Эхлэл        Байгаль орчин        Боловсрол        Гэмт хэрэг        Гэр бүл        Нийслэл        Орон нутаг        Хөдөө аж ахуй         Хууль, эрхзүй        Шашин        Эрүүл мэнд
Image
МАН-ын генсек Д.Амарбаясгалан тавиулуудынхаа тарьсан балгийг цайруулахаар ажиллаж эхэлсэн үү?
Image
УЕП-ын газраас С.Эрдэнийг яллагдагчаар татахаас татгалзжээ
Image
С.Эрдэнэ: Хулгана жилдээ зон олон маань энх тунх, амжилт бүтээлээр дүүрэн байхын ерөөлийг өргөж байна
Image
З.Энхболдын баруун гар Ц.Анандбазар сэтгүүлчээс тэрбум төгрөг нэхэмжилжээ
Image
Битүүний 08:00 цагаас шинийн дөрөвний 08:00 цаг хүртэл улс, хот хоорондын зорчих хөдөлгөөнийг түр хаана
Image
Төрийн албан хаагч 6700 хүн явган эргүүл хийнэ
Image
УОК: Цагаан сараар Улс, хот хоорондын тээврийг бүрэн зогсоохоор шийдвэрлэлээ
Image
Эзэмшил газраа орон сууцаар сольсон эхний айлууд түлхүүрээ гардан авлаа
Image
Ерөнхий сайд мэргэжлийн хяналтын байгууллагын бие бүрэлдэхүүнтэй цахим хурал хийлээ
Image
АН-д алхаж орох нүүр З.Энхболдод бий юу?
Image
Нийслэлийн гудамж талбайд өнөөдрөөс эхлэн 7000 эргүүл ажиллана
Image
ДЭМБ: Египетэд коронавирусний халдвар авсан хүн эдгэрч байна
Image
Мэргэжлийн байгууллагын сэрэмжлүүлэг, анхааруулгыг дагахыг зөвлөж байна
Image
Зэрлэг гахайн болон чонын толгой тээвэрлэж явсан этгээдүүдийг цагдаагийн байгууллагад шилжүүлжээ
Image
ЗАХИРАМЖ: Сар шинээр орох, гарах хөдөлгөөнийг зургаан аймагт ХЯЗГААРЛАЛАА
Image
14-17 насны сурагчдыг Стэнфорд Их Сургуулийн зуны хөтөлбөрт урьж байна
Image
Дарга нар төсвийн мөнгөөр өрөөгөө засаж, иргэд ногдол ашгаараа эмнэлэг барих хэрэг үү
Image
Ирэх дөрөвдүгээр сараас хотын төвийн бүх зогсоол төлбөртэй болно
Image
Хулгана жилийн СУУДЛЫН ЗАСАЛ ба ЗҮГ МӨР ГАРГАХ
Image
Сүүлийн 24 цагийн хугацаанд Хубэй мужид шинээр илэрсэн коронавирусийн халдварын тоо огцом буурлаа
Image
Засгийн газрын шийдвэрийг түрүүлж МЭДДЭГ “Балетчин” Сүнээ
Image
Ерөнхийлөгч өө, сонгуульд нэр дэвших оффшорчдод хориг тавьж өгөөч
Image
Тавантолгойн ЦАХИЛГААН СТАНЦЫН ТЭЗҮ-г Засгийн газарт өргөн барина
Image
Сибирийн хүч-2: “ГАЗПРОМ” Монголд охин компаниа байгуулна
Image
Б.Ганхуяг: 1072 хувьцааг “амь оруулах” нь чухал байлаа
Image
Сургууль, цэцэрлэгийн хөл хориог ГУРАВДУГААР САРЫН 30 хүртэл сунгалаа
Image
ЗАСГИЙН ГАЗАР: Улсын хэмжээнд өндөржүүлсэн бэлэн байдлын хөл хориог сунгалаа
Image
Халдварын сэжигтэй 15 зорчигчийг /БНХАУ болон ОХУ-ын иргэд/ буцаажээ
Image
Б.Сэргэлэн: Соёлын биет бус өвийг хамгаалах тухай Конвенцод нэгдэн орсноос хойш нийт 15 өв бүртгүүлээд байна
Image
Говь-Алтай аймгийн ГБХЗХХ-ийн дарга зуурдаар нас барсан байдалтай олджээ
Image
Говь-Алтай аймгийн ГБХЗХГ-ын дарга С.Болормаа Засаг даргынхаа өрөөнд учир битүүлгээр амиа алджээ
Image
Д.Халиун: Г.Загдаа ахынд өдөр бүр зодоон, хүчирхийлэл болдог
Image
“Diamond Princess” хөлөг онгоцны зорчигчдыг буулгаж эхэлжээ
Image
Монгол хэл, бичгийн шалгалтад бүдэрвэл их, дээд сургуульд элсэх боломжгүй
Image
Машин шатаж 3 хүүхэд амиа алджээ
Image
БОЛТОН ТРАМПЫН ГАДААД БОДЛОГЫГ ШҮҮМЖИЛЛЭЭ
Image
“Түлш олдохгүй цаасан хайрцаг түлж байна”
Image
Боловсролын байгууллагын үйл ажиллагааг 3 дугаар сарын 30 хүртэл хязгаарлахаар сунгав
Image
Г.Занданшатар: Өндөржүүлсэн бэлэн байдлын үед зээлийн хүүг хөнгөлж, чөлөөлөхгүй
Image
ЗГ: Сургууль, цэцэрлэгийн хориог дөрөвдүгээр сарын 1-н хүртэл сунгана
Image
Э.Эрдэнэ: Төрийн тэргүүний хүүхэд энхийг сахиулсан анхны тохиолдол нь би
Image
“Азура”-гынхан гэж чухам хэн, хэн бэ?
Image
Францын цэрэг тусгай ажиллагааны үеэр амиа алджээ
Image
Г.Занданшатар: Тэтгэврийн зээл тэглэх ажил амжилттай хэрэгжлээ
Image
Р.Дагва: Нийслэлийг хөгжүүлэх хэтийн зорилтын эзэд нь өнөөдрийн 16-18 настнууд гэдгийг бодолцох ёстой
Image
Амны хаалтгүй иргэдэд үйлчлэхгүй байхыг үүрэг болгов
Image
Ямар учраас Bitcoin Cash бий болсон мөн юунд чиглэгдсэн бэ
Image
Говьсүмбэрт коронавирусийн хоёр сэжигтэй хүн тусгаарлагджээ
Image
Р.Сэддорж: Эх орноо хохироож, эх оронч дүрд тоглож болохгүй
Image
Сар шинийн баяраар иргэдийг дроноор хянахгүй
Image
Үе үеийн “дэлхийн Мисс” титмийн эзэд
Image
Сингапур улс нүүрсхүчлийн хийнээс татвар авдаг зүүн өмнөд Азийн анхны улс болно
Image
ОРЛОГИЙН ҮҮД НЭЭХ НУУЦ ДОМЫН АРГУУД ХАДГАЛААД АВААРАЙ
Image
Н.Цэлмүүн: Эцгийнхээ үхлээр нэр хүнд олох гэсэн арчаагүй залуучууд!
Image
ХҮРЭН МАНЖИНГИЙН ДЭГЛЭМЭЭР ӨДӨРТ 1 КГ ХҮРТЭЛ ЖИН ХАЯХ БОЛОМЖТОЙ
Image
Улс төрч Х.Баттулгын хүүгийн гэрийн цонхоор жүжигчин Б.Баатархүүгийн хүү унаж амиа алджээ
Image
Өвлийн олимпийн шилдэг зургууд
Image
МОНГОЛ ОХИН БАНАНА ХИЙЖ БАЙГАА БИЧЛЭГ ШУУГИАН ТАРЬЖ БАЙНА
Image
Е.МЕДВЕДЕВА: БИ ЧАДАХ БҮХНЭЭ ХИЙСЭН
Image
Хүний журамт эхнэрийг өөрийн азарга дор хийж авсан юм даа...+18
Image
Ж.Батзандангийн хуйвалдаан илэрч “би үхсэн нь дээр” гэж өөрийгөө зүхжээ
Image
Ердөө 5-хан секундын хугацаанд дэлхийг хүчилтөрөгчгүй байлгавал …
Image
Амгаланбаатар дүүд маань "шорон хэсээд явж байх сайхан байна уу П... минь" гэж хэлээд гарсан гэсэн
Image
"ОЮУТОЛГОЙ" ТАВАНТОЛГОЙН ЦАХИЛГААН СТАНЦЫН ТӨСЛИЙН ГЭРЭЭГ ИЛ БОЛГОВ
Image
ЗАСГИЙН ГАЗАР ЭЭЛЖИТ БУС ХУРАЛДААН ЗАРЛАВ
Image
УНГАР УЛС "ПЁНЧАН-2018"-ААС АНХНЫ АЛТАН МЕДАЛИА ХҮРТЛЭЭ
Image
Олны танил бүсгүйчүүдийн ээдрээт амьдрал буюу дуулианы эзэд
Image
Тусгай зөвшөөрөл олгох үйлчилгээг цахимжуулах ажлыг эхэллээ
Image
МЕДАЛИЙН ТООГООР НОРВЕГИ УЛС ТЭРГҮҮЛСЭЭР БАЙНА
Image
Банкны ерөнхийлөгчийн ажлаа орхин луу болохыг хүссэн нь
Image
Японы комик сэтгүүл “Чингис” хааныг доромжлов
Image
Автомашины татвар, төлбөрөө Улаанбаатар хотын банкаар шууд төлөх боломжтой
Image
Пёнчоны олимпийн гоо сайханы бурхад
Image
Нүүрсэн эмний гайхалтай ач тус
Image
Ж.Цолмон та муухай харагдаж байна
Image
iPhone-оо хамгийн хурднаар цэнэглэх амархан 4 арга
Image
Лаврын навчин дээр хүслээ бичээд шатаагаад үз та лав итгэхгүй дээ…
Image
М артагдашгүй, бас ухаан балартуулсан хэдхэн минут...+18
Image
Цагаан сарын барилдаанд дархан аварга Б.Бат-Эрдэнэ хамгийн олон түрүүлжээ
Image
Толины өмнө хэлвэл танд аз авчрах 10 үг
Image
Медалийн тоогоор Норвеги улс тэргүүлж байна
Image
Хоол, хүнс бэлтгэхдээ бидний гаргадаг 10 алдаа
Image
ГЭР НЬ ШАТСАН Ч БӨГЖӨӨ ОЛООД ГЭРЛЭХ САНАЛ ТАВЬСАН НЬ
Image
Чоно эдийн засгаар монголчуудаа баяжуулах цагаан мөрөө тамгалав
Image
Бөө мөргөлийн тухай сонирхолтой баримтуудаас
Image
Ерөнхий сайд У.Хүрэлсүхэд АНУ-ын Төрийн нарийн бичгийн дарга М.Помпео бараалхав
Image
Сонгуулийн өдөр 943 автобус иргэдэд үйлчилнэ
Image
БУУДЛАГЫН ТАМИРЧИД АМЖИЛТАА АХИУЛЛАА
Image
ЗАМЫН ГОЛД АВТОБУСНЫ 60 БУУДАЛ БАЙГУУЛНА
Image
Уулчин Э.Нэйшийн үхэлд буруутган хоёр хүнийг саатууллаа
Image
ХЯТАД УЛСТАЙ ИТГЭЛЦЛИЙН ХАРИЛЦААГАА БЭХЖҮҮЛЭХ БОДОЛТОЙ БАЙГААГАА МЭДЭГДЖЭЭ
Image
ЕРӨНХИЙ САЙД У.ХҮРЭЛСҮХ ОХУ-ЫН ТЭЭВРИЙН САЙДЫГ ХҮЛЭЭН АВЧ УУЛЗАВ
Image
АН их хурлаа хаалттай горимд шилжүүлэв
Image
ИРАН УЛС "ЛАЛЫН УЛС"-ЫН 8 ГИШҮҮНД ЦААЗЫН ЯЛ ОНООЖЭЭ
Image
М.ЭНХБОЛД, Д.ХАЯНХЯРВАА, СУ.БАТБОЛД НАРТ ХАРИУЦЛАГА ТООЦНО
Image
БАЯРЫН ӨДРҮҮДЭД 30 ГАРУЙ ХҮНД ХАГАЛГАА ХИЙЖ, АМЬ НАСЫГ НЬ АВАРЧЭЭ
Image
Зүүн талаараа унтах үед бидний биед юу болдог бэ
Image
УЛААНБААТАРЫН УТААГ БУУРУУЛАХАД НҮБ-ЫН ДЭМЖЛЭГИЙГ ХҮСЧЭЭ
Image
ГОЛОМТ БАНК "ОНЫ ОНЦЛОХ АЖ АХУЙН НЭГЖ"–ЭЭР ТОДОРЛОО
Image
Байгаль нуурын Хятадын эзэмшил оросуудыг түгшээв
Image
УИХ-ЫН ГИШҮҮН АСАН Г.БАТХҮҮГИЙН АМИА АЛДСАН ХЭРГИЙГ НПГ-Т ШИЛЖҮҮЛНЭ
Image
“Хүчит Шонхор”-т үхрийн цул мах 12500 төгрөгт хүрснийг мэдсэн үү, Ч.Улаан сайд аа
Image
Ц.Гарамжав Үндсэн саналаа татаж авах хэрэгтэй
Image
ОРОСЫН ЦЭРЭГ ЗЭВСГИЙН САЛБАРЫН АМЖИЛТЫН НУУЦ ЮУНД ОРШИНО ВЭ?
Image
МОНГОЛ ХЭЛ, БИЧГИЙН ШАЛГАЛТ ӨНӨӨДӨР ЭХЭЛЖ БАЙНА
Image
БРАЗИЛИЙН ҮНДЭСНИЙ МУЗЕЙН ОЛОН САЯ ҮЗМЭР ГАЛД ӨРТӨН СҮЙДЖЭЭ
Image
“Disney+” үйлчилгээний хэрэглэгчдийн тоо нэмэгдсээр байна
Image
ДАРХАН ЧИГЛЭЛИЙН АВТОБУСНЫ ЦАГИЙН ХУВААРЬТ ӨӨРЧЛӨЛТ ОРЖЭЭ
Image
“Softline Day-2017” олон улсын мэдээлэл технологийн чуулган эхэллээ
Image
Х.БУЛГАНТУЯА: ГАМШГААС УЧИРСАН ХОХИРЛЫГ ДААТГАЛЫН БАЙГУУЛЛАГААР ТӨЛҮҮЛДЭГ ТОГТОЛЦООГ ХӨГЖҮҮЛЭХ НЬ ЧУХАЛ
Image
Image

65 жилийн түүхтэй МУБИС

ТҮҮХИЙН АЛТАН ХУУДАС
 
Тухайн үеийн Засгийн газар шинэ ордондоо орох болсон тул хуучин байраа багш бэлтгэх эрдмийн уурхай болсон Улсын багшийн институтэд єгєх шийдвэр гарсан нь одоогийн тєв байр буюу хичээлийн I байр.
 
 
Зарим түүх санамсаргүйгээс эхтэй. Гэхдээ ихэнх нь утга учиртай, учир шалтгаантай үйл хэргээс эхтэй байдаг. МУБИС-ийн түүх 65 жилээр тоологдох ч орчин цагийн багш боловсон хүчнийг бэлтгэж эхэлсэн Багшийн сургуулийнхаа түүхтэй холбож үзвэл замнал түүх нь нэгэн зууныг дүүргэж байна. 1922 онд бага ангийн багш бэлтгэж эхэлсэн Багшийн сургууль өнөөдөр МУБИС-ийн салбар сургууль хэмээгдэж, үйлс түүхээ нэгтгэж явна. Багшийн сургууль ардын хувьсгалын дараах он жилүүдэд бичиг үсэг тайлах, эрдэм мэдлэг түгээх, ард олныг соён гэгээрүүлэх шинэ цагийн багш нарыг төрүүлэн гаргаж байв. 
 
Монгол үндэстний сэргэн мандалтын үйл явц өрнөж 1940 онд дунд боловсролын тогтолцоо бүрэлдэж, багшийн хэрэгцээ улам нэмэгджээ. Ингээд 1940 онд Улаанбаатар хотын багшийн сургуулийн дэргэд хоёр жилийн курс /факультет/ нээж, түүнд долдугаар ангийн боловсролтой хүүхдүүдийг элсүүлэн дунд сургуулийн мэргэжлийн багш бэлтгэж эхэлжээ.
 
1942 онд МУИС-ийг гурван факультет 95 оюутантай нээсний нэг нь багшийн факультет байсан юм. 1946 онд Багшийн оройн институт байгуулагдав. Чухам энэ л цаг үед сургуулийн насны хүүхдийг сургуульд бүрэн хамруулах, хөдөлмөрчдийг бичиг үсэгт сургах /тэр үед 65 хувь нь бичиг мэддэг байсан/ шинэ салбаруудыг мэргэжилтэй боловсон хүчнээр хангах зорилт тавьж байлаа.
 
 
МУБИС-ийн захирал, профессор Д.Мөнхжаргал.
 
 
 
ТҮҮХИЙН ЭХЛЭЛ
 
 
Багшийн сургуулийн 1952-1953 оны 100 хувийн сурлагатан ангийн оюутнууд.
 
1951 оны наймдугаар сарын 9-ний өдөр БНМАУ-ын Сайд нарын зөвлөлийн тогтоолоор V-VII ангийн багш бэлтгэх гурван жилийн сургалттай Улсын багшийн институтийг байгуулж, Гэгээрлийн яамны сайдын тушаалаар Түнжингийн Машлайг захирлаар нь томилжээ. Тухайн үеийн Засгийн газар шинэ ордондоо орох болсон тул хуучин байраа багш бэлтгэх эрдмийн уурхай болсон Улсын багшийн институтэд өгөх шийдвэр гарсан нь одоогийн төв байр буюу хичээлийн I байр юм.
 
 
Улсын багшийн институтын анхны захирал Түнжингийн Машлай.
 
 
 
1951 оны есдүгээр сарын 29-нд Улсын багшийн институт хэмээх эрдмийн их өргөөний нээлтийн цуглаан болов. Сургуулийн нээлтэд маршал Х.Чойбалсан оролцож үг хэлсэн байна. Ийнхүү өнөөгийн МУБИС хэмээх эрдмийн их өргөөний анхны галыг асааж, тэртээ 65 жилийн өмнө шинэ түүхийг эхлүүлсэн анхдагчид нь захирал Т.Машлай, хичээлийн эрхлэгч Н.Элбэг, нийгмийн ухааны Ж.Батмөнх, тооны Ш.Батаа, хэлний Ц.Өлзийхутаг, П.Сарантуяа, хими-биологийн Т.Балдан, Ц.Балдан нар байв. Тухайн үед VII ангийн боловсролтой хүмүүс зонхилсон 212 оюутантай, 6000 төгрөгийн тоног төхөөрөмж бүхий кабинеттай, 2000 номтой номын сан, 415 мянган төгрөгийн төсөвтэй сургууль өрхөө татаж, үйл ажиллагаагаа эхлүүлжээ.
 
1951 оны аравдугаар сарын 01-ний өглөө ректор Т.Машлайн тушаалаар түүхийн салбарын оюутан Д.Сүрьеэгийн (хожим зохиолч болсон) анхны хонхны дуунаар энэхүү эрдмийн өргөөний алтан босгыг монгол хэл, уран зохиол, түүх, тоо-физик, байгаль дэлхийн мэргэжлийн ангиудын 212 оюутан алхан орж, эрдмийн шимийг хүртэж эхэлжээ.
 
 
СУРГУУЛИЙН БҮТЦИЙН ТҮҮХЭН ӨӨРЧЛӨЛТ, ХӨГЖИЛ
 
 
Багшийн сургуулийн гуулин хөгжмийн хамтлаг.
 
Улсын багшийн институт нь анхны жил найман үндсэн багштай байв. 1952 оноос М.Санждорж (Шинжлэх ухааны гавьяат ажилтан, доктор профессор), Ш.Цэрмаа (д/э,доц), Д.Цагаан (д/э, доц), Г.Бямбаа (д/э, доц) зэрэг багш шинээр авчээ. Захирал Т.Машлай албан тушаалынхаа хажуугаар Сурган сэтгэл судлалын тэнхимийн эрхлэгч, бүх мэргэжлийн ангиудад сурган, сэтгэл судлалын хичээл заадаг байв. Гэгээрлийн яамны сайдын 1952 оны 335 тоот тушаалаар Улсын багшийн институтд орос хэлний тэнхим байгуулагджээ. 1951-1952 оны хичээлийн жилд багшийн оройн институт, багшийн сургуулийн дэргэдэх багш бэлтгэх хоёр жилийн факультетийн I дамжааг төгсөгчид Улсын багшийн институтийн II дамжааны оюутан болж, үргэлжлүүлэн суралцсан юм.
 
1953 онд тус сургуулийн анхны төгсөлт болж, түүхийн 35, тоо, физикийн 22, байгаль дэлхийн 29 бүгд 86 бүрэн биш дээд боловсролтой багш бэлтгэн эх орныхоо хэрэгцээт газарт илгээв. Анхны хичээлийн жилд 120 орчим оюутан элсүүлсэн бөгөөд 1954-1955 оны хичээлийн жилд тэдний 50 гаруй хувь нь арван жилийн боловсролтой, 34 хувь нь багшилж байсан хүмүүсээс бүрдсэн байна.
 
1957 он. Улсын багшийн институт сургалтын шатлал ахиж Багшийн дээд сургууль болов. БНМАУ-ын Сайд нарын зөвлөлийн тогтоолоор Улсын багшийн институтийг 1957-1958 оны хичээлийн жилээс бүрэн дээд боловсролтой багш нарыг бэлтгэх Багшийн дээд сургууль болгон дөрвөн факультет, 10 тэнхимтэй ажиллуулахаар тогтоожээ.
 
УБДС-ийн орон тоо, бүрэлдэхүүн, цалинг тогтоох тухай БНМАУ-ын Гэгээрлийн яамны сайдын 1957 оны есдүгээр сарын 24-ний 225 тоот тушаалаас үзэхэд захирал Д.Гомбосүрэн, хичээл хүмүүжил эрхэлсэн орлогч захирал Га.Дагва, аж ахуй эрхэлсэн орлогч захирал Т.Зундуй, физик-тоо, түүх-газарзүй, байгалийн ухаан, хэл бичиг-уран зохиолын дөрвөн факультет, түүх-нийгмийн ухаан, орос хэл бичиг, тоо физик, сурган хүмүүжүүлэх ухаан, монгол хэл, уран зохиол, биеийн тамир-спорт, хими-байгалийн шинжлэл, газар зүйн гэсэн найман тэнхимтэй, хөдөлмөрийн тасагтайгаар УБДС байгуулагдав. 1957 онд 695 оюутан суралцаж, 56 багш ажилласан байна.
 
1957-1958 оны хичээлийн жилд тус сургуулийн I курст 246 оюутан элссэнээс бүрэн ба тусгай дунд боловсролтой 221, бүрэн бус дунд боловсролтой 25 элсэгч байсныг тайланд тэмдэглэсэн байдаг. 1956 оны элсэлтээс бүрэн дээд боловсролтой багш бэлтгэж эхэлсэн бөгөөд анхны төгсөлт 1960 онд болж монгол хэл, уран зохиолын 22, орос хэлний 22, түүх газар зүйн 51, физик математикийн 32, хими-биологийн 16, биеийн тамирын 18, бүгд 161 дээд боловсролтой багш бэлтгэсэн юм. Улсын багшийн институтийн II, III курсийнхэн хуучин сургалтын төлөвлөгөөгөөрөө суралцан 1957, 1958 онд бүрэн биш дээд боловсролтой багш нарыг бэлтгэсээр байсан ба 1959 онд төгсөлт байгаагүй юм.
 
 
ГАДААД БАГШ НАРТАЙ ТУРШЛАГА СОЛИЛЦСОН НЬ
 
1958-1959 оны хичээлийн жилд зураг хөдөлмөрийн багшийн, 1959-1960 оны хичээлийн жилд жүжигчин найруулагчийн мэргэжлийг шинээр нээжээ. 1958 онд багш Х.Далхжав “Дунд сургуулийн V ангид тийн ялгалын төгсгөл заах аргазүй” сэдвээр Сурган хүмүүжүүлэх ухааны дэд эрдэмтний зэрэг хамгаалж, тус сургууль анхны эрдэмтнээ төрүүлж, багш нарын бүрэлдэхүүнд үндэсний эрдэмтэн бий болов.
 
1950-аад онд нийт багш нарын 79 хувь нь МУИС төгссөн хүмүүсээс бүрдэж, зөвлөлтийн 14 мэргэжилтэн ажиллаж байсан юм. Сургууль байгуулагдсан эхний үеэс Эрхүү, Улан-Үдийн багшийн дээд сургуультай холбоо тогтоон багш, оюутнаа харилцан солилцож, дадлага хийлгэж, туршлагыг нь судалж өөрийн амьдралд хэрэглэсэн нь тус сургуулийн үүсэл хөгжилд зохих нөлөө үзүүлсэн байна. Түүхээс үзэхэд УБДС-ийг байгуулах үйл явц 1950-аад оны турш үргэлжилсэн тул үүнийг сургуулийн түүхэн хөгжлийн үүсвэр үе гэж үздэг байна. 1957онд Улсын багшийн институтийг УБДС болгон өргөтгөж салбаруудыг олон улсын дээд сургуулиудын жишгээр факультет гэж нэрлэдэг болжээ.
 
УБДС-ийн орон тоо, цалинг тогтоосон Гэгээрлийн яамны сайдын 1957 оны есдүгээр сарын 24-ний 225 тоот тушаалаар найман тэнхим байгуулж Физик-тооны факультетийн декан Ш.Батаа, Түүх газарзүйн факультетийн декан Б.Доржням, Байгалийн ухааны факультетийн, декан Д.Гончиг, Хэл бичиг-утга зохиолын факультет, декан Д.Цагаан нарыг эрхлэгчээр томилжээ. Цаашдаа шинэ шинэ мэргэжил нээсэнтэй уялдаатай факультет, тэнхимүүдийн тоо өөрчлөгдсөөр 1963 онд хөдөлмөр-сурганы факультет, 1964 онд орос хэлний факультет, 1968 онд биеийн тамирын факультет, эчнээ салбар, 1969 онд багш нарын мэргэжил дээшлүүлэх факультет байгуулагджээ.
 
УБДС 1968 оноос эчнээ сургалт явуулж, 1956-1963 он хүртэл 1969 оноос хойш багш нарын мэргэжил дээшлүүлэх амаргүй ажлыг гүйцэтгэж иржээ. 1956 онд Сайд нарын зөвлөлийн 10 дугаар тогтоолоор Улсын багшийн институтийн дэргэд багш нарын гэрээр суралцах секц байгуулж, сургуулиудын зуны амралтын үеэр бүх аймгаас багш нарыг цуглуулж, хичээл заадаг байв. 1963-1969 он хүртэл тэр үүргийг Гэгээрлийн яамны харьяа СХУ-ы хүрээлэнгийн багшийн мэргэжил дээшлүүлэх салбар хариуцжээ. 1969 онд Сайд нарын зөвлөлийн 176 дугаар тогтоолоор багш нарын мэргэжил дээшлүүлэх систем тогтоов.
 
МЭРГЭЖИЛ ДЭЭШЛҮҮЛЭХ ДЭЭД КУРС
 
 
Багшийн сургуулийн оюутнууд биеийн  тамирын хичээл дээр.
 
 
 
1969 онд байгуулагдсан багш нарын мэргэжил дээшлүүлэх факультет нь дээд боловсролтой багш нарын дипломын дараах сургалтыг хариуцаж 1974 оноос эхлэн зун нэг сарын курсээр явуулдаг байлаа. 1970 оноос ардын боловсролын удирдах ажилтныг бэлтгэх, мэргэжлийг нь дээшлүүлэх дээд курс хичээллүүлжээ. 1971-1982 онд техникум, ТМС-ийн удирдах ажилтны дээд курсээр 211 багшийг бэлтгэж үнэмлэх олгосон байдаг. Бага, дунд сургуулийн 14 мэргэжлийн багш нарын мэргэжлийг дээшлүүлэх ажлыг боловсролын яаманд, 1979 оноос дуу хөгжмийн багшийн мэргэжил дээшлүүлэх сургалтыг багшийн сургуульд, 1980 оноос орос хэлний багш нарын мэргэжил дээшлүүлэх асуудал Орос хэлний дээд сургуульд шилжиж, 1980 оноос биеийн тамирын ба соёл урлагийн ажилтны мэргэжлийг дээшлүүлэх ажлыг тус факультет хариуцан хийдэг болжээ. 1970-1982 онд 18183 багш, сурган хүмүүжүүлэгчдийн мэргэжлийг дээшлүүлсэн байна.
 
1979 онд орос хэлний факультетийн бааз дээр тулгуурлан ОХБДС, 1983 онд БНМДФ-ийн бааз дээр БНМДИнститут, Соёл урлагийн факультетийн бааз дээр Соёл урлагийн дээд сургууль байгуулагджээ. БНМАУ-ын Засгийн газрын 1990 оны 154 дүгээр тогтоолоор УБДС-ийг Улсын багшийн их сургууль болгож, сургалт-эрдэм шинжилгээний ажил эрхлүүлэх болов. УБИС байгуулагдсантай холбогдуулан АБЯ-ны сайдын 1991 оны 151 тоот тушаалаар Гадаад хэлний институт, Багшийн коллеж, СХУ-ны коллежийг УБИС-ийн бүрэлдэхүүнд оруулжээ.
 
1991 онд биеийн тамирын факультетын баазад тулгуурлан БТДС байгуулагдаж, УБИС-ийн бүрэлдэхүүний сургууль болгожээ. Засгийн газрын 1990 оны 154 дүгээр тогтоолд их сургуулиуд өөрийн дэргэд эрдэм шинжилгээний хүрээлэн, төв, туршилт-үйлдвэрлэлийн нэгж байгуулж ажиллуулахыг зөвшөөрчээ.
 
ЭЧНЭЭ СУРГАЛТ 
 
Анхны төгсөлт 1973 онд, сүүлийн төгсөлт 1994 онд болж 30 шахам жил сургалт явуулж, 2834 дээд боловсролтой багш, сурган хүмүүжүүлэгч бэлтгэж, ректорын 1992 оны 261 тоот тушаалаар оройгоор сурах хэлбэрт шилжжээ. Оройн сургуулийг 1992-1993 оны хичээлийн жилээс эхлэв. БНМАУ-ын Засгийн газрын 1990 оны 154 дүгээр тогтоолоор УБДС-ийг УБИС болгосныг үндэслэн БНМАУ-ын АБЯ-ны сайдын 1991 оны 151 тоот тушаалаар багш нарын мэргэжил дээшлүүлэх институтийг УБИС-ийн бүрэлдэхүүнд оруулжээ.
 
1993 онд УБИС нь институт, сургалт-эрдэм шинжилгээний төв, сургалт туршилтын төв, факультет, салбар, тэнхим, коллеж гэсэн зохион байгуулалтын бүтэцтэй болов. 1997 онд Боловсролын хөгжлийн үндэсний хүрээлэн УБИС-ийн сурган сэтгэл судлалын тэнхимийн сургалт эрдэм шинжилгээний баазад тулгуурлаж, Боловсролын хөгжлийн сургууль байгуулжээ.
 
1994 онд сургалтын албыг стандарт-хяналтын алба, 1996 онд сургалт-эрдэм шинжилгээ мэдээллийн алба болгон өөрчилж ирсэн байна. 1991 онд  МХУЗФ, ФМФ, ЗТХФ, БТФ, СНУФ гэсэн таван факультетийг байгуулсан. 1991 онд СНУФ-ийг салгаж НУФ болгож, СХУФ, БУФ-ийг нэмэн байгуулжээ. 1993 онд СХУСЭШТ, ФММСЭШТ, МХЗТСЭШТ, БУСЭШТ, УТСТТ гэсэн бүтэц бий болгожээ.
 
1996 онд сургалт-эрдэм шинжилгээний төвүүдийг татан буулгаж БУФ, НУФ, МХУЗФ, МФ, ФФ, УТФ, ГХФ зэрэг долоон факультет байгуулагдав. 1996 онд УБИС-ийн бүтцийг долоон факультет, 20 тэнхимтэй болгон өөрчиллөө.
 
2000 онд математикийн факультетийг компьютер-мэдээллийн технологийн факультет, математик статистикийн факультет болгосон байна.
 
2001 онд  зарим факультет, сургуулийн нэрийг сургууль болгож өөрчлөв. 1998 онд АБЯ-ны сайдын тушаалаар Мэргэжил дээшлүүлэх институт, Улаанбаатар дахь Багшийн сургуулийг Багшийн коллеж, Цэцэрлэгийн багшийн сургуулийг Цэцэрлэгийн багшийн коллеж болгожээ. Гэгээрлийн сайдын 1997 оны тушаалуудаар дээрх шийдвэрүүдээ улам бататгаж, Архангай, Баян-Өлгий, Дорнод аймгийн Багшийн коллежийг УБИС-ийн харьяа сургуулиуд болгож, Боловсрол судлалын үндэсний хүрээлэнг татан буулгаж, түүний гүйцэтгэж байсан үүргүүдийг УБИС-д шилжүүлжээ.
 
ФАКУЛЬТЕТУУДИЙГ БҮРЭЛДЭХҮҮН СУРГУУЛЬ БОЛГОВ 
 
2001 оноос УБИС-ийн факультетуудийг бүрэлдэхүүний сургуулиуд болгон өргөтгөж Математик-статистик, Физик технологи, Байгалийн ухаан, Түүх, нийгмийн ухаан, Монгол судлал, Гадаад хэл, Дүрслэх урлаг, технологи, Компьютер мэдээллийн технологи, Биеийн тамир, Боловсрол судлал, Багшийн сургууль, Сургуулийн өмнөх боловсролын сургуулиуд байгуулагджээ. Үүгээр тус их сургууль бүрэлдэхүүний сургууль, тэнхим, төв гэсэн бүтцээр ажиллах болсон юм.
 
Мөн бүрэлдэхүүн сургуулиудын тэнхимүүдэд өөрчлөлт хийсэн ба 2006 онд Сэтгүүл зүй, 2007 онд Физик дидактикийн тэнхимийг байгуулсан байна. 2008 онд Нийгмийн ухааны тэнхимийг Филисофи-дидактикийн тэнхим, Улс төр судлал-социологийн тэнхим болгон зохион байгуулжээ. 2010 онд Багшийн сургуулийн тэнхимүүдийг Байгалийн ухаан, Хүмүүнлэг нийгмийн ухаан, Боловсрол судлал арга зүйн тэнхим болгон өөрчилж, 2011 онд Биологийн тэнхимийг Ургамал судлал, ерөнхий биологи болон Амьтан судлал, экологийн тэнхим болгон өөрчилж, СӨБС-д Урлаг-спортын тэнхимийг шинээр байгуулав.     
 
Монгол Улсын Засгийн газрын 2010 оны нэгдүгээр сарын 20-ны 15 тоот тогтоолоор Архангай аймгийн Багшийн коллежийг МУБИС-ийн салбар болгож, Баян-Өлгий аймгийн Багшийн коллежийг Ховд их сургуулийн салбар болгон өөрчилжээ. 2014 оноос Монгол Улсын боловсролын талаарх бодлого, дээд боловсролын шинэчлэлийн үзэл баримтлал болон орчин үеийн их сургуулийн хөгжлийн чиг хандлагад тулгуурлан МУБИС-д бүтцийн шинэчлэл хийжээ.
 
Энэ шинэчлэлээр МУБИС нь Боловсрол судлал, Математик, Байгалийн ухаан, Нийгэм, Хүмүүнлэгийн ухаан, Урлаг, Биеийн тамир, Багшийн сургууль /Сургуулийн өмнөх боловсролын салбар, Бага боловсролын салбар, Архангайн Багшийн сургууль гэсэн салбаруудтай/ гэсэн үндсэн таван бүрэлдэхүүн сургуультайгаар үйл ажиллагаагаа явуулж байна. Мөн өмнөх бүрэлдэхүүн сургуулиудын 56 тэнхимийг нэгтгэж, 34 тэнхим болгон өөрчлөн зохион байгуулав. Тус их сургуульд долоон сургалт-судалгааны төв ажиллаж байна.
 
МУБИС 2014 оноос математик, байгалийн ухаан, англи хэлний гүнзгийрүүлсэн сургалттай Лицей бүрэн дунд сургууль, 2016 оноос цэцэрлэг нээн ажиллуулж байна. Үүний дүнд бүрэлдэхүүн сургуулиуд бие даасан үйл ажиллагаанд тул­гуурлан хөгжих, нэгдмэл хөтөлбөрүүдийг хамтран хэрэгжүүлэх, профессорын баг, хамтлагийг хөг­жүү­лэх, хамтын суурь судалгаануудыг хөгжүүлэх боломжтой болов.
 
Өнөөдөр МУБИС-ийг тус сургуулийн захирал, профессор Д.Мөнхжаргал, Сургалт, хамтын ажил­лагаа эрхэлсэн дэд за­хи­рал доктор, дэд про­фессор Х.Тамир, Эр­дэм шинжилгээ, хам­тын ажиллагаа эрхэлсэн дэд захирал доктор, дэд профессор Л.Цэрэнсодном, Эдийн засаг, хамтын ажиллагаа эрхэлсэн дэд захирал доктор, дэд профессор Л.Ганцэцэг нар удирдан авч явна.
 
 
Эх сурвалж: “Зууны мэдээ” сонин

СЭТГЭГДЭЛ

Comments


Fatal error: Call to undefined function write_cache() in /var/www/html/xac/ww.focusmedee.mn/cache_footer.php on line 6