орж байгаа. Үүнийгээ дагаад бүх индексээрээ хойшоо ухарч байна шүү дээ.

-Аливаа улсын хөгжил нь хүндээ суурилдаг. Хөгжлийн бодлоготой уялдуулж Үндсэн хуульдаа ямар өөрчлөлт оруулах санал байна вэ?

-Монгол Улсын Үндсэн хуулийн оршил хэсэгт бид эх орондоо хүмүүнлэг, иргэний ардчилсан нийгэм байгуулна гэж тунхагласан. Тиймийн тулд бид урагшаа хөгжье гэвэл дэлхий нийтийн хөгжлийн засаглалын загвар руу шилжихээс өөр аргагүй. Иймээс ард түмнээсээ ард нийтийн санал асуулга явуулж, засаглалын хэлбэрийг сонгох ёстой. Үе үеийн Ерөнхийлөгч нэр дэвшиж гарч ирэхдээ олон зүйлийг амладаг. Эргээд энэ хүн амласан амлалтаа хэрэгжүүлэх төсвийн болон аппаратын бүтэцгүй. Тэгсэн хэрнээ хууль санаачлах, хориг тавих, ҮАБЗ-ийг ахлах, Засгийн газарт чиглэл өгөх, шүүх засаглалыг бүрдүүлэх зэрэг олон эрх мэдэл эдэлдэг. Нөгөө талдаа Засгийн газар нь шууд УИХ-аасаа хамааралтай байдалтай өнгөрсөн 20 гаруй жил явж ирлээ. Үүний үр дүнд 1.6 жилийн насжилттай төрийн ой санамжтай Засгийн газруудтай амьдарч ирлээ. Засгийн газар нь УИХ-тайгаа шууд хамааралтайгаас гадна УИХ улс төрийн бодлого шийдвэрүүдийг нь дэмждэггүй. Энд хувийн ашиг сонирхолын болон эрх мэдлийн зөрчилдөөн байнга явагддаг. Дээр нь нэмээд Ерөнхийлөгчийн институци үе үеийн Засгийн газартай байнга зөрчилддөг тогтолцоогоор явж ирлээ. Тиймээс бид бүхэн хамгийн түрүүнд Үндсэн хуульд нэмэлт өөрчлөлт оруулах нь зөв үү, буруу юу гэдгийг ард нийтээсээ асуух хэрэгтэй. Үндсэн хуульдаа өөрчлөлт оруулахаар шийдлээ гэхэд Ерөнхийлөгчийн засаглалтай байх уу, парламентын засаглалтай явах юм уу гэдгээ ч асуух ёстой. Дээрээс нь шударга ёсны илэрхийлэл, бэлгэ тэмдэг болсон шүүх засаглалын өнөөгийн тогтолцоог өөрчилж, шударга ёсны илүү бат найдвартай хана хэрмийг үүсгэх үү, үгүй юу гэдгээ ч ард түмнээсээ асуух ёстой.

-“Үндсэн хуулийн өөрчлөлтөд Ерөнхийлөгчийг хэн ч биш болгож, Засгийн газрын эрх мэдлийг дөвийлгөж байна. МАН-ын 65-ын бүлэг өөрсдийнхөө ноёрхлыг тогтоохын тулд Үндсэн хуульд өөрчлөлт оруулахаар шуурхайлж байна” гэсэн шүүмжлэл нийгэмд бий. Таны ярьж байгаа хөгжлийн бодлоготой уялдуулж Үндсэн хуульд өөрчлөлт оруулахын тулд дахин төсөл боловсруулж, өргөн барих уу. Одоо хэлэлцэж байгаа төсөл дээрээ засвар оруулаад явах уу?

-Үндсэн хуульд өөрчлөлт оруулбал, энэ Их хурлын бүрэн эрхийн хугацаанд хэрэгжихгүй. Одоогийн Ерөнхийлөгчийн бүрэн эрхийг хязгаарлах тухай асуудал ч яригдахгүй. Хоёрдугаарт, хөгжлийг нэг хүн түүчээлж авч явах ёстой. Гэтэл 1.6 жилийн настай Засгийн газраас та бид юу хүлээх вэ. Мега төсөл хэрэгжүүлэх гээд УИХ-д оруулж ирвал шууд маргааш нь 19 хүн гарын үсэг зураад “Энэ идэж, уух гэж байна” гэдэг үндэслэлээр огцруулна.

-Гэтэл энэ Засгийн газрыг огцруулъя гэж яриад эхэлээ?

-Бид тамын тогооны үлгэрээр амьдраад байна. Хэн нэг хүнийг огцруулах, дараагийнх нь хүнийг сонгуульд ялуулах асуудал чухал уу, гурван сая хоёр зуун мянгуулаа сайхан амьдрах нь чухал уу гэдгийг одоо энэ Үндсэн хуулийн өөрчлөлтөөрөө тодорхойлж шийдэх ёстой. Гэтэл дотооддоо хэрэлдсээр л байна. Цаана нь айлын хүүхдүүд өсч, томроод, төсөв нь данхайгаад л байдаг. Манай олдог орлого бахь байдгаараа. Газрын баялаг бол шавхагддаг нөөц шүү дээ. Дэлхийн зах зээл дээр уул уурхайн бүтээгдэхүүний үнэ унахаар яаж хямардгийг бүх өрх айл мэдэрсэн. Одоо харьцангуй гадаад эдийн засаг таатай байна. Макро эдийн засгийн хатуу бодлогыг Төв банк, Сангийн яамнаас явуулж байна. Энэ болгоны үр дүнд дотоод валютын нөөц нэмэгдэж, ханш нь тогтворжиж байгаа. Тэгвэл үүлэн чөлөөний нар бүрхэнгүүт бид яах вэ гэдгээ бодох ёстой. Тиймээс ирээдүйдээ тэгш шударга, хүнд сурталгүй, авлигагүй, хөгжсөн нийгмийг бий болгохын төлөө одоо намчирхдаг бүлэглэдэг байдлаа хойш нь тавьж байгаад Үндсэн хуулийн өөрчлөлтөд зоригтой, нухацтай шийдэл гаргаж, ард түмнээсээ асуух ёстой.

2020 онд одоогийн тогтолцоогоор явах юм бол ямар ч ахиц дэвшил байхгүй. Энэ хооронд хүн ам өсөөд л байна. Хэрэгцээ шаардлага нэмэгдэнэ. Олдог хэдэн төгрөг нь хаа, хаанаа хүрэлцэхгүй. Өнгөрсөн 20 гаруй жилд үе үеийн улстөрчид ямар замнал туулж ирсэнийг бүгд мэдэж байгаа. Хэрэлдсэн, талцсан, зодолдсон, нэг нэгнийхээ аминд хүрсэн, бие биеэ шорон гянданд хийсэн энэ дүр зураг дараачийн 20 жилд үргэлжилнэ. Заавал ийм замаар Их хуралд сонгогдоод явах хэрэг байна уу гэдгийг бодох л ёстой. Тэгэхээр тогтолцооны гажгийг өөрчлөхгүйгээр цааш явж чадахгүй. Тогтолцоог өөрчлөх гол зам нь Үндсэн хууль юм. Миний хувьд сонгодог парламнетын тогтолцоо руу шилжвэл манайд илүү тохиромжтой. Яагаад гэвэл бид геополитикийн хувьд хоёр том гүрний дунд оршиж байгаа. Тиймээс Ерөнхийлөгчийн засаглал руу шилжих нь ямар эрсдэл дагуулах вэ гэдгийг бодох хэрэгтэй.

-МАХН-аас шинэ Үндсэн хууль боловсруулсан гэж мэдээлээд байгаа. Та тэр төслийг анзаарав уу?

-Бид уг нь хуультай улс. Хуулиар Үндсэн хуулийг өөрчлөх асуудал ард нийтийн санал асуулга юмуу Их хурлаар хэлэлцэгдэнэ. Гэтэл хууль бус зүйл ярьж байгаа бол гэмт хэрэг. Энэ бол ард түмэн их бухимдалтай байгаагийн дохио юм. Энэ бухимдал хоёр зүйлд хүргэнэ. Нэг бол саяын хэлж байгаагаар ард нийтийн санал асуулгаар Үндсэн хуульд дорвитой өөрчлөлт хийх байдлаар бухимдлыг тайлах зам бий. Хоёр дахь нь маш хор хөнөөлтэй арга буюу хувьсгалын асуудал. Бослого үймээнээс болж зарим улс орнуудын хөгжил 20, 30 жилээр ухарч байгаа гэдгийг бид нүдээрээ хараад чихээрээ сонсоод сууж байна. Бид ийм хор хөнөөлтэй замыг сонгох ёсгүй. Тиймээс Үндсэн хуулийн өөрчлөлтийг ард түмний санал асуулгаар шийдэх ёстой.

-Та шүүгчидтэй нэлээд маргаантай байгаа. Энэ асуудал юу болж байна вэ?

-Нэг л зүйлийг хэлье. Өнөөдөр “social court” гэдэг ойлголт бий болчихлоо. Өөрөөр хэлбэл, нийгмээрээ буруу зөвийг шүүх тогтолцоо руу орчихлоо. “Цензургүй яриа” нэвтрүүлэгт ороод гуравхан минут ярьсан яриаг маань нийгэм даяар дэмжиж, давалгаалж байгааг та бид харсан. Би бүх шүүгчийг энэ мэдээлэлдээ оруулж байгаа юм биш. Өнөөдөр 515 шүүгч шүүн таслах чиг үүргийг хэрэгжүүлж байгаа. Энэ дотор тодорхой тооны хүмүүс хууль бус шийдвэр гаргасан. Иргэд олон түмнийг хохироосон, өмч хөрөнгөнөөс нь салгаж хагацаасан. Эрх чөлөөг нь хохироосон зүйлүүд их байгаа учраас нийгэм өөрөө ингэж давалгаалж байгаа. Нөгөөтэйгүүр шүүхийн захиргааны байгууллага буюу Шүүхийн ерөнхий зөвлөл хэт явцуу байна. Шүүгчийг сонгон шалгаруулдаг тогтолцоо өөрөө шударга биш байгаа гэдгийг хүн болгон шүүн тунгааж ярьж байна. Дээрээс нь шүүгч нарт хариуцлага хүлээлгэх хариуцлагын механизм өнөөдөр Монгол Улсад байхгүй. 1990 оноос хойш хэн гэдэг шүүгчийг шүүхээр хариуцлага хүлээлгэснийг гаргаад ир гэвэл олдохгүй. Нэг ч шүүгч шүүхээс ял авч хариуцлага хүлээгээгүй. Гэтэл цаад талд нь нийгэм шүүгч нарыг шударга бус байна, мөнгө авч хэрэг маргаан шийддэг болсон гэдэг асуудал яригдаж байгаа. Үнэндээ шүүгч нарыг хэрэг түвэгт холбогдсон асуудлыг шалгагдаад ирэхээр бүрэн эрхийг нь түдгэлзүүлэх тухай ойлголт алга. Бид шударга ёсыг хүсэмжилж байгаа юм бол эхлээд шүүхээ шударга болгох хэрэгтэй. Английн Хатан хаан шударга шүүхийн тогтолцоог бий болгосон учраас өнөөдөр тус улсад хэмжээт эрхт хаант засаглал оршин тогтнож байна. Түүнчлэн шүүгч нарыг чадавхжуулж хөгжүүлэх шаардлага их байна. Анхан шатны шийдвэрүүд алдаа мадагтай гарч байна шүү дээ. Тиймээс шүүгч нарыг хөгжүүлэх хэрэгтэй. Энэ мэтчилэн шударга шүүхийн тогтолцоог бий болгоход олон хүчин зүйл хэрэгтэй. Тэгэхээр Үндсэн хуулиар хэлэлцэх ёстой нэг чухал асуудал бол шүүгч нарыг хугацаатай томилдог болох эсэхийг ард түмнээсээ асуух ёстой. Тэгэхгүй бол шүүгч нар бүх насаараа хариуцлага хүлээх механизмгүй байна. Тухайн хүн хичнээн шударга байсан ч шударга бусын эргүүлэгт хуйлраад л орчихож байна шүү дээ.

-Шүүх засаглалын асуудлыг хөндөнгүүт шүүгч нартай холбоотой санал, гомдол танд ирж байна уу?

-Маш их ирж байна. Миний фэйсбүүк, пэйж хуудсаар иргэдээс уулзах санал хүсэлт тавьж байгаа. Би үнэндээ бүгдтэй нь уулзаж амжихгүй байна. Миний хувьд тэдгээр ирүүлсэн гомдол саналыг нь хүлээж аваад, уншиж танилцаад, холбогдох байгууллагууд руу шилжүүлэх эрх хэмжээ байгаа шүү дээ. Жишээлбэл, нэг компани шүүхээр яваад тусгай зөвшөөрлөө бусдаас шилжүүлж авах хэлцэл хийгдсэн байна. Гэтэл итгэмжлэл нь хуурамч байна гэдэг хэрэг маргаан үүссэн байгаа юм. “Итгэмжлэл нь үнэн байна” гээд хэргийг нь дөрөв, таван удаа эрүүгийн хэрэг үүсгээд хэрэгсэхгүй болгосон. Нөгөө хүн 12 жил төрийн буруутай үйл ажиллагаанаас болж ашигт малтмал олборлох эрхээ эдэлж чадаагүй. Зөвхөн нэг байгууллага хэрэг бүртгэгч, мөрдөн байцаагч, хууль шүүхийн буруутай үйл ажиллагааны улмаас 12 жил хохироод явж байна. Уг нь бид ийм тогтолцоо байгуулаагүй. 1990 оны дөрөвдүгээр сарын 20-ны өдөр БНМАУ-ын АИХ-ын тэргүүлэгчдийн зарилгаар хоёр хууль батлагдан гарсан байдаг. “Хэрэг бүртгэгч, мөрдөн байцаагч, прокурор шүүхийн хууль бус үйл ажиллагааны улмаас иргэнд учирсан гэм хорыг арилгах журмын тухай хууль”, “Төрийн захиргааны байгууллагыг хууль бус үйл ажиллагааны улмаас иргэнд учирсан гэм хорыг арилгах журмын хууль” гэж Монголын төр анх удаа иргэнийхээ өмнө хариуцлага хүлээдэг хуулийн механизмыг бий болгож бид эрхзүйт төр рүү алхаж орсон. Гэтэл энэ эрхзүйт төрийн тогтолцоо гуйвжээ.

-Та нэгэн шүүгчийн хадгаламжид их хэмжээний мөнгө байсан гэж хэлсэн. Гэтэл өөр нэг шүүгч дансандаа байсан мөнгийг эмчилгээний зардалд зориулахаар байршуулсан гэж тайлбар өгсөн. Таныг нийгэмд попорсон юм шиг ойлголт төрсөн?

-Хэргийг хууль бусаар шийдсэн байж болзошгүй 22 шүүгчийн тухай болоод тэдний хамаарал бүхий хүмүүсийн дансыг шалгуулахаар АТГ, УЕПГ-т өгсөн. Би хуулийн байгууллагын шалгаж байгаа асуудлыг ярих боломжгүй. Гэхдээ эргээд хаагдчих вий дээ гэхээс санаа зовж байна. Хэрэв тэр хүний дансаар хоёр тэрбум төгрөг орж гарсан бол тайлбарлах л ёстой. Тайлбарлаж чадахгүй бол хууль бусаар хөрөнгөжсөн гэдгээр эрүүгийн хэргээр шийтгэгдэнэ. Дансан дахь мөнгөө тайлбарлалаа гэхэд татвар төлсөн байх ёстой. Татвар төлөөгүй бол татвар төлөхөөс зайлсхийсэн гээд эрүүгийн хэрэг бас үүсгэгдэнэ. Энэ хоёр гарцаар шалгаасай гэж хүсч байгаа. Дараагийн нэг асуудал гэвэл би тэр дансандаа нэг сая ам.доллартай шүүгчийн тухай яриагүй юм. Өөр шүүгч байсан хүний тухай ярьсан. Тэр бол одоогийн шүүгч байгаа хүний асуудал. Тэрийгээ өөрсдөө тайлбарлаг.

-Шүүгчидтэй холбоотой мэдээлэл цацангуут танд ямар нэг дарамт, шахалт ирж байна уу?

-Мэдээжийн хэрэг надад заналхийлэл, дарамт зөндөө байгаа. Над руу ирүүлсэн мессэжүүд бий. Би тэр болгоныг гоншигонож нэг ч удаа, ямар ч хэвлэлээр яриагүй. Нэгэнт та асууж байгаа учраас хэлчихье. Зарим хүн миний тухай мэдээлэл цуглуулах судалгааны баг гаргачихсан явж байгаа гэсэн. Төрснөөсөө хойш ямар ажил хийж, дүүрэг, орон нутагт ямар шийдвэр гаргаж байсныг хүртэл судалж байгаа юм билээ. Тэр багаа сайн ажиллуулаарай гээд хэлчихье. Надад бол тийм баг гаргах хөрөнгө санхүүгийн боломж байхгүй. Харин иргэдээс ирсэн баримтууд байгаа. Би цуглуулж байна. Бас намайг мөрдөж, мөшгих баг томилсон гэж дуулсан. Сайн мөрдөөрэй гээд хэлье. Гэхдээ миний халдашгүй эрхэнд халдаж байгаа гэдгээ бодоорой. Түүнчлэн нэр бүхий хүн хэвлэл мэдээллийн байгууллагуудтай уулзаж, намайг харлуулах даалгавар өгсөн байна лээ. Энэ бол шүүгчийн ажлын чиг үүрэгт байх ёсгүй шүү. Би өмнө нэг ч сурвалжлагчид “Миний амь насанд заналхийлж байна” гэж хэлж байгаагүй.

-Та хэн гэдгийг нь мэдэж байгаа л юм байна шүү дээ. Тэр хүнээ хуулийн байгууллагад өгөөд шалгуулж болдоггүй юм уу?

-Монгол бол жижигхэн, мэдээлэл хурдан дамждаг. Би ямар мөрдөж мөшгиж байгаа хүнээ О.Баасанхүү гишүүн шиг “Надад хүн гаргаж, өг, миний амь насанд заналхийлээд байна” гээд байлтай биш дээ. Ажил гэр хоёрынхоо хооронд яваад л байна. Цаашид ч явах болно. Би хэн нэгэн хувь хүний эрх ашгийг хөндөж яриагүй. Гэтэл өөрсдөө миний эсрэг тайлбар хийж эхэлсэн. Шүүмжийг хүлээж авахын оронд өөрсдөө сошиалаар шүүхдэж байгаа.

-МАН-д “Дэвшилтэд холбоо” гэсэн жигүүр ургасан. Сүүлийн үед Их хуралд орж ирсэн залуус зоригтой дуугарч, нам дотроо жигүүр ургууллаа гэж ард түмэн та бүхэнд итгэл хүлээлгэж байна. Жигүүрийн үйл ажиллагаа цаашид хэрхэн явах вэ?

-Өнгөрсөн гуравдугаар сард бидний хэдэн Их хурлын гишүүн ярилцаж байгаад олон улсад байдаг “Progressive alliance” гэдэг байгууллагын салбарыг Монгол Улсад байгуулсан. Ингээд намын дэргэд байгуулж, улсын бүртгэлд бүртгүүлсэн. Цаашид ямар, ямар ажил хэрэгжүүлэх талаар мэдээлэл өгнө. Бид шударга ёсны салхийг салхилуулж эхэлсэн гэж бодож байна. Тэрнээс нам дотроо бүлэг фракц үүсгэж, Засгийн газарт суудал авахын төлөө ажиллахгүй. Судалгааны дүнгээс харахад биднээс ард иргэд их зүйл хүлээж байгаа юм билээ. Тэгэхээр бидний дэвшүүлж байгаа зорилт бол Монгол Улсын хөгжлийн төлөө юм. Тэрнээс хэн нэгэн хүнийг шорон гянданд хийж, хэн нэг хүн рүү субьектийн дайралт хийх тухай ярихгүй. Мэдээж, шударга бусын хажуугаар чимээгүй өнгөрөхгүй.

-Эрх баригчид өмнөх засгийг удирдаж байсан хүмүүсээ намнадаг тогтолцоо нэгэнт тогточихжээ. Урьд нь сайд, дарга байсан хүмүүсийг хорьчихлоо. Энэ тал дээр та юу хэлэх вэ?

-Энэ тогтоцоо бол буруу. Хөгжиж байгаа орнуудад тохиолддог загвар. Тэгэхээр тийм ч сайн загвар биш. Хариуцлага хүлээлгэх механизм байлгүй яахав. Гэхдээ улс төрийн зорилгоор нэг нэгийгээ намнаж болохгүй. Нам дамнасан бүлэглэлүүд өнөөдөр байгаа гэдгийг бүгд мэднэ. Тэгээд хууль шүүхийнхээ засаглалыг гартаа оруулж ирдэг. Дараа нь улс төрийнхөө өрсөлдөгчөө намнаж, хорьж, шийтгэдэг. Шүүх хараат бус хууль шүүхийн тогтолцоог бүрдүүлж чадахгүй бол бие биеэ намнадаг тогтолцоо цаашид улам боловсронгуй болж, үргэлжлэх зураглалтай. С.Баяр даргын тухайд улстөрчийнх нь хувьд үнэлдэг. Энэ хүнтэй ойр ажиллаж үзээгүй. Ер нь Монголын төр зүтгэсэндээ халтай гэдгийн үлгэр болж байх шиг байна. Манайхан нэг туйлшрахаараа хэцүү. Тавантолгойн бүлэг ордууд бүгд хувийнх байсан. Үүний 97 хувийг төрд авчрах шийдвэрийг гаргасан хүн бол С.Баяр дарга. Хоёрдугаарт, алдаатай, оноотой ч бай Оюу толгойг хөдөлгөсөн хүн бол С.Баяр дарга. Өнөөдөр Оюутолгой, Тавантолгойгоос Монголын эдийн засагт үзүүлж байгаа үр нөлөөллийг хүн бүр мэднэ. Хардах эрх хүн болгонд бий. Үнэхээр нэр дээр нь долоон байр байдаг юм бол шалгаад асуудлыг нэг талд шийдээсэй гэж бодож байна. Сая АНУ руу АТГ-ын дарга, Ерөнхийлөгчийн Тамгын газрын дарга нар очиж, хууль хяналтын байгууллагуудтай харилцан туслалцаа үзүүлэх гэрээ хэлэлцээр байгуулсан гэж сонссон. Тиймээс олны эргэлзээг тайлах хэрэгтэй. Ер нь С.Баяр дарга өөрөө шалгуулъя гэдэг асуудлыг тавьсан гэж ойлгосон. Өнөөдөр байцаан шийтгэх ажиллагаа шуурхай явах ёстой. Гэтэл энэ хэрэгтэй холбоотой хүмүүсээс 20 гаруй хонож байхад нэг ч байцаалт аваагүй байна гэсэн. Үнэхээр эрүүл мэндийн хувьд асуудал байгаа юм бол эмнэлгийн тусламж үйлчилгээг яаралтай үзүүлэх ёстой. Харин бусад хүмүүсийн тухайд хэлж мэдэхгүй байна. С.Баяр дарга шиг том төслүүдийг хөдөлгөсөн Ерөнхий сайд үнэндээ байсангүй. Одоо Ерөнхий сайд У.Хүрэлсүх дуугарч эхэллээ. Засгийн газрын хуралдаанаар Тавантолгойн асуудал яригдсан байна. Мөн нефть боловсруулах үйлдвэрийг эхлүүлье гээд дуугарчихлаа. Бидний хүсээд байгаа зүйл бол том төсөл хөтөлбөрүүдийг явуулах. Гэтэл үүнийг шүүмжлээд байвал улс орон хөгжихгүй.

Эх сурвалж: Өдрийн сонин

СЭТГЭГДЭЛ

Comments


Fatal error: Call to undefined function write_cache() in /var/www/html/xac/ww.focusmedee.mn/cache_footer.php on line 6