Эхлэл        Байгаль орчин        Боловсрол        Гэмт хэрэг        Гэр бүл        Нийслэл        Орон нутаг        Хөдөө аж ахуй         Хууль, эрхзүй        Шашин        Эрүүл мэнд
Image
Их дүйчэн өдрөөр анх удаа бүх нийтээр амарна
Image
“Өгөөмөр нийслэлийнхэн 2020” аянд идэвхтэй оролцоорой
Image
Нийслэлийн хэмжээнд Гал түймрээс урьдчилан сэргийлэх зорилгоор хөдөлгөөнт эргүүл ажиллаж байна
Image
МАН-ын Булган аймгийн нэр дэвшигчид сурталчилгааны нээлтээ хийлээ
Image
Уул уурхайд олгодог тусгай зөвшөөрлийн тоо буурч байна
Image
ОХУ-д коронавирусний халдварын 8800 гаруй шинэ тохиолдол илэрчээ
Image
COVID-19-ийн эмчилгээ болон вакцины нээлтээр Тайвань ахиц дэвшилттэй байна
Image
2NE1 хамтлагийн "Park Bom" шинэ дүр төрхөөрөө олныг гайхшруулав
Image
Олимпийг хялбаршуулсан аргаар зохион байгуулж магадгүй
Image
Нийслэлийн хэмжээнд Гал түймрээс урьдчилан сэргийлэх зорилгоор хөдөлгөөнт эргүүл ажиллаж байна
Image
"ATC": Дэлхийн нисэх буудлуудыг нээх хуваарь
Image
Мөнххаан суманд хүүхэд залуучуудын цэцэрлэгт хүрээлэн ашиглалтад орлоо
Image
Их Британи улс Дэлхийн Вакцины Чуулганыг цахимаар зохион байгуулна
Image
Их дүйчэн өдрөөр анх удаа бүх нийтээр амарна
Image
Хөгшрөлтийг "мартсан" 13 алдартан
Image
Б.Бямбатогтох: 2020 онд хоолны хордлогын дэгдэлт гараагүй
Image
Албандаа 27 жил “зүтгэсэн” гал унтраах автомашин хөшөө болон сүндэрлэлээ
Image
ТҮЦ-т хүнс зарах хориотой
Image
ЭМЯ: Сүм, хийд, шашны байгууллагууд хурал номыг цахимаар хурахыг зөвлөж байна
Image
Жорж Флойд коронавирусийн халдвар авсан байжээ
Image
Улаанбаатар-Арвайхээр чиглэлийн авто замын засварыг энэ сард эхлүүлнэ
Image
Алдартнуудыг залуу настай нь уулзуулсан нь... (30 фото)
Image
"Түргэвчилсэн санхүүжилтийн хэрэгсэл"-ийн хүрээнд ОУБС Монгол Улсад 99 сая ам.доллар олгохоор батлав
Image
Тайландад гацсан 160 гаруй иргэд эх орондоо ирэх хүсэлт гаргажээ
Image
"Шинэ коронавирус мутацид орж, өөрчлөгдсөн гэх нотолгоо байхгүйг ДЭМБ-аас зарлалаа"
Image
Умард Солонгосын эсрэг суртал нэвтрүүлэг явуулахаа зогсоохыг Ким Жон Уны дүү Өмнөд Солонгосоос шаардав
Image
"COVID-19-ийн вакцин гаргаж авах өндөр магадлалтай 5 компанийн нэрийг АНУ удахгүй зарлана"
Image
МАН-ын Өвөрхангай аймагт нэр дэвшигчид нээлтээ хийлээ
Image
БЗД-ийн нэгдсэн эмнэлэгт тусгаарлах 100 ор бэлджээ
Image
Жорж Флойдыг баривчлах үед хамт байсан гурван цагдаад хэрэг үүсгэлээ
Image
18 оронд коронавирусийн мянгаас дээш тохиолдол илэрлээ
Image
“Хүүхэд нас минь тайзны ард тоглолт үзэж өнгөрсөн”
Image
Би жирэмсэн болчихсон байна Амьдрал минь ингээд дууслаа
Image
Хүүхдийн эмнэлэгт "Бяцхан номын сан" байгууллаа
Image
“Их 7” бага орлоготой орнуудад зээлийн хөнгөлөлт санал болгоно
Image
Жон Белл: Энэ хүнд нөхцөл байдлыг даван туулахад нь харилцагчдадаа дэмжлэг үзүүлж, хамтарч ажиллана
Image
Хүүхдийг шийтгэх нь том болоход нь хэрхэн нөлөөлдөг
Image
Би найз залуугийнхаа мөнгөнд болж үерхсэн
Image
Хүн амын насжилтын тухай
Image
Ус бохирдуулагч хүн, хуулийн этгээд ус бохирдуулсны төлбөрийг хуулийн дагуу төлнө
Image
Цар тахлаас урьдчилан сэргийлэх, тэмцэх, нийгэм, эдийн засагт үзүүлэх сөрөг нөлөөллийг бууруулах тухай хууль
Image
Хөргөгчинд хадгалах хэрэггүй 16 хүнс
Image
Гэр галeрeйтэй боллоо
Image
Угаартсан байж болзошгүй иргэдийг эмнэлэгт хүргэжээ
Image
Сүм, хийд, шашны байгууллагад өгөх зөвлөмж
Image
ФАТФ-аас өгсөн 6 ажлын даалгаврын 3 ажлын биелэлтийг ТЕГ хариуцан тайлагналаа
Image
Татварын байгууллагын албан хаагчид нэг өдрийн цалингаа хандивлалаа
Image
Би хоолны дэглэм барьж, дасгал хийлгүй турж чадсан
Image
Умард туйлын бүсэд их хэмжээний шатахуун асгарсантай холбогдуулан Владимир Путин онц байдал зарлажээ
Image
Төрийн мэдээлэл эмхэтгэлийн шинэ дугаар хэвлэгдэн гарав
Image
Эрчим хүчний хөрөнгө оруулалт 4 дахин нэмэгдсэн
Image
Монголоо сонгоё
Image
“ХАТАН ЯТГЫН ЭГШИГЛЭН ТАСРАШГҮЙ” ХАНДИВЫН ТОГЛОЛТ БОЛНО
Image
Нийтийн тээврийн үйлчилгээнд шинэ чиглэл нэмэгдлээ
Image
МУБИС-ийн захирал Д.Мөнхжаргал оюутнуудынхаа амьдралаар тоглолоо
Image
Булган, Төв, Хэнтий аймгууд түймэртэй байна
Image
Үндсэн хуулийн цэцийн бүрэлдэхүүн хэнд таалагдах ёстой вэ
Image
Ц.Мөнх-Оргил Токиод "Азийн ирээдүй" форумд оролцож байна
Image
Цөлжилттэй тэмцэх ба тогтвортой байдлыг эрэлхийлэхээр чуулж байна
Image
Автозамын тэмдэглэгээг шинэчлэх ажил үргэлжилж байна
Image
Гэмтлийн эмнэлгийн гаднах нисдэг тэрэгний зогсоол бэлэн болжээ
Image
Жүжигчин О.Дөлгөөн хагас нүцгэн зургаа дэлгэлээ
Image
С.Содонгоо: Би эмээдээ 150 наслуулдаг тариа зохион бүтээж өгнө
Image
С.Гантогоо Солонгос улс руу буцлаа
Image
Э.Энхмөнх: Бокс, жудо шиг медаль авахад нь төрөөс дэмжээд өгдөг бол зүгээр
Image
Солонгос улсын засгийн газраас ард иргэдээ секс ихээр хийхийг уриалжээ
Image
“Real estate 2017” форум өнөөдөр болно
Image
Т.Бархүүгийн хоёр охин аавыгаа ингэж дэмжижээ
Image
Өнөөдөр болох үйл явдал
Image
НӨАТ-ын баримт бүртгүүлэхэд өөрчлөлт орлоо
Image
ХАЛУУН ТОГООНД ЧАНАГДАЖ БАЙСАН ХАВЧ АМЬД ҮЛДЭХИЙН ТУЛД МӨЧӨӨ ӨӨРӨӨ ТАСДЖЭЭ
Image
Ц.Батням: “Ээж намайг тэнгэрээс харж байгаа
Image
Мобиком датагаараа хэрэглэгчээ хохироосоор...
Image
Монголд хамгийн өндөр цалинтай хүмүүс ПРОГРАММ хангамжийн мэргэжилтэн
Image
Эмч Б.Энхзаяа: Харшил нь удамшдаг өвчин
Image
Янжаа бүсгүй Солонгос кинонд тогложээ
Image
Эмэгтэйчүүдийн эмч: Сарын тэмдэг ирсэн үед дараах 5 зүйлсийг хэзээ ч хийж болохгүй учир нь маш биед муу үр дагавартай
Image
О.Ширмээ: Би гарыг нь цайлгасаан, харин тэр хүн миний сэтгэлийн харыг цайлгасан.
Image
“Улаанбаатар их дэлгүүр” иргэдийн эрхийг зөрчиж байна
Image
АН2 онгоц осолдлоо
Image
Өндөгний хальс нь диатез, рахит ЭДГЭЭХ ШИДТЭЙ
Image
Манлайлагч шиг байж асуудлыг хурдан шийдвэрлэхийг Англи багш зөвлөж байна
Image
АНУ-Д ТАГНУУЛ ХИЙСЭН ГЭХ ХЭРГЭЭР ОРОС ЭМЭГТЭЙГ БАРИВЧИЛЖЭЭ
Image
2019 оны НӨАТ-ын баримтыг нэгдүгээр сарын 8-ныг дуустал бүртгэнэ
Image
"VIDEO CALL ХИЙНЭ", "ВИДЕО ЧАТ" ХИЙНЭ ГЭХ ЗАР БАЙРШУУЛЖ, ЗАЛИЛАН МЭХЭЛЖЭЭ
Image
Бэлэн гоймонгийн тухай “мэдүүштэй” баримтууд
Image
Хонины ууцыг 120-250 мянган төгрөгөөр худалдаалж байна
Image
ТӨӨГӨӨ: МИНИЙ ТУХАЙ МЭДЭЭНҮҮД АЛЬ НЬ Ч ҮНЭН БАЙГААГҮЙ
Image
Оффшор данстай эрхмүүдэд өршөөл үзүүлэх үү?
Image
Хүнсэнд нуусан "ТЭСРЭХ БӨМБӨГ"
Image
Тамир тэнхээ, дархлаа сайжруулах монгол хоолнууд...
Image
"Ноолуур" хөтөлбөр батална
Image
Таалагдсан хаалгаа сонгож онгойлгон, өөрийгөө сонжоорой!!!
Image
“Женко” хаачив
Image
Хүүхдийг ялгаварлахыг зөвшөөрсөн УИХ-ын гишүүдтэй танилц !
Image
Цаг агаарын мэдээ
Image
ОНЫ ОНЦЛОХ АЖЛУУДАА ТОДОТГОСОН ТАЙЛАНГИЙН ХУРАЛ АМЖИЛТТАЙ БОЛЛОО
Image
ЗАЛУУ ЦИРКЧДИЙН НААДАМ БОЛНО
Image
ОРОН СУУЦНЫ ГУРВАН ДАВХАРТ 18 ГРАММ МӨНГӨН УС АСГАРСАН БАЙНА /АЮУЛ/
Image
ГАМШГИЙН УЛМААС ОРОН ГЭРГҮЙ БОЛСОН 80 ӨРХӨД ГЭРИЙН ТҮЛХҮҮР ГАРДУУЛЛАА
Image
Хятадын байлдааны онгоцууд Окинавагийн хажуугаар нисч өнгөрчээ
Image
Ч.ХҮРЭЛБААТАР САЙД ГОМДЖЭЭ
Image
Хөвсгөлийн Эрдэнэбулган суманд гарсан түймрийг цурманд оруулжээ
Image
САЛЬВАДОР УЛС ТАЙВАНЬТАЙ ТОГТООСОН ДИПЛОМАТ ХАРИЛЦААГАА ТАСАЛЖЭЭ
Image
БЗДХ, ХДХВ, ДОХ, сүрьеэтэй тэмцэх сэргийлэх чиглэлээр шинэ төсөл боловсруулж байна
Image
Энэ дэлхийн хамгийн супер ээж, дүү нар явуулж нэг гэр бүлийг аз жаргалаар бялхааж байгаа бурхандаа баярлалаа гэхгүй бол болохгүй байхаа…
Image
ХОТУУДЫН АЛБАН ХААГЧИД ТУРШЛАГА СУДЛАВ
Image
Энэ сарын 29-нд дугаарын хязгаарлалт үйлчлэхгүй
Image
НИТХ-аас гэр хорооллын газрыг дахин төлөвлөн барилгажуулах төслийн байршлуудыг тогтооно
Image
Үндэсний үйлдвэрлэл, үйлчилгээг олон улсад зөвшөөрөх гэрээнд гарын үсэг зуржээ
Image
Image

ТЭМДЭГЛЭЛЭЭС ДЭЛГЭЦЭНД ЗАЛАРСАН “БАЙТАГ БОГД”-ЫН ТҮҮХ

ХЭЗЭЭД ҮЛ ДАВТАГДАХЫН ХҮСЛЭН БА ЦОР ГАНЦХАН ТҮҮХ

Түүх бүр цорын ганц байдаг. Бидэнд бахархах түүх олон ч тэд өөрсдийн гэсэн нулимс, зүрх эмтрэм дурсамжийг эргэн сануулах нь олонтаа. Үүний нэг нь “Байтаг Богдын тулалдаан” бөгөөд 1993 онд хэвлэгдсэн “Монгол Улсын хил хамгаалалтын түүхэн тэмдэглэл” номын хуудсанд тодорхой өгүүлэгдсэн байдаг.

1948 оны 7 дугаар сарын 7-ны өглөө Дамжигийн сумангийн улс төрийн орлогч Г.Хаянхярваагаар ахлуулсан Б.Гиваан /тасгийн ахлагч/, Б.Тэгшээ, Л.Даваадорж, Н.Дандархайдав, Э.Архад, Т.Баян, Л.Гончигзэвгэ, Д.Чойжин, Ч.Пэлжээ нарын бүрэлдэхүүнтэй хилийн манаа Байтаг богд уулын Бүдүүн харгайт голын хавцлын аман дахь харуулын цэг дээр үүрэг гүйцэтгэж байв. Яг эндээс халаглаж харамсам боловч эрэлхэг хилчдийн алдарыг үүрд мөнхөлж үлдээсэн “бараан түүх” эхэлнэ.

Харин “Байтаг Богдын тулгаралт”-аар “Фантастик” продакшны авьяаслаг залуусын баг кино хийхээр зориглож зураг авалт хэдийн эхэлсэн тухай мэдээлэл сонин сэтгүүлээр тарж, үзэгчидэд дахин нэг “томоохон” хүлээлтийг үүсгээд байв. Мэдээж “Маш нууц 1” киноны үргэлжлэл хэмээн ойлгох үзэгчид ч байсан. Нэрний хувьд нууцлалт байдал нь эхний киноны драматик үйл явдлуудыг хангалттай тодорхойлж байсан ч Байтаг Богдын тулгаралтын хувьд бол энэхүү нэр менежмент маягаар өгөгдсөн нь үнэн. Тиймдээ ч “Байтаг Богд” хэмээх дэд нэрийг өгсөн нь тун оновчтой.

Уншигчид эх орондоо амиа дэвссэн эрсийн зориг, энэхүү түүхийн гашуун төгсгөлийг мэднэ. Гагцхүү хэзээд дахин ийм түүх үл давтагдаасай хэмээн залбирч иргэн бүр энх тайван цагийн тэнгэр доорх эрх чөлөөг хүсэмжилж байсан нь лавтай.

ӨГӨГДСӨН НӨХЦЛИЙН ХОЛБООС

Торгуудын алтан овоог тахиж, нутгийн өвгөн домборын утсыг эгшиглүүлэн, хөөмийлж буйгаар кино эхэлдэг. Байтаг Богд, Ац Улаан уул, Хужирт, Уушигийн уулс зэрэг түүхэн газруудад үйл явдал болох бөгөөд байгалийн зураг авалт нь эрэлхэг хилчдийн гавьяаг харуулах киноны үйл явдалд харшлах байдлаар кадр зөрүүлж, зураг авалтыг чөлөөтэй, зоргоороо зурсан үйлдэл харагдсангүй.

Хожим нь болох томоохон тулалдааны эхлэл нь гадаадын эрдэмтэн Байтаг Богдоос “уран” олсноос болж тэрхүү газрыг эзлэхээр Гоминданы арми цөмрөн орж ирдэг. Харин киноны эхэнд шуудхан л үйл явдал эрчтэй хөврөх ба хожим болох үйл явдалтай энэ бүх зөрчил нь ил болоод далдуур шууд холбоотой байсныг харж болно. Ерөнхийдөө МУГЖ О.Бат-Өлзий, СТА Б.Тамир нарын найруулсан уг бүтээл Монголын кино урлагт өмнө хийгдэж байгаагүй шинэ дүр төрх, арга барил илэрсний томоохон баталгаа болов.



Мэдээж уран сайхны кино боловч өгөгдөл нь “Байтаг Богд”-ын тулгаралт. Үүнээс сэдэл авч зохиол бүрэлдэж, эцэст нь дэлгэцийн урлаг болон үзэгчдэд хүрч байна. Харин хэрхэн урлаг болгож, өгөгдсөн нөхцлийн холбоосуудыг яахин бүтээхийг О.Бат-Өлзий найруулагч сайтар төлөвлөж бодсон нь илт харагдлаа.

Кино Хасагуудтай тулгарснаар эхлээгүй бөгөөд шуудхан л Гоминданы армийн захирагч өөрийн биеэр явж нутгийн айлыг дээрэмдэн түйвээж, эр нөхрийг нь хороож, хилчидтэй зөрчилдөснөөр эхэлж байна. Тиймдээ ч энэхүү “драм” цааш хэрхэн хөврөх нь сонирхолтой болно. Байлдагч Тэгшээ дайсанд амьд олз өгч буйгаа мэдэвч анд нөхрөө буудаж хороох зориг түүнээс гарсангүй. Басхүү тоогоор хагас илүү хүмүүсийн өмнөөс буу тулган ганцаар гарч ирдэг. Энэ нь дүрийн зан төрх, сэтгэлийн байдлыг тодорхойлоод зогсохгүй цаашид хөврөх олон үйл явдалд түүний оролцож буй гэнэн цайлган болоод баатарлаг зан чанарын тодорхойлолт байв. Тухайн нөхцөлд үүсч буй иймэрхүү анхдагч шалтгаан байсан учир цаашид эргэлзэх, хариулт өгч чадах үндсэн ойлголт ургаж гардаг.

Цонж хотын цэргийн штабын захирагч Кан Си Зан болон тусгай даалгавартай тагнуулч Насан болон Монголоос ээжийн хамт багадаа дүрвэж очсон эмсийн хүрээлэнгийн дууч эмэгтэй Буянхишиг гурвын харилцаа эдүгээгийн Үрэмчид өрнөх аж. Киноны хамгийн чухаг уран сайхны хэсэг нь тэнд болж буй үйл явдлууд гэдэгтэй олон хүн санал нийлэх буй. Хэд, хэдэн ноцтой алдааг хожим дурдана. Ямартаа ч үзэгчдийн таашаалд нийцүүлэх гэсэн хөнгөн хуумгай үйл явдлын зохиомж, хуурай гаргалгаа үүсгээгүй нь эхлэл хэсэг, өгөгдсөн нөхцөл байдал, төгсгөлд дэхь сценүүдэд гарах холбоосноос харагдаж байсан нь тун олзуурхууштай.

Мөнхүү тус бүтээлийн зохиол нь хэдий бодит түүхэнд суурилсан ч “Маш нууц 1” кинотой харьцуулахад хэтэрхий хөнгөн болчихсон мэт санагдана. Эхний кинон дээр жагсаалын даргын дэглэлтээс үүссэн зодоон бослогын хэмжээнд хүрч сүүлдээ улс төрийн томоохон нөхцөл байдалд очно. Төгсгөл ойртох тусам хувь хүний оршихуйн асуудал үгүйлэгдэж, нэгэнт өөрсдийг нь үхсэн хэмээн үзсэн тул эрх чөлөөгөө тунхаглах, амьдаараа ялзрахын аль нэгийг сонгох хэрэгцээ хоригдол болсон цэргүүдэд шаардагддаг. Харин энэхүү драматик байдал Байтаг Богд киноноос үгүйлэгдэх хэдий ч үйл явдал өрнөх эрч хүч нь хавьгүй дайчин, түргэн хэмнэл, хурцадмал хөдөлгөөн ихтэй байсан бөгөөд идеалист талаас нь ч бодож үзэх ёстой асуудлын нэг яах аргагүй мөн билээ.

НЭГЖИЛСЭН АЖИГЛАЛТ ХИЙГЭЭД АХУЙ

Тус киног нэг бүрчлэн задалж, нэгжлэн судлахад хамгийн эхэнд монгол ахуй, Торгууд түмний ёс заншил зэргийг хэрхэн дүрсэлснийг дүгнэх шаардлага гарна. Мэдээж эх нутгийн баруун хязгаарт болж буй үйл явдлыг үзүүлэхэд нэн түрүүнд анхаарах зүйл нь ахуйг хэрхэн бүтээхээс шалтгаална.

Хасагууд үргэлж л хилчидтэй зөрчилдөж, мал хуй дээрэмдэн, энгийн иргэдийн аминд халдаж байсан тэрхүү нутагт мал бэлчиж буй дүр зураг нэгээхэн ч харагдсангүй. Гэвч хилчид тулгаралт болохын өмнөх орой нутгийн өвгөнийд дайлуулж суусан хэсгийг санацгаая. Ихэнх айлууд дүрвэж нүүсэн тухай нутгийн өвгөн хэлдэг. Тиймээс энд санамсаргүй ч бай санаатай ч бай алдаа гаргасангүй харагдана.

Нөхрөө дайсанд олзлуулчихаад өөрөө амьд мэнд ирсэнд нь уурлан бухимдаж буй байлдагч Даваадорж, өөрийг нь магтахад ичиж буй мэргэн бууч Архад, айлын тавагнаас “байн, байн” ааруул шүүрэх Баян, аливаад эрэлхэгээр хандаж, манаанд гарахгүй гэхээс нүдэнд нь нулимс цийлэгнэх, барагтай бол үг үл дуугарах тасгийн дарга Гиваан, “Айлын удам залгах ганц хүү болохоор манаанд гаргадаггүй” гэх үгийг шинээр шилжиж ирсэн Дандархайдаваас сонсох мөчид бусад нь ам алдасныг мэдээд “Адуугаа манана гэдэг чинь хилээ манаж байна гэсэн үг” хэмээн нөхөддөө хандан хэлэх Пэлжээ нарын үг, харуулах үйлдэл бүрт нь торгон баганаа сахин хамгаалж буй хилчин эрсийн зан чанар нэвт шингэжээ.



Философич Мартин Хайдеггер “Ахуйгаас бусад нь юу ч биш” хэмээсэн байдаг. Үүнтэй агаар нэгэн адил нууц тагнуулч Насангийн хувьд эх орныхоо төлөө өргөсөн тангараг даалгавараас бусад нь юу ч биш байв. Үүнийг нууц тагнуулч гэдэг нь илэрч хоригдосны дараа “Би алдаа гаргасан” гэдэг үгнээс нь харж болно. Тэр алдаа гаргасандаа харуусч сууна. Гаргасан алдаа нь буруу мэдээлэл байсан хэдий ч үнэндээ Торгууд эмэгтэй Буянхишигийг хороож чадалгүй өөрийгөө барьж өгсөн нь алдаа байв. Ийм л аюултай нөхцөл байдал дунд эх орныхоо бүрэн эрхт байдал, өөрсдийн ахуйг авч үлдэхийн төлөөх их тэмцэл өрнөжээ.

“Пулемётчин Тэгшээ миномётын дэлбэрэлтэнд хөлөө тас цохиулсан боловч тулалдсаар дайсны гранатын дэлбэрэлтэд үрэгдэж, тасгийн дарга Гиваан гал хамгаалагчийг нь авсан гранатаа дайсан руу шидэх гээд амжилгүй атгаастай чигээрээ алагдаж, Даваадорж нөхдийнхөө хамт дайсанд бүслэгдэн гарцаагүй болсон үед гранатаа дайсны дунд шидэж амь үрэгджээ. Түүний зүүн гарын хуруунд гранатын гал хамгаалагчийн цагариг байсан бөгөөд бие нь дундуураа тасарснаас үзэхэд амьдаараа баригдах аюул тохиолдсон тэр аймшигт мөчид сүүлчийнхээ гранатыг өөртөө зориулсан нь тодорхой байв”.

Түүхэнд ингэж тэмдэглэгдэн үлдсэн буй. Харин киног хэрхэн уран сайханжуулж, ахуйг бүрдүүлэв. Байлдагч Тэгшээ аргагүй байдалд хөлийнхөө тасарсан хэсгийн ясаар дайсны салаан даргын хүзүү руу зоож байгаа хэсэг, “Энэ бол Монголын газар нутаг” хэмээн хоолой зангируулж, шүд зуун хэлээд сэтгэлтэй бүсгүйнхээ урлаж өгсөн тугийг буундаа зүүн толгодын оройд мандуулдаг. Яг энэ мөчид зүрхэн хавьцаагаа буудуулан унана. Тасгийн дарга Гиваан сүүлийн гранатаа Даваадоржид шилжүүлж өгчихөөд амь тасрав. Эцсийн мөчид дайсны дунд аянга болон дэлбэрсэн Даваадоржийн гранат сүүлчийн зэвсэг нь байлаа.

Мөнхүү хүний ганц хүү гэдгийг нь мэдэх учир Дандархайдав хүрэн халзан морийг бусгаж, омголонтоод байсан гэх шалтгаанаар Пэлжээг хуурч мордуулчихаад өөрөө үлдэн тулалдаг. Монгол хүн л ингэж нэгнийхээ оршихуйг хайрлах сэтгэл гаргах буй. Пэлжээ замдаа эмээлээ хөнгөлж, Тэгшээгийн хэлж байснаар хоолой мэдэн гуугалахад хүрэн халзан морь улам хурдалж, нэхэж байсан дайснууд ард үлдэнэ. Түүнийг мэдээ дамжуулан очихтой зэрэгцэн нууц тагнуулч Насанг буруу газар отож буй армийн тэнд хүлээтэй орхиж буй нь ч, баруун өндөрлөг дэлбэрч тугийн далбаа намирах үед эх нутагтаа ирэн шороо атган уйлж буй Буянхишиг зэрэг үйл явдлуудыг хооронд нь чадамгай холбож өгчээ.

Басхүү Цонж дахь монгол холбоочин мэдээ дамжуулж байх үед төхөөрөмжийн “дон, дон” хийх дууг цай самарч далдах, Чэкист Сампилд “Алдаа гарсан бол хариуцлагыг нь би хүлээе, шагнал байдаг юм бол чи ав” гэх хийгээд захирагч Хаянхярваа хамгийн нас залуу байлдагч Баянг өөрийнхөө дэргэд дагуулж, “Малгай тавивал юу гэдэг билээ” хэмээн асууж “Манайх” гэж хэлэхэд нь “Тэгээд, гэртээ байгаа хүн чинь зоригтой байна шүү” хэмээн анхааруулж буй хэсэг, миномётын галд өртөж шархадсан ч “яасан айхтар эд вэ” хэмээгээд тулалдаж, эцсийн ганц сумаа найзынхаа төлөө зориулах Архадын дүр уг киноны чимэг байсныг дурдууштай.

Чэкист Сампил төгсгөл хэсэгт тагнуулч Насанг буруу мэдээлэл дамжуулсан хэмээн үг сүггүй буудаж орхидог. Дүрийг эцэст нь тултал үзүүлнэ гэдэг энэ. Үнэндээ Насан амьд үлдэж Буянхишигтэй уулзсан бол кино нийтэд зориулагдсан хиймэл утга санаа, үзэгчдэд хандуулсан сүржин төгсгөлөө хадгалж ноцтой алдаа хийх байсан хэдий ч найруулагчид түүн дээр эндэгдэл гаргасангүй.

ТАГНУУЛЫН АЖИЛЛАГАА БУЮУ ДҮРИЙН ЭРТЭДСЭН ЗАДАРГАА

“Сюжет гэдэг нь кинонд толилуулагдах үйл явдлуудын агуулга ба дараалал. Гэвч үзэгч л энэ сюжетийн дагуу өөрийн хүүрнэлийг буюу үйл явдлуудын зангилаат хийсвэр системийг толгойдоо бий болгодог” хэмээн  Дэвид Бордуэлл хэлсэн нь бий. Тиймээс өөртөө найдаад үзье.

Үзэгчдийн санаанд нийцүүлэхийн тулд жүжиглэх нь тайзны урлагийг бурантагласан хэрэг болно. Нэгэнт сонгогдсон дүрийг өөрийн мэдрэмж, найруулагчийн хурц харааны тусламжтайгаар гүйцэтгэлгүй орхивол хэчнээн хөнгөн болоод алдаа гаргаж бүтэлгүйтдэгийн томоохон жишээ нь Насан буюу Тамирын дүр. Мэдээж хэн ч нүүрний хувирал, үйл хөдлөлөөр дүрийг илэрхийлж болох ч гэлээ сэтгэл зүйн талаас ч тэр, харагдах байдлаас ч тэр Тамирт огтоос хувирал байсангүй. Магадгүй энэ дүрд тасгийн дарга Гиваанд тоглосон Алтаншагай илүү тохирох мэт санагдсаныг нууцгүй хэлчихэе.



Мөн Тамирын дүрийг бүр эрт задалчихсан нь киноны нэг том алдаа. Дээр нь “Монгол хүн мууранд сүжиггүй” буюу амьтнаар төлөөлүүлэн тайлал хийсэн нь хэтэрхий гэнэн санагдана. Дү генерал өөрийн биеэр морилж ирсэн буюу Кан Си Заны цолтой ярина хэмээн хатуу анхааруулдаг тэр л өрөөн дэхь үйл явдлын үед тагнуулч Насанг гар хэмээн дохисны дараа нууц даалгавар өгдөг. Энэ л хэсгээс дүр задарч, цаашид өрнөх нууц үйл явдлууд хиймэл талдаа өрнөчихсөн юм.

Тулалдааны үеэр хорж зогсоо морьд, /дунд нь бөмбөг тэсэрдэг/, Насанг буудуулахад камерын дэлгэцэнд тусах цус, толгодын оройд гранат дэлбэрэхэд бүтэн үлдэж буй туг, захирагч Хаянхярваагийн дүрийг бүтээсэн Эрхэмбаярын хуурай жүжиглэлт зэрэг хэд, хэдэн алдаа ажиглагдаж байлаа.

Киноны монтаж хэдийгээр эвлүүлгийн нөлөөгөөр бий болдог ч гэлээ жүжигчдийн хөдөлгөөнөөс хамааралтайгаар хувьсдаг. Энэхүү хувьсал нь утга санаанд ч бүрнээ нөлөөлөхүйц хүрээг хамарч оршино. Тиймдээ ч захирагч Хаянхярваагийн “Цэргүүд тушаал биелүүл, өнөөдөр үхэж болохгүй цаг” гэх үгсийг сүүлд давтан хэлэх буюу тулгаралт эцэс болсны хойно “Монгол Улсын дархан хил тайван амгалан” хэмээж буй нь нэг л хоосон, хуурай санагдана.

Төгсгөлд намирч буй Төрийн далбаа гарахад “Төрийн сүлд” дуулал ард нь дэвсч өгөхөөс илүүтэй кинон дундуур эгшиглэж байсан “Үеийн үед” дууг оруулсан бол илүүтэй зүрхэнд ойр санагдаж, бүтээлийн нандин чанараа хадгалж үлдэх байсан болов уу.

Ямартаа ч “Байтаг Богдын тулгаралт” нэртэйгээр албан бичгийн хэдэн хуудас дээр уг түүх тэмдэглэгдэн үлдсэн нь лавтай. Сүүлд ном товхимол хэвлэх цаг дор хүн бүрт хүрсэн биз. Харин өдгөө дэлгэцэнд заларч кино болов. Мартаж болохгүй түүхийг мартаж орхихвий хэмээн “урлаг” бидэнд дахин санууллаа.

Тийм ээ, мартаж болохгүй түүхийг мартаж орхивол...
 
Тоймч: Б.Алтанхуяг
Эх сур: montsame.mn

СЭТГЭГДЭЛ

Comments


Fatal error: Call to undefined function write_cache() in /var/www/html/xac/ww.focusmedee.mn/cache_footer.php on line 6