Эхлэл        Байгаль орчин        Боловсрол        Гэмт хэрэг        Гэр бүл        Нийслэл        Орон нутаг        Хөдөө аж ахуй         Хууль, эрхзүй        Шашин        Эрүүл мэнд
Image
Apple компани 399 ам.долларын үнэтэй iPhone худалдаанд гаргалаа
Image
Д.БАТТӨР: МИАТ компани нэмэлт орлого олохын тулд олон улсын карго нислэг, гадны агаарын тээвэрлэгчийн онгоцнуудыг засварлаж байна
Image
Шинэ хөдөөгийн жентельмэн
Image
Фото: АНУ-ын жагсагчид CNN-ийг эвдлэн сүйтгэлээ
Image
Гурван сартай охинтойгоо хамт амиа хорлосон эмэгтэйн гэрээс ГЭРЭЭСЛЭЛ олджээ
Image
Хүүхдүүдтэйгээ хамт аялалд явах нь тэдний сурлагад эерэг нөлөө үзүүлдэг
Image
Мөрөөдлийн зүйл: Алдарт анимуудын архитектурыг харуулсан “Anime Architecture” ном
Image
Эдвард Хоппер - коронавирусын үеийг төгс илэрхийлэх зураач
Image
Gucci загварын долоо хоногуудад оролцохгүй
Image
Олимпыг COVID-19-ийг ялан дийлсэн баяр болгон хийх саналыг Япон гаргажээ
Image
Ерөнхийлөгч нэр дэвшиж буй зөвлөхүүдээ үүрэгт ажлаас нь чөлөөлжээ
Image
Улсын дугаар нь 5, 0-өөр төгссөн тээврийн хэрэгсэл эзэмшигчийн татвараа төлөх хугацаа дуусахад 2 өдөр үлдлээ
Image
“Увертюра” хамтлагийн тоглолтыг шууд дамжуулна
Image
Яармагийн замд хурд хэтрүүлсэн жолоочийг саатуулжээ
Image
Албан хаагчдыг байршил харгалзахгүй байранд оруулахаар төлөвлөжээ
Image
Тоглоом хүүхдийг харааны болон гарын хөдөлгөөний эвсэлтэй болгодог
Image
Хүний ур ухаан дуусашгүйг илтгэх орчин үеийн гайхалтай уран баримлууд
Image
Холливудын кино бүтээгчид хэрхэн өнгөөр "нааддаг" вэ?
Image
Ямар ч үнэтэй авсан "хямд" харагддаг 10 төрлийн хувцас
Image
Монгол Улсын гадаад өр I улирлын байдлаар 30.5 тэрбум ам.доллар байна
Image
Карантины үеэр хэрхэн гэртээ хүүхдийн баяр зохион байгуулах вэ?
Image
Та үүнийг мэдэх үү?: Эмэгтэй хүний бие
Image
Б.Болдсайхан: Нэг биш хэдэн зуун хүүхдэд мэс засал хийж, эрүүл болгомоор байна. Та бүхэн туслаач
Image
Хүүхдийн баяраар хүүхдүүддээ зориулан бэлтгэх 5 хялбар жор
Image
Хүүхдийн сэтгэл хөдлөлтэй холбоотой таны мэдэх ёстой зүйлс
Image
Хорио цээртэй үед бид ингэж сонгуулиа өгнө
Image
Дэлхий даяар нийт халдвартай хүний тоо ЗУРГААН САЯЫГ давлаа
Image
Сонгогчдын нэрийн жагсаалтад бүртгэгдсэн эсэхээ ингэж баталгаажуулаарай
Image
Грек 29 орны жуулчдад хилээ нээнэ
Image
“Дүрслэх урлагийн хөгжилд хувь нэмрээ оруулахаар зорьж байна”
Image
ВВС: Бидний мэдэх Хонконгийн төгсгөл ирлээ
Image
Д.Нямхүү: Нэг хүн эдгэрч ХӨСҮТ-өөс гаран, дараагийн ажиглалт руу шилжлээ
Image
Шатахууны үнэ буурсан ч мах, ногооны үнэ өсчээ
Image
44 дэх иргэнээ эмчиллээ
Image
ЭМЯ-наас ээлжит мэдээллийг өглөө
Image
Сургуулиуд хичээллэхгүй байгаа ч засвар үйлчилгээгээ хийжээ
Image
Мал төллөлт 71,8 хувьтай байна
Image
Сурагчид өөрсдийн оёсон амны хаалтыг хандивлав
Image
Д.Баттөр: Миат компани нэмэлт орлого олохын тулд олон улсын карго нислэг, гадны агаарын тээвэрлэгчийн онгоцнуудыг засварлаж байна
Image
Нийслэлийн төрийн байгууллагуудын ажил 08.00 цагаас эхэлнэ
Image
Ажилтан, алба хаагчдад цахим сургалт зохион байгууллаа
Image
Хөдөлмөрийн баатар Ё.Норовсүрэн: Нийгэм хөгжиж, сайхан болж байна
Image
Газар тариалангийн 1000 гаруй АНН, иргэнд 17.1 тэрбум төгрөгийн дэмжлэг үзүүлжээ
Image
Согтуугаар жолоо барьсны улмаас хоёр хүүхэд хүндээр гэмтсэн ноцтой осол гарчээ
Image
Тамхины эсрэг хуулийн тэрслүү заалтууд
Image
Улаанбаатарын хүмүүс: Дундаж цалин авч цаг наргүй ажилласнаас хүүхдүүдээ өөрөө өсгөх нь чухал гэж боддог
Image
Энэтхэгт сармагчингууд Covid-19 шинжилгээний сорьцыг булаан зугтаажээ
Image
Энэ оны эхний улиралд эдийн засаг арван хувиар агшив
Image
Форбс сэтгүүл Кайли Женнерийг тэрбумтнуудын жагсаалтаас хасаж байгааг зарлажээ
Image
Аллага үйлдсэн цагдаад хүн амины хэрэг үүсгэж, Миннеаполис хотод хөл хорио тогтоожээ
Image
Д.Дагвадорж: Эх оронч миний шүтээний сүнс амирлах болтугай!
Image
“Эх орноосоо урвасан” гэх хэргийн цаана…
Image
Иргэн бүрт хүрэх томоохон худалдааны төв нээлтээ хийнэ
Image
"Сити Их сургууль-Сошиал Солиорол"-ийг авьяас гэж андуурав
Image
Солонгос улсад ажиллаж байгаа эмэгтэй эрчүүддээ хандаж хэлсэн үг
Image
С.Гантогоо "Тарагтай боов"-ийг чимнэ
Image
МАХН-ын дарга СЕХ-нд бичиг баримтаа хүргэлээ
Image
“Автомашингүй өдөр”-өөр томоохон зах, худалдааны төвүүд амарна
Image
Хуулийн байгууллагууд иргэдэд үйлчилж байна
Image
Н.Цэлмүүн "Улаанбаатар Марафон 2018"-д хүч үзнэ.
Image
“МОД ТАРИХ ҮНДЭСНИЙ ӨДӨР”-ИЙГ ОРОН ДАЯАР ЗОХИОН БАЙГУУЛНА
Image
Хосуудын туршиж үзэх 64 байрлал
Image
ӨНӨӨДӨР “ОЛОН УЛСЫН СУВИЛАГЧДЫН ӨДӨР” ТОХИОЖ БАЙНА
Image
“ТАТВАР БИДНИЙ АМЬДРАЛД” УРАЛДААНЫ ДҮН ГАРЧЭЭ
Image
Өнөөдөр гахай өдөр
Image
Жүжигчин Ариукаагийн нөхөр шүүгч Наранзунг доромжлов
Image
Гэртээ хүнсний сода хэрэглээд, 10 насаар хурдан залуужаарай! Яг энэ заавраар нь хийгээрэй!
Image
Хөрсний бохирдол нь гэр хорооллын 200 000 нүхэн жорлонгоос зонхилж үүсчээ
Image
ЕС-ын айлчлал үргэлжилж байна
Image
18 настай модель бүсгүй дөнгөж танилцсан эмчтэй секс хийсний дараа нас баржээ
Image
Орхон аймаг өрсөлдөх чадвараараа тэргүүллээ
Image
“Фэйсбүүк” 3000 хүнийг хөлсөөр ажиллуулж байна
Image
Тэргүүн хатагтайн эрэлд
Image
Номоор амьсгалсан өдрүүд эхэллээ
Image
Д.Цогтбаатар: Хэт үндсэрхэг, туйлширсан үзлийг хамгийн сайн барих үзэл бол зүүн төвийн үзэл баримтлал
Image
Усыг хэзээ уухыг, хэдий хэмжээгээр уухыг хүний бие организм өөрөө мэддэг
Image
Элгэнд юу сайн болон элэг юунд дуртай вэ ? Хадгалаад аваарай
Image
Хятадууд Саран дээр амьдрахаар бэлтгэж байна
Image
БАЯНХОНГОРТ ОХУ-ЫН СОЁЛ, ШИНЖЛЭХ УХААНЫ ТӨВИЙН САЛБАРЫГ БАЙГУУЛЛАА
Image
Манай улсын нутгаар түүхий нефть тээвэрлэж эхэллээ
Image
Д.ТӨРМӨНХ: Сайн нь миний сайных, муу нь миний муугийнх...
Image
МАН-д “60 тэрбумаас намаа цэвэрлэе” хөдөлгөөн байгуулагдлаа
Image
Эмэгтэй хүний зан аашийг хөхөөр нь тодорхойлж болно
Image
Д.НАРАНТУЯА: ХАЧИГТ ХАЗУУЛСАН ЗУРГААН ДУУДЛАГА ИРЛЭЭ
Image
Зүүн хойд Азийн хотын дарга нарын уулзалт эхэллээ
Image
Ж.Мөнхбат: Засгийн газрын сайд нь өөрөө хууль зөрчөөд байж болох уу
Image
АДУУНЫ АМЬДРАЛААР ХҮНИЙ МӨН ЧАНАРЫГ ХАРУУЛСАН ЖҮЖИГ ҮЗЭГЧДЭД ДАХИН ХҮРНЭ
Image
Ё.Баатарбилэг:Энэ жил сурагчдаас улсын шалгалт авахгүй
Image
"Зэвүүн яриа" -нд " Өгзөг" Баярмаа оролцлоо
Image
Зава Дамдин Ринбучи: Дорж Шүгдэн сахиус бол нэг ёсондоо сахиусан тэнгэр юм
Image
Сексийн талаар 9 халуухан зөвлөгөө
Image
Хүүхдүүдэд амны хаалт тараалаа
Image
ТУРК УЛСЫН ГАМШИГ, ОНЦГОЙ БАЙДЛЫН УДИРДЛАГЫН ГАЗРЫН ДАРГЫГ ХҮЛЭЭН АВЧ УУЛЗЛАА
Image
ЗОРИЛТОТ БҮЛГИЙН ХҮҮХДҮҮДЭД ХУВЦАС, ХИЧЭЭЛИЙН ХЭРЭГСЭЛ БЭЛЭГЛЭЛЭЭ
Image
В.ЭНХБААТАР: 25 ЖИЛИЙН ОЙН ХҮРЭЭНД ХИЙЖ, ХЭРЭГЖҮҮЛЭХ ОЛОН АЖИЛ БИЙ
Image
Гитлерийн “Миний тэмцэл”-ийг дахин хэвлэнэ
Image
Өнөөдөр нохой өдөр
Image
Хэрэгтнийг нь олчихлоо. Одоо захиалагчийг нь...
Image
ХЭВЛЭЛ МЭДЭЭЛЛИЙН ЗӨВЛӨЛ ДӨРВӨН НАС ХҮРЛЭЭ
Image
ЖҮЖИГЧИН ТОДГЭРЭЛ, ШҮҮДЭРЦЭЦЭГ НАР ХАРИЛЦААГАА ОЛОНД ЗАРЛАВ
Image
УЛСЫН ХЭМЖЭЭНД ҮЕР УСНЫ 37 ОСОЛ ГАРЧ, 45 ХҮН АМЬ НАСАА АЛДЖЭЭ
Image
ЯПОН РУУ ЭКСПОРТОО ХЭРХЭН НЭМЭГДҮҮЛЭХ ВЭ ГЭДЭГТ ТӨВЛӨРӨВ
Image
Ерөнхий сайдын захирамж Үндсэн хууль зөрчсөн эсэхийг хянан хэлэлцэнэ
Image
288,735 ширхэг хувьцаа арилжлаа
Image
Г.МАНЛАЙЖАВ:ЦӨМИЙН ШИНЖЛЭХ УХААН, ТЕХНОЛОГИЙН ТӨВ БАЙГУУЛАХАД РОСАТОМ КОРПОРАЦИ ХАМТАРНА
Image
ХОТЫН ДАРГА С.АМАРСАЙХАНЫ АХАН, ДҮҮСИЙН ХЭМЖЭЭЛШГҮЙ ШУНАЛЫГ ХЭН ЗОГСООХ ВЭ?
Image
ҮС ШИНЭЭР ҮРГЭЭЛГЭХ БУЮУ ЗАСУУЛБАЛ ЖАРГАЛ ИРНЭ
Image
Өлссөн үедээ гэрэл цахилгаанаар хооллодог өвөрмөц хүн
Image
Өнөөдөр ихэнх нутгаар үүлшиж, 23-34хэм дулаан
Image
Засгийн газар найман хувийн зээлийг үргэлжүүлнэ
Image
Image

Монгол эмэгтэйн толгойн чимэг

Монгол үндэсний гоёл чимэглэлийн зүйлс нь маш гоёмсог, нарийн түвэгтэй хийцтэй байдаг.


Гоёл чимэглэлийн бүтээгдэхүүний хэлбэр хийц нь тухайн хүний нас, гэрлэсэн эсэхээс хамаарч харилцан адилгүй байдаг бөгөөд нутаг нутагт өөр өөр хэв загвартай байдаг. Мөн гоёлын болон энгийн хийцтэй гэж ялгагдах бөгөөд толгойн, гарын, бүсэлхийн чимэг гэж ангилж болно. Монголчуудын хувцас хэрэглэлийг ерөнхийд нь толгойн чимэглэл, дээл, бүс, гутал гэж 4 хувааж үздэг. Толгойн чимэглэлд малгай, үсний даруулга, ээмэг, шанаавч, хавчаар, шилэвч зэрэг нь орно. Монгол үндэсний хувцас хэрэглэлийн хамгийн сүрлэг гоёмсог хэсэг нь толгойн чимэглэл юм.


Монгол эмэгтэйчүүд өдөр тутам жирийн толгойн алчуур зүүдэг байжээ. Толгойн алчуур нь алд гаруй урттай, олон янзын өнгө хийцтэй байдаг. Ихэвчлэн даавуу, торго, дурдангаар хийдэг байсан. Залуу бүсгүйчүүд толгойн алчуурыг зүүхдээ баруун шанаан дээр зангидан 2 үзүүрийг нь доош унжуулж зүүдэг бол гэрлэсэн эмэгтэйчүүд үзүүрийг нь доош унжуулахгүйгээр зулай хэсгээ битүү ороож зүүдэг байжээ. Онцгой тохиолдолд мандаж буй нар луу нисэж буй хангарьд эсвэл сувдаар тоглож буй лууны дүрсийг хатгаж оёсон малгай өмсдөг байв. Малгайн оройд улаан өнгийн цацаг хийж дээр нь гялалзсан тунгалаг эрдэнийн чулуу хаддаг. Толгойн алчуурыг Чингэс хааны үеэс зүүсэн гэх домог бий. Чингэс хаан бүх монгол аймгуудыг нэгтгэсний дараа хүн бүр толгойдоо алчуур зүүх болсон бөгөөд энэ нь хийсч буй туг далбааг зулай дээрээ залж буйг билэгдэж байгаа бөгөөд улс орноо хүчирхэг байхыг хүссэн утгатай ажээ.


Монгол бүсгүйчүүд гэрлэсэн өдрөөсөө эхлэн үнэтэй гоёмсог толгойн чимэглэл зүүдэг . Монгол эмэгтэйн толгойн чимэглэл нь боолт болон үсний гэрээс бүрднэ. Толгойн боолтонд ихэвчлэн шүр шигтгэдэг бөгөөд мөнгөн унжлага, сувдан хэлхээ, манан шигтгээ бүхий мөнгөн товруунуудаар чимэглэдэг. Ер нь эрдэнийн чулуунд умбаж байгаа мэт ихээр чимэглэх дуртай байжээ. Нэг толгойн боолт 2-3 кг, зарим үед 5кг хүрэх тохиолдол бий. Эрт үед зарим толгойн гоёл нь азарга адуу эсвэл 100 гаруй тэмээний үнэд хүрдэг байсан гэдэг.


Монгол эмэгтэйн толгойн чимэг нь хөгжлийнхээ явцад маш урт замыг туулсан байдаг. 13-р зууны үед монгол эмэгтэйчүүд аль хэдийн толгойн чимэг зүүгээд эхэлсэн байлаа. Гэрлэсэн бүсгүйчүүд “богтаг” хэмээх малгай өмсдөг байв.


Богтаг малгайн оройд шувууны өд юмуу эсвэл тогосны өд хадсан хулсны урт нарийн мөчир хатгадаг байжээ. Уг мөчрийн 4 талд нь тахианы сүүлний өд болон өнөөгийн худалдаачдын шүлсийг гоожуулам гайхалтай сайхан сувд эрдэнийн чулууг хаддаг байжээ. Уг малгайг өмссөн бүсгүйчүүд морь унаад явж байхыг холоос харахад дуулгаа өмсөөд урт жад барин яваа цэрэг эрс шиг харагддаг байжээ.
XV зууны үед шинэ бэрүүд урт улаан өнгийн ууж өмсөж, өндөр богтаг малгай өмсдөг байв. Европын жуулчин П.Карпини тэмдэглэхдээ “Энэ малгайны хэлбэр их онцгой бөгөөд ёслолын малгайг санагдуулдаг. Уг малгайг монголын язгууртан гаралгүй жирийн эмэгтэйчүүд өмсөж олны өмнө гарах хориотой байсан”гэж тэмдэглэжээ. Эндээс өмссөн малгайгаар нь тухайн эмэгтэйн нийгэмд эзлэх байр суурийг мэдэж болох бөгөөд тухайн малгайг эрхэмлэн дээдэлж байсан нь харагдаж байна.


Юань гүрний үед олон жил үргэлжилсэн дайн тулаан төгсгөл болж монгол улс өдөр ирэх тусам улам цэцэглэн хөгжиж байв. Үүнийг даган бусад үндэстэн ястантай эдийн засаг болон соёлын харилцаанд орж , олон янзын хувцас болон гоёл чимэглэлийн материал монголын тал нутагт түрэн орж ирж монгол үндэстний гоёл чимэглэлд шинэ өнгө төрх нэмсэн.


Чин гүрний үед манж үндэстний нөлөөгөөр эрчүүд толгойн орой хэсэгт хэсэг үс үлдээн хойш сүлжиж бусдыг нь хусдаг байжээ. Охидууд гэрлэх насанд хүрэх үедээ л үсээ урт ургуулж эхэлдэг байв. Гэрлээгүй бүсгүйчүүд үсээ олон салаа сүлжиж үзүүрийг нь улаан өнгийн утсаар боодог байсан. Зарим нутгийн бүсгүйчүүд манж маягаар үсээ засдаг болсон боловч хязгаар нутгийн бүсгүйчүүд монголын уламжлалт маягаа хадгалж толгойн оройноос бус дагзны араас үсээ сүлжиж унжуулдаг байв.


XIX зууны үеэс монгол эмэгтэйн толгойн чимэглэлд шүр, сувд, мана, цагаан мөнгө зэргийг түлхүү ашигладаг болсон бөгөөд энэ үеэс гар урчуудын ур чадвар улам дээшилж монголчуудын гоёл чимэглэлийн зүйлс улам гоёмсог, үнэ цэнэтэй, хийц загвар сайтай болж эхэлсэн.


Өнөө цагт монгол бүсгүйчүүдийн гоёл чимэглэлийг наадам, цагаан сар, овоо тахилга, хуримын ёслолын үеэр олж харж болно. Ялангуяа хурим найрын үеэр шинэ бэрийн нүд гялбаж хараа булаам гоёмсог чимэг зүүсгэлийг харж болно. Монгол аль ч ястны бүсгүйчүүдийн толгойн чимэглэл дэлхийн хаана ч очсон хүмүүсийн анхаарлыг татаж, баяр бахдлыг төрүүлдэг билээ.

Б.Цолмонтуяа Дунхуа их сургууль

2012 он

СЭТГЭГДЭЛ

Comments


Fatal error: Call to undefined function write_cache() in /var/www/html/xac/ww.focusmedee.mn/cache_footer.php on line 6