Эхлэл        Байгаль орчин        Боловсрол        Гэмт хэрэг        Гэр бүл        Нийслэл        Орон нутаг        Хөдөө аж ахуй         Хууль, эрхзүй        Шашин        Эрүүл мэнд
Image
ЭЕШ-ын дүнг шууд мэдээлнэ
Image
ОХУ-аас Алтанбулаг боомтоор ирэх иргэдийн анхааралд
Image
ЭЕШ-ийн дүн оноог хэрхэн тооцдог вэ?
Image
Япон улсаас 263 иргэн эх орондоо ирэв
Image
БНАСАУ-ын дипломат: АНУ-тай хэлэлцээ хийх шаардлага байхгүй
Image
Нийслэлд 24-26 хэм дулаан байна
Image
Үс засуулбал өлзийтэй сайн хэмээжээ
Image
Б.Янжмаа: Япон улсад баасан гарагт COVID-19-ийн 250 шинэ тохиолдол бүртгэгдлээ
Image
Д.Нарангэрэл: Сүүлийн 18 хоногт дэлхийн хэмжээнд гурван сая хүн COVID-19-өөр өвчилжээ
Image
Д.Нямхүү: 557 хүний шинжилгээнд коронавирусийн халдвар илрээгүй. Өнөөдөр дөрвөн хүн эдгэрлээ
Image
Монгол Улс хамгийн хямд мобайл дататай орнуудын 23 дугаарт жагсаж байна
Image
АНУ-д хоолой боох үйлдлийг дүрсэлж зургаа авхуулсан цагдаа нар ажлаасаа халагджээ
Image
COVID-19: Соёл, урлагийн байгууллагуудыг бэлэн мөнгөөр үйлчлэхгүй байхыг зөвлөлөө
Image
Стресс амьдралыг утга учиртай болгодог
Image
"Яараад яахав дээ" аянд залуус нэгдэж байна
Image
Нарны тосыг гэрээсээ гараагүй үед ч түрхэх хэрэгтэй
Image
Бөхийн холбооноос мэдэгдэл гаргажээ
Image
Холимог тулааны аварга Хабибын аав "COVID-19"-ийн дараах хүндрэлээр нас баржээ
Image
Хөл хорио хөгжлийн бэрхшээлтэй хүүхдүүдэд сэтгэл зүйн хямрал үүсгэж байна
Image
Насан туршийн Ерөнхийлөгч Путин
Image
Монгол, Хятадын хил дээр “Ногоон гарц”-ын түр журмыг хэрэгжүүлнэ
Image
Америкт нэг хоногийн дотор 54 мянган хүн коронавирусийн халдвар авчээ
Image
Үерийн аюулаас сэрэмжлүүлж байна
Image
Гэрээ хэлцэл байгуулахад сайн хэмээжээ
Image
Өдөртөө 24-26 хэм дулаан байна
Image
Улс, нийслэлийн төсвөөр хэрэгжиж буй төсөл арга хэмжээ, бүтээн байгуулалтын ажлын явцыг хэлэлцлээ
Image
Баянбүрдийн тойргийн замыг Баасан, Бямба, Ням гарагийн орой хэсэгчилэн хаана
Image
Сайжруулсан түлшний нөөцлөлт хадгалалтын явцын мэдээллийг сонслоо
Image
Баяр наадмын бэлтгэл ажлыг шалгав
Image
БНХАУ-аас эх орондоо ирэх хүсэлт гаргасан 157 иргэнийг татан авч байна
Image
Ерөнхий сайд У.Хүрэлсүх Монгол Улсын Ерөнхийлөгч Х.Баттулгад бараалхлаа
Image
Үндэсний үйлдвэрлэгч гарааны бизнесүүдийг дэмжих “Creative Retail Store” төслийн нээлт болно
Image
У.Хүрэлсүх: Монгол хэмээх улсын тулах хоёр баганын нэг нь Ардын нам гэвэл нөгөө нь Ардчилсан нам
Image
Ж.Цолмон: “КОВИД-19”-ийг мэргэжлийн өндөр ур чадвараар тогтоон барьж байна
Image
Өнөөдөр Замын-Үүдийн боомтоор 300 хүн ирнэ
Image
Прага хотын иргэд коронавирусийг үдэх ёслолд зориулан 515 метр урт хоолны ширээ засжээ
Image
АНУ-д буулгасан хөшөөнүүдийг хүлээж авах хүсэлтээ Испанийн хотууд илэрхийлжээ
Image
Нүүрсний салбар сэргэнэ, тэр үед бид бэлэн байх ёстой
Image
Д.Нарангэрэл: Apple компани АНУ дахь 46 салбар дэлгүүрээ түр хаахаар болжээ
Image
ЗАХИРАМЖ: Үйл ажиллагааг нь нээх үйлчилгээний газрууд
Image
О.Энхзаяа: Авто тээврийн шалган нэвтрүүлэх товчоод дахь эрүүл мэндийн хяналтын үйл ажиллагааг 7 сарын 1-нээс зогсоосон
Image
Д.Нямхүү: Өчигдөр 302 хүний сорьцод шинжилгээ хийхэд бүгдэд нь коронавирус илрээгүй
Image
Тангараг тавих, гэр бүрэхэд сайн хэмээжээ
Image
Ойрын өдрүүдэд ихэнх нутгаар үргэлжилсэн усархаг бороо орно
Image
Монгол Улсын Ерөнхий сайдаар томилох саналыг УИХ-ын чуулганы нэгдсэн хуралдаанд танилцууллаа
Image
Монгол Улсын Ерөнхий сайдаар томилох санал оруулах тухай албан бичиг хүргүүлэв
Image
Улсын Их Хурлын Байнгын хороодын бүрэлдэхүүнийг баталж, Улсын Их Хурлын дэд дарга нарыг сонголоо
Image
Ази, Номхон далайн бүс нутгийн Хуульчдын холбооны хурал цуцлагдлаа
Image
Монгол Улсын Ерөнхий сайдыг нэр дэвшүүлэхээр зөвшилцөх саналыг өргөн барилаа
Image
Улиран сонгогдсон УИХ-ын дарга Г.Занданшатар Монгол Улсын Ерөнхийлөгч Х.Баттулгад бараалхлаа
Image
Мобикомоос татгалзъя
Image
ТАНЫ ГАР УТСЫГ ТАГНАЖ БАЙГАА ЭСЭХИЙГ ХЭРХЭН МЭДЭХ ВЭ?
Image
Өргүй Монгол хөдөлгөөн "өр"-өө тэглэхийг шаардлаа
Image
Г.Эрхэмбаяр хамтлагийнхаа бүсгүйтэй хайр сэтгэлийн холбоотой болжээ
Image
Ц.Энхбаяр: С.Баярыг эргүүлэн тат, надад одоо айх зүйл байхгүй
Image
Б.Шижирбат "Авьяаслаг Америкчууд" шоунаас хасагдлаа
Image
Ерөнхийлөгч Х.Баттулга Батсүмбэрт ажиллана
Image
Хорхог бол Хор+Хог биш, Харин…
Image
Үсийг эрүүл болгох үс уналтын эсрэг жорууд хадгалаад аваарай
Image
Хүн дайраад осолын газраас зугтажээ
Image
Б.Бат-Энэрэл хүү 7 сарын 7-ны өдөр 7 цагт төрсөн
Image
ТӨВӨД ХҮМҮҮСИЙН УРТ НАСЛАДАГ НУУЦЫГ ЭРДЭМТЭД ИЛРҮҮЛЖЭЭ!
Image
Жүжигчин И.Одончимэг өдгөө 50 нас хүрч байгаа хэдий ч гэрлэх санал хүлээн авч олныг ангайлгав.
Image
Х.Баттулга: Эв нэгдлийг эрхэмлэсэн Ерөнхийлөгч байна
Image
Энэ зуны ээлжит одоор Б.Баярмаа тодров уу?
Image
Элчин сайд нарыг эгүүлэн татах тухай албан бичигт хариу өглөө
Image
Х.Баттулгын дараагийн зөвлөхөөр Д.Пүрэвдаваа томилогдох уу?
Image
Өнөөдөр ихэнх нутгаар бороотой
Image
Голомт банкны зэс картын эзэмшигчид Эх орноороо хөнгөлөлттэй аялах боломжтой
Image
Зөвхөн нийтийн галт тэргэнд харах боломжтой зүйлс /27 фото/
Image
С.Батцэцэг Хөдөлмөрийн баатар боллоо
Image
МУ-ын Ерөнхийлөгч Х.Баттулга: Зөвлөхүүдээ томилоно
Image
Энэ гайхалтай тенүүдийг хэрхэн тавмдаг гээч Тень тавих 20 санаа
Image
Маск "Энэ миний наадам" хошин шог
Image
Түрийвчинд тань мөнгө тогтохгүй байгаа бол та эдгээрийг хэрэгжүүлээд үзээрэй
Image
УИХ-ын гишүүн Л.Энх-Амгалан Ц.Содномдоржид хаш цагаан хөөргөө бэлэглэлээ
Image
Дуучин бүсгүй тайзан дээр тогонд цохиулан нас баржээ
Image
Түймэрт явсан залуусаараа аархая
Image
Чингэлэгт даруулсан хүүхдийн биеийн байдал хүнд байна
Image
ТА ЯМАР РАШААН СУВИЛАЛД, ЯМАР ҮНЭЭР, ЯАЖ ЯВАХ ТУХАЙ ТАНИЛЦААРАЙ
Image
УИХ дахь МАН-ын бүлэг, АН болон ШИНЭН-ын зөвлөл хуралдана
Image
СЭРЭМЖЛҮҮЛЭГ: ДАРХАНЫ ЧИГЛЭЛИЙН ТҮР ЗАМД ХАЛТИРГАА, ЭВДРЭЛ ҮҮССЭН ТУЛ АНХААРАЛ БОЛГООМЖТОЙ ЗОРЧИНО УУ
Image
ЕРӨНХИЙ САЙД АСАН М.ЭНХСАЙХАНЫГ СУЛЛАХ ШИЙДВЭР ГАРГАЖЭЭ
Image
Толгойн таллан өвдөлт мигреньд хийх цэгийн эмчилгээ
Image
ХУУРАМЧ МӨНГӨ ГҮЙЛГЭЭНД ОРУУЛЖЭЭ
Image
Таеквондогийн УАШТ өнөөдөр эхэлнэ
Image
100 гаруй иргэний амь насыг авран хамгаалжээ
Image
Эсгий дээр урласан “Монголын нууц товчоо” нээлтээ хийлээ
Image
Халдварт бус өвчин, осол гэмтлээс сэргийлэх төслийн оролцогч талуудын уулзалт болно
Image
АРВАНХОЁРДУГААР САРЫН 03-НД БОЛОХ ҮЙЛ ЯВДАЛ
Image
2017 оныг “Эерэг хандлага-чанартай үйлчилгээ”-ний жил болголоо
Image
Ажил хаялт зарласан цэцэрлэгийн тоо 10 болж буурч, сургуулийн тоо 58 болж нэмэгдлээ
Image
ИХЭНХ НУТГААР БОРООТОЙ
Image
Сүм хийд, шашны байгууллагуудыг шалгаж байна
Image
ХУУЛЬ БУСААР АШИГТ МАЛТМАЛ ОЛБОРЛОХОД АШИГЛАСАН МАШИН, ТЕХНИКИЙГ УЛСЫН ОРЛОГО БОЛГОНО
Image
“GERMAN SHEPHERD CHAMPIONSHIP 2019” ТЭМЦЭЭН ЗОХИОН БАЙГУУЛАГДЛАА
Image
МОНГОЛ УЛСЫН 3Х3 ШИГШЭЭ БАГИЙН ЧАНСАА АЗИДАА НЭГДҮГЭЭРТ БИЧИГДЖЭЭ
Image
Хүний санаанд оромгүй аймаар 10 музей
Image
“Ховд телевиз” юнивишнд холбогдлоо
Image
Ер бусын үйлчилгээ үзүүлэгчид
Image
Зам тээврийн ослын гэрчийн мэдээллийг худалдаж авна
Image
ХОТЫН ДАРГА С.БАТБОЛДЫГ ҮҮРЭГТ АЖЛААС НЬ ЧӨЛӨӨЛЛӨӨ
Image
"Улс төрийн чансаа тогтоох шалгаруулалт, санал асуулга явуулсан хувь хүнийг 20 сая, хуулийн этгээдийг 200 сая төгрөгөөр торгоно"
Image
Коронавирус монголчуудын хэтэвчинд хэрхэн нөлөөлж байна вэ?
Image
ХАРИЛЦАГЧДЫН АНХААРАЛД
Image
МУГТ Н.ТҮВШИНБАЯР ӨНӨӨДӨР ДАШТ-Д ЗОДОГЛОНО
Image
Б.Нарантуяа: Байгаагаа тордож, чанаржуулах бодлого барина
Image
Монгол бахархлын өдөр: Төрийн далбаа мандуулж, их цагаан тугаа цэнгүүллээ
Image
Кибер халдлагатай холбоотойгоор АНУ Оросын эсрэг хориг арга хэмжээ авав
Image
Дональд Трампын шидсэн Хэрүүлийн Алим
Image
Image

Өнөөгийн түүхийг бүтээлцсэн Фронт Бадам Увс аймгийн Өмнөговь сумынх

- Бидний цөөхөн Монголчууд -

Энэ цагийн түүхийг ирээдүй хойчдоо үлдээх зорилготой Бидний цөөхөн монголчууд төслийн багийнхан Увс аймгийн Бөхмөрөн, Өлгий сумуудад ажиллачихаад Өмнөговь сумруу хүлгийн жолоо заллаа.

Цаг нартай уралдаж цагийн байдлыг үл ажран явдаг манай төслийнхөн гурван машинтай давхисаар шөнийн 00:00 цагтай уралдаж тус суманд очиход нутгийн удирдлагууд биднийг замаас тосон угтаж гэрэл гэгээ цацарсан цэцэрлэгийн өргөөнд очлоо.

Ер нь сумдад тэр болгон зочид буудал байгаад байдаггүй ховор гэдгийг энд дурдмаар. Бид ч 10-н хүний бүрэлдэхүүнтэй явдаг баг хамт олон учраас энэ аяллын туршид айлд байрлана хуваагдаад, ихэнх дээ сургуулийн дотуур байранд байрладаг гэхүү дээ. За энэ ч яахав. Мишоктойгоо хаана ч унтчихдаг хээгүй улс юм даа.

Энэ удаад эх орны ирээдүй болсон хүүхдүүдийн нэгэн өргөөнд байрлалаа. Ажлаа төлөвлөөд маргаашийн мандах нартай уралдан босоцгоож зургандаа гарцгаасан юм. Бидний хамгийн эхэнд очсон газар Өмнөговь сумын төв талбай болох  төр нийгмийн зүтгэлтэн Бугын Дэжидийн талбай байлаа.

Тэнд хүүхдүүд цэцэг өргөж байв.  Учир нь 1000 гаруй сурагчтай тус сумын сургуулийн 100 гаруй хүүхэд чуулж байв. Үүнд хүүхэд, хөгшид, дарга цэрэггүй их ач холбогдол өгч  оролцож байсан учир ихэд сонирхол татлаа. Тэгсэн Өмнөговь суманд 4 дахь удаагаа  зохион байгуулагдаж буй чуулга уулзалт юм байна. “Хөгжлийн түлхүүр хүүхэд бидний оролцоо” сэдэвтэй. Үүгээрээ сумандаа тулгамдаж байгаа асуудлаа ярилцаж шийддэг.

Шийдэгдсэн асуудал нь:

  • Сумынхаа хог хаягдлыг шийдсэн.
  • 7 хоног бүрийн 5 дахь өдрийг архигүй өдөр болгосон.
  • Сумынхаа соёлын төвийг мини кино театртай болгосон.
  • Хөгжлөөс хоцрохгүйн тулд сумаа Wi-Fi-тай болгосон гээд үүнийг нь сумын засаг дарга Р.Төмөрчөдөр ажил хэрэг болгож шийддэг юм байна. Хүүхдийн дуу хоолой хүчтэй нөлөөлдөг сум санагдлаа.

4000 гаруй хүн амтай Увс аймгийн Өмнөговь сум цэцэрлэгт хүрээлэнтэй. Хүүхдүүд нь сагс тоглоод л  залуу хос хөтлөлцөн алхах нь сумандаа сайхан амьдарч буй  тод жишээ гэлтэй дүр зураг харагдаж байлаа. Бас нэг онцлох зүйл нь хашаанууд нь жигд өнгө дагуу харагдах нь тус сумын өнгө төрх, гудамж талбайг цэвэрхэн цэгцтэй харагдуулж байлаа. Сумандаа анхдагч “Дэвшил” гээд хувийн сургуультай.

Бидний байрласан цэцэрлэг гэхэд шинэхэн барилга. Сум гэхээрээ л хуучин барилга байшинтай байх албагүй гэдгийг тэд халж чадсан байна. Тэртээх 1958 онд  3-н гэртээ байгуулагдаж байсан  Өмнөговь сумын “Энхрий багачууд” хүүхдийн цэцэрлэг 2015 онд 75 хүүхдийн шинэхэн цэцэрлэгтэй болж.

Өвөг дээдсээс өвлөгдөж ирсэн ёс заншлаа өвлүүлэн үлдээхийн тулд орчин үеийн сургалтын арга барилтай хослуулан сургалтаа явуулдаг гэдгээ тус цэцэрлэгийн арга зүйч багш Ц.Цэрэнжав бидэнд хэлж хүүхдүүддээ хичээл зааж буй арга туршлагаасаа ч харуулав. Мөн   юмханаар юм гээд хэлчихмээр гадаах талбайгаа тохижуулчихаж. Нэг багш 10 ширхэг дугуй авчрах үүрэг аваад 58 ширхэг тоглоом гадаах талбайдаа хийчхэж. Хүүхдүүд аюулгүй орчинд тоглох ёстой учир төмрөөр хийсэн нэг ч тоглоом байхгүй гэнэ.

Хөгжлөөс хоцрохгүй нь тулд хүүхэд залуус нь шинийг санаачилж, хүн ард нь дор бүрнээ хөдөлмөрлөн зүтгэж буй    Өмнөговь сум нь 1974 онд Увс аймагтаа анх удаа Буман хонины баяр хийж байсан малын хишигтэй нутаг юм. 1924 онд байгуулагдсан, хуучнаар Дөрвөд далай хан аймгийн Бишрэлт засгийн хошуу. Холбоо, Улиаст, Орлого, Баянгол, Намир гэсэн 5 багийн нийт 1068 өрхөд 4320 хүн амьдардаг. Хүн амын тоогоор Увс аймгийн 19 сумаас эхнээсээ 4-д, газар нутгийн хэмжээгээр 7-д ордог.

Тус сумын хүндэтгэл хайрыг хүлээсэн нэгэн эрхэм хүндтэй хүнээрээ тэд бүгд бахархдаг. Түүнийг Фронт Бадам гэхээр хэн хүнгүй дурсан ярина. Энгэлийн Бадам нь  1908 онд Чандмань уул аймгийн Өлзийжаргалант сум  /Одоогийн Увс аймгийн Өмнөговь сум 8-р баг/-ын нутагт малчин ард “Галууд” овгийн Энгэлийн гэр бүлд 2 дахь охин нь болон мэндэлж хүүхэд ахуй насаа эцэг эхийн гар дээр бусдын адил хурга, тугал хариулан өнгөрүүлж.

Улмаар 1928 онд нэг нутгийн Тугтан овгийн Дүүдээгийн  Мягмартай гэр бүл болж гал голомтоо  бадрааж. Тэдний эцэг эх мал хөрөнгө сайтай, малч удмын хүмүүс байсан ба Мягмарынх гэдэг айл мал сүрэг жилээс жилд өсөн үржих тухайн үеийн төр засгаас оногдуулсан төлөвлөгөөт даалгаврыг  тогтмол биелүүлж  нутаг усандаа нэртэй сайн малчид болцгоожээ.

Э.Бадам нь 1952 оныг хүртэл Увс аймгийн Өмнөговь сумын 8-р баг түүнээс хойш Наранбулаг сумын харьяат болж насан өөд болтлоо тус сумын ард түмний дунд сайн сайхан ажиллаж амьдарч байжээ. Хавар зун намрын улиралд Увс нуурын хөвөө, Тогтохын шил, Их шар бүрд, Намирын эхэн, Олон нуур зэрэг өвс ногоо тэгширсэн сайхан нутгуудаар  голлон нутаглаж, өвөлдөө Намирын түнгэ, Баруун улаанууд, Мянгадын шил, Шийзэгтэйн шил зэрэг газруудад отор нүүдэл хийдэг байсан.

1941 онд нөхөр Мягмар нь насан өөд болж өнчин 4-н хүүхдээ хүний зэрэгт хүргэх, мал ахуйгаа маллах, өрх толгойлсон эмэгтэйн  хүндхэн ачааг  үүрэх болсон ба үр хүүхдээ хүний зэрэгт хүргэж, мал сүргээ арвин ихээр өсгөн, төлөвлөгөөт даалгавраа тогтмол биелүүлэн бусдыгаа  манлайлж 2154 толгой малтайгаар БНМАУ-ын Засгийн газрын 1946 оны 09-р сарын 06-ны өдрийн 182-р  тогтоолоор Улсын алдарт сайн малчин цол, мөнгөн тоногтой альбом, 12 чий  эрээн майхан, “1000-н малтан” гэсэн үсэг бүхий гурван бүслүүртэй агар хувингаар шагнуулжээ.

Тэрээр эх орны дайны гал дүрэлзэж  Монгол түмний сэтгэлийг түгшээсэн 1941 оны зун, багийн хуралд очсон залуу бүсгүй Э.Бадам  Зөвлөлтийн Улаан армид туслах тухай  төвийн төлөөлөгчийн яриаг сонсоод цугларсан олны дундаас босож Улаан Армид ялалт хүсэж эр нөхөртэйгөө ярьж  амжаагүй  ч энэ удаа “эрх” зээрд морио шилдэг 10 агт морьдын хамт , биет төгрөг 10000 бэлэглэе!  

Эрх чөлөө, эх орноо гэсэн сэтгэлээр ах дүү Зөвлөлтийн улаан армид тусалцгаая гэж бусдыгаа уриалж байжээ. Ийнхүү Улаан армид туслах хөдөлгөөн өрнөж байсан 1941-1945 оны хооронд Эх хүний энэрэнгүй өгөөмөр сэтгэлээр 3  удаагийн тусламжийн арга хэмжээнд нийт 1600 хонь, 16 атан тэмээ, 10 агт морь, 10000 төгрөг бэлнээр тусламж болгон өгч байж. Ийнхүү Монгол – Зөвлөлтийн ард түмэнд Фронт Бадам  хэмээн хүндлэгдэн дуурсагддаг , өнөөгийн энх амьдралын түүхийг бүтээлцсэн гавьяатан , өгөөмөр сэтгэлт эх энэ сумын иргэн байжээ.

Эх сурвалж: GoGo.mn

СЭТГЭГДЭЛ

Comments


Fatal error: Call to undefined function write_cache() in /var/www/html/xac/ww.focusmedee.mn/cache_footer.php on line 6