Эхлэл        Байгаль орчин        Боловсрол        Гэмт хэрэг        Гэр бүл        Нийслэл        Орон нутаг        Хөдөө аж ахуй         Хууль, эрхзүй        Шашин        Эрүүл мэнд
Image
Хятад руу хил нээж, 198 иргэнийг шилжүүлнэ
Image
Ц.Элбэгдорж: Би Монгол Улс, эрх чөлөө, ардчиллын эсрэг зүйл хийж байгаагүй
Image
"Urtuu-3" үзэсгэлэнг олон нийтэд толилуулж байна
Image
ТОЙМ: Ван И-гийн айлчлалын аяны богц
Image
“ДОХИОНЫ ХЭЛ БҮГДЭД ЗОРИУЛАГДСАН” арга хэмжээ боллоо
Image
БНХАУ-ын Гадаад хэргийн сайд Ван И Монгол Улсын Ерөнхийлөгч Х.Баттулгад бараалхлаа
Image
Орон нутгийн сонгуулийн чимээ
Image
Зөвлөлтийн үеийн "Жигули" машинуудыг танилцуулав
Image
Ж.Эрдэнэбатад оноосон ялыг хэвээр үлдээлээ
Image
Хонгконгийг Ирланд руу нүүлгэх төлөвлөгөө
Image
БНСУ-аас 266 иргэн эх орондоо ирлээ
Image
Трамп бүтэлгүй ажилчдынхаа "ачаар" Оросын доог тохуу болов
Image
Төрийн албаны шалгалтын бүртгэл үргэлжилж байна
Image
Улаанбаатарт 13 хэм дулаан байна
Image
Соёл, урлагийн салбар дахь “шинэ” дарга, шинэ өнгө
Image
Ах нь АН-д, дүү нь МАН-ын батлах өвөртөллөө
Image
Цай Вэньруй: Өвөр Монголын асуудлыг зориудаар өдөөн хатгаж байна
Image
Оюутолгойн шинэ ТУЗ-ийн ШИНЭ СОРИЛТ
Image
Өнөөдөр Улаанбаатарт бороо, нойтон цас орно
Image
Ойрын өдрүүдэд бага зэрэг дулаарах ч дахин цочир хүйтэрнэ
Image
Даатгалын мөнгө авахын тулд гараа хөрөөдөөд, хорих ял сонсчээ
Image
“НОМЫН БАЯР 2020” арга хэмжээг улс, орон даяар зохион байгуулна
Image
Ж.Эрдэнэбат маргааш давж заалдана
Image
Оюуны өмчийн шилдэг бүтээл шалгаруулах журмын хэлэлцүүлгийг хийлээ
Image
"Анна Каренина" жүжиг аравдугаар сарын 1-нд нээлтээ хийнэ
Image
Тусгай үүргийн онгоц өнөөдөр Франкфурт рүү ниснэ
Image
Улаанбаатарт бага зэргийн бороо орно
Image
Монгол Улсад орчин цагийн байнгын ажиллагаатай парламент төлөвшин хөгжиж байна
Image
Стивен Сигал Байгаль нуурыг хамгаална
Image
Иран: Сонгомол бөхийн аварга тамирчнаа цаазалжээ
Image
СТА Г.Жанцансамбуу: Амин Үргэлжлэл-1 хэсэг
Image
Тойм: 3 бөхөөс допинг илэрч, хэлмэгдэгсдээ дурсав
Image
Парист Юнеско-гийн ассамблейн болж байна
Image
"Ном бид Хоёр" номын уралдааны "Удирдамж" гарчээ
Image
УИХ-ын гишүүн Б.Пүрэвдоржийн санаачилгаар "Шинэ хөдөө" төсөл хэрэгжиж байна
Image
Хууль зүйн сайд Х.Нямбаатар ТЕГ-ын хуучин даргын баримтыг хэзээ дэлгэх
Image
Н.Доржмаа: Нуугдаж ирээд амьдралаа асуудаг эмэгтэйчүүдийг өрөвдөх юм
Image
СУДАЛГАА: Дотоод орчны агаарын чанарыг хянах нь коронавирусийн тархалтыг бууруулна гэж үзжээ
Image
Цаг агаар: Нойтон цас орж, хүйтэрнэ
Image
Хөгжмийн зохиолч, СТА Г.Жанцансамбуу: Амин үргэлжлэл
Image
Портлэнд царай таних технологийг хориглосон анхны хот болно
Image
Мексик улсад энэ он гарсаар дөрөв дэх сэтгүүлч зэрлэгээр алагджээ
Image
Яндан хөөлөгч бэлтгэх сургалт явагдаж байна
Image
Японд амны хаалтгүй зорчигчийн улмаас онгоц анх удаа ослын буулт хийлээ
Image
Л.Болдбаатар: Нэгэн насны хайр
Image
У.Хүрэлсүхийн "window shopping"
Image
"800 хятад"-ын хэргийг энэ сарын 23-ны өдөр шүүнэ
Image
УИХ-ын гишүүн Б.Пүрэвдорж НӨАТ-ыг таван хувь болгох тухай хуулийн төслийг өргөн барилаа.
Image
Гадаадын хөрөнгө оруулалтыг дэмжих түр хороо байгуулах төсөл өргөн барилаа
Image
Элчин сайд И.К.Азизов: COVID-19-ийн вакцины туршилт амжилттай болбол Монголд нийлүүлэхэд бэлэн
Image
Бусдаас нууц ганцаараа үзэх 10 кино
Image
“Оюутолгой” компанийн ТУЗ-ийн гишүүдийг томилжээ
Image
Иргэдээс ирүүлсэн мэдээллийн дагуу жолооч нарт хариуцлага тооцож эхэллээ
Image
Э.Бат-Үүл: С.Зоригийн үхэлд намайг сэжиглэж байна
Image
Онлайнаар кино ҮНЭГҮЙ, ШУУД үзэх боломжтой 10 гадаад сайт
Image
Төрийн банкны орлогч захирал Т.Дорждэрэм А.Шоовдорын хувь заяаг давтаж мэдэх нь
Image
Ямар ордны бүсгүйчүүд, сайн эхнэр болдог вэ?
Image
О.В.Белозёров Монголд ирлээ
Image
Өнөөдөр дөрвөн дүүрэгт цахилгаан түр хязгаарлана
Image
Д.Төрбат: Мэдээллийн санд орсон мэдээллийг засах боломжгүй
Image
Аймшигт могойг барьжээ
Image
Бэр эгчээ гэж мөрөөдлийн бүсгүй байх юмдаа…
Image
Долоон бурханд хүслээ буруу шивнэж болдоггүй
Image
Хамгийн ядуу бөгөөд өртэй одууд
Image
ГУРПП СЕКСЭЭР ӨВЧИЛСӨН ГЭРЭЛМАА
Image
Эмчилгээ хийлгэхэд таниас гарсан зардлыг эргүүлэн авах боломжтой
Image
Чимээгүйхэн хуримласан драмын театрын үзэсгэлэн гоо
Image
Эротик өгүүллэг : Эгчийнхээ нөхөрт охин биеэ өгсөн бүсгүй +18
Image
40-50 насанд явагдах физиологийн өөрчлөлт
Image
Хүүгийн амийг хөнөөх захиалга өгсөн С гэгч хэн бэ?
Image
Сэтгүүлч Х.Уламбаяр эмэгтэй гишүүдэд зөвлөгөө өгч, галбиртаа анхаарахыг сануулав
Image
Монголчуудын шинэ “идэш”
Image
Н.Энхбаяр бизнес эрхлэгчийн яриаг бичлэгт буулгасан нь АТГ-ын нэгжлэгээр илэрчээ
Image
Өсвөр насны монгол охидын фэйсбүүк дэх хэт задгайрал
Image
Монголын халуухан охид
Image
Туяа хүүхэн юун дур тавихтай манатай +18
Image
ӨВӨР МОНГОЛ ЭМЧ “МАСК” –Н ЖҮЖИГЧИДЭД ИЙНХҮҮ ХЭЛЖ ХЭЛГҮЙ БОЛГОЖЭЭ
Image
Манай сайд, дарга нарын эхнэрүүд 14 ам.долларын цүнх барьдаг Xо хатагтайгаас суралцах зүйл их байна
Image
Нууж үзэх эротик зурагнууд +18
Image
"Санги ах аа" гэж уйлдаг охин энэ мөн үү
Image
ӨНӨӨДӨР ОРОЙ ИРГЭДЭД ҮНЭГҮЙ ҮЙЛЧЛЭХ АВТОБУСНЫ 18 ЧИГЛЭЛ
Image
МИ-8 НИСДЭГ ТЭРЭГ ӨӨР НЭГЭН НИСДЭГ ТЭРЭГТЭЙ МӨРГӨЛДСӨН БАЙЖЭЭ
Image
У.ХҮРЭЛСҮХ: ЗАСГИЙН ГАЗАР ИРГЭДИЙНХЭЭ ТӨЛӨӨ ЗҮТГЭНЭ, ИРГЭД Ч ӨӨРСДӨӨ ХИЧЭЭХ ЁСТОЙ
Image
“Гарцаараа гарцгаая” аян өрнүүлнэ
Image
Целлюлитээс салмаар байна уу? Тэгвэл дараах 9 аргыг туршаад үзээрэй!
Image
Нас барсан бүсгүй хүүхэд төрүүлжээ
Image
АН-ын даргад өрсөлдөх хүмүүсийн тоо нэмэгдсээр
Image
“Big Bang” хамтлагийн дуучин Тэян жүжигчин бүсгүйтэй хуримлана
Image
Ядуу сурагчдынхаа төлбөрийг олохын тулд хог түүж зардаг багш
Image
МХБХ-НЫ ШҮҮГЧИД ФУТЗАЛЫН УЛИРАЛДАА БЭЛЭН БОЛЛОО
Image
21 хоногт өөрийн хүссэн вэбээ хийж сурмаар байна уу
Image
18 сумын мал эмнэлгийн тасаг нэгжүүдэд мотоцикл хүлээлгэн өгөв
Image
Зам тээврийн ослын 40-70 хувь нь жолооч хэт ядарсан үедээ жолоо барьсан байдаг
Image
Эзэн хааны үхэл
Image
ДУГААРЫН ХЯЗГААРЛАЛТАД ӨӨРЧЛӨЛТ ОРУУЛАХ ЭСЭХ ТАЛААР ИРГЭДЭЭС САНАЛ АВЧ БАЙНА
Image
Улаанбаатарт 22 хэм хүйтэн байна
Image
Дуучин Болдын биеийн хөлс Монгол поп хөлс гэнэ дээ
Image
100 яруу найрагч эх орны тухай 100 шүлэг уншина
Image
БӨХИЙН ӨРГӨӨГ НЭЭХЭЭР БОЛЖЭЭ
Image
ГЭНЭТИЙН ШАЛГАЛТАД 105 БОЛОН 4-Р СУРГУУЛИЙН ЦАЙНЫ ГАЗРУУД “БҮДЭРЧЭЭ”
Image
Г.Ариунбаатар, Б.Баярмаатай гэрлэлтээ батлуулж, таван хүүхдийн эцэг болно
Image
“60 тэрбум”-ын Ц.Сандуйг огцруулахыг хэн хүсэв?
Image
Хэт халуун зурагнууд (ШИНЭ)
Image
БНАСАУ-ын хил орчим радиац өссөнийг Хятад мэдээллээ
Image
Австрали улс ирэх сараас ажлын визний шинэ төрөл нэвтрүүлж эхэлнэ
Image
ТӨРӨЛЖСӨН СУРГАЛТТАЙ БТС-ЫН ДУНД СУРГУУЛИЙГ УВС АЙМАГТ БАЙГУУЛНА
Image
Эрүүгийн хууль тогтоомжийн гажуудлыг засах асуудлаар санал, дүгнэлт хүргүүллээ
Image
Нобельд нэр дэвшсэн ”Боомт хот”
Image
“ДАНШИГ НААДАМ-ХҮРЭЭ ЦАМ” 2018 ШАШИН, СОЁЛЫН НААДАМ ЭХЭЛЛЭЭ
Image
ТҮРЭЭСИЙН ОРОН СУУЦАД ХАМРАГДАХ ИРГЭДИЙН БАТЛАМЖИЙГ МАРГААШААС ОЛГОХООР БОЛЖЭЭ
Image
Image

Монголчуудын шинэ “идэш”

Газрын ховор элементийг ирэх зууны хөгжлийн цөм гэж эрдэмтэд тодорхойлж байна. Тэгвэл Монгол Улсад энэ төрлийн нөөцөө эдийн засгийн эргэлтэд оруулах боломж байсаар байна.

Лантанойдын “гэр бүл”-тэй танилц. Тули, Терби, Эрби... Эднийх 14 гишүүнтэй өнөр айл. Гэхдээ тэднийг Лантанойдын “гэр бүл”-ийн гишүүн гэхээс нь илүү газрын ховор элемент гэдгээр нь дэлхий нийт андахгүй. Газрын ховор элемент. Энэ нэрийг уншигч та цөөнгүй дуулсан байх. Хэдийгээр нэр нь ховор гэх тодотголтой ч эдгээр элементийн тархац хийгээд олдоц сийрэг биш. Хэрэглээ нь ч жилээс жилд жин нэмж буй.

Газрын ховор элементийн 10 гаруй тусгай зөвшөөрөл олгожээ

Чанх өөдөөс чинь ширтэх комьютерийн дэлгэц, дэргэдэх ухаалаг утас, зай хураагуур, цахилгаан хөдөлгүүр. Цөм Лантанойдын элементээс бүтдэг. Тухайлбал, ухаалаг гар утас л гэхэд 10 гаруй төрлийн газрын ховор элемент, металлын орцтой. Гар утасны дэлгэц, камер, чанга яригч, зай хураагуур, чичиргээ.

Энэ бүх эд анги бүрт газрын ховор элемент, металл агуулагдаж байдаг. Зөвхөн гар утас гэлтгүй сансрын уудам дахь хиймэл дагуул, салхин турбин, хосолмол хөдөлгүүр, рентген туяа гээд дэвшилт гэх тодотголтой шинэ технологийн гол орц нь газрын ховор элемент. Хэрэглээний талаарх илүү дэлгэрэнгүй мэдээллийг дараах инфографикаас харна уу.

Товчхондоо, технологийн үндсэн түүхий эд. Тэр тусмаа хэтдээ хүчээ авч, хэрэглээ нь тэлэх шинэ эриний үндсэн орц нь. Тиймээс газрын ховор элементийг энэ зуун ч биш, ирэх зууны ирээдүй хэмээн эрдэмтэд тодорхойлж байна.

АНУ, Англи, Япон, Герман, Европын Холбоо, БНСУ, БНХАУ. Энэ бол Лантанойдын элементийн хэрэглээгээр тэргүүлэгч улсууд. Газрын ховор элементийг ашигладаг, ид шидийг нь мэдэрдэг орнууд. Бас дэлхийн хөгжлийг тэргүүлэгчид. Эдгээр элементийн хэрэглээ хийгээд улсын хөгжлийг харвал газрын ховор элементийг ашигласан орнууд технологийн хүч атгаж, хөгжлийг түүчээлдгийг харж болохоор байна.

Энэ түүхий эдийн хэрэглээ тэлэхийн хэрээр хайгуулын ажил ч эрчимжжээ. Өнгөрсөн оны байдлаар дэлхийн газрын ховор элементийн баталгаат нөөц 130 сая тоннд хүрсэн байна.
Манай гарагийн газрын ховор элементийн хэрэглээ жилд дунджаар 130-150 мянган тонн.

Энэ нь цэвэршүүлсэн элементийн хэмжээ болохыг сануулъя. Магадгүй уншигч танд хэрэглээ харьцангуй бага сонсогдож магадгүй. Гэхдээ үнэ өндөр. Нэг грамм нь 10 ам.долларт хүрдэг элемент ч бий. Дэлхийн зах зээлд унци алт 1300 ам.доллартай тэнцэж буй. Тэгвэл ховор элементийн өнөөгийн үнэ цэнэ бараг алттай дүйх нь.

Тухайлбал, Лантанойдын “гэр бүл”-ийн гишүүн танталын ислийн 453.6 грамм нь 100 ам.долларыг давдаг. Ингээд болохоор яав ч хямд биш. Энэ зах зээлийн хамгийн хүчтэй тоглогч нь БНХАУ. Урд хөрш зах зээлийн нийт нийлүүлэлтийн 70-80 хувийг дангаараа хангадаг. Тэгвэл тус улсын нийлүүлэлтийн дийлэнхийг БНХАУ-ын хойд бүс нутгийн Бугат хот орчимд байрлах Баян-Овоогийн уурхайгаас гаргадаг. Өөрөөр хэлбэл, манай улсаас урд зүгт газрын ховор элементийн дэлхийн хэмжээний том уурхай байрладаг аж.

Тэгвэл энэ уурхайтай физик, химийн чанараараа төстэй орд, илэрц манай улсын өмнөд хэсэгт бий. Бүр цөөнгүй байдгийг ч Ашигт малтмалын газраас мэдээлсэн. Монгол Улсад нөөц нь баталгаажсан “Мушгиа худаг”, “Халзан бүрэгтэй”, “Лугийн гол”, “Хотгор” зэрэг орд бий. Бас хайгуулын ажил нэмж хийх шаардлагатай илэрц олон байгаа аж.

Үүнээс үзэхэд, Монгол Улс Лантанойдын элементийн багагүй нөөцтэй. Барагцаагаар жилд нэг тэрбум ам.долларын экспорт хийх боломж байгааг ч манай эрдэмтэд тооцоолжээ. Өөрөөр хэлбэл, монголчуудыг тэжээх нэг үүц нам “унтаж” байна. Гэтэл ийм үүц ч үгүй улсууд хэдийнэ үр шимийг хүртээд эхэлчихэж. Бас хөгжлийнхөө луужин болгожээ.

Тэгвэл бид яагаад ашиглах нь бүү хэл эдийн засгийн эргэлтэд ч оруулж чадахгүй байна вэ? Салбарынхны хэлж буйгаар газрын ховор элемент нь манай улсад харьцангуй шинэ салбар. Энэ чиглэлийн нөөц бүрэн тодроогүй. Ашигт малтмалын газрын мэдээлснээр газрын ховор элементийн чиглэлээр 10 гаруй тусгай зөвшөөрөл олгожээ. Үүний найм нь хайгуул, долоо нь ашиглалтынх. Гэхдээ өнөөг хүртэл дорвитой хайгуул, олборлолт хийгээгүй байна.

Шинэ хэмээх энэ ойлголтоос үүдэн боловсон хүчний мэдлэг, туршлага нимгэн. Газрын ховор элементийн эрэл хайгуул, үнэлгээ, олборлолтын аргачлал нь бусад түүхий эдтэй адилгүй. Тиймээс энэ чиглэлийн мэргэжилтний мэдлэг чадвар, технологийг илүү дээшлүүлэх шаардлагатай”. Энэ үгийг Ашигт малтмалын газрын Геологийн албаны дарга Д.Болд хэлж байна. Мөн тэрбээр Монгол Улсад нөөц нь тодорхой болсон ордууд бий.

Гэхдээ БНХАУ-ын Баян-Овоо шиг том хэмжээний орд байхгүй. Хятад улс энэ зах зээлийн гол нийлүүлэгч. Тэгэхээр тус улстай өрсөлдөөд түүхий эдээ борлууллаа гэхэд өрсөлдөх чадвар сул. Манай ордуудын ойр орчимд дэд бүтэц сайн хөгжөөгүй. Бас шинэ салбар учраас зардал өндөр. Их хэмжээний хөрөнгө оруулалт шаардлагатай гэдгийг онцлов. Түүний үгнээс газрын ховор элемент “амилах”-гүй байгаагийн шалтгааныг мэдэж болохоор байв. Хөрөнгө оруулалт ба өрсөлдөх чадвар. Яагаад хөдлөхгүй байгаагийн нэг учир нь энэ.

Тиймээс ч энэ чиглэлийн төсөл, хөтөлбөр урагшилдаггүй. Хөрөнгө оруулагчдад харуулчих бэлэн Техник, эдийн засгийн үндэслэл ч байдаггүй хэмээн Монголын үндэсний газрын ховор элементийн холбооны мэдэгдэлд дурджээ. Тухайлбал, Ховд аймагт байрлах Халзан бүргэтэйн ордыг аваад үзье. ЗХУ-ын мэргэжилтнүүд энэ ордод 1990 оноос өмнө судалгаа хийсэн. Гэхдээ судалгааны тайлан бүрэн эхээрээ манай улсад байдаггүй.

Үүнээс гадна Лантанойдын “гэр бүл” нарийн технологи нэхдэг. Энэ төрлийн элементийг хүн төрөлхтөн тун хожуу илрүүлжээ. Учир нь эдгээр элементийн физик, химийн шинж чанар төстэй. Ялгахад ч нарийн технологи шаарддаг аж. Ялгалаа гэхэд олборлоход илүү өндөр технологи хэрэгтэй.

Монгол Улс Лантанойдын элементийн багагүй нөөцтэй

Тиймээс техник, технологийн хөгжил ахисан тэр үеэс газрын ховор элементийг нээн илрүүлжээ. Гэтэл манай технологийн хөгжил хаана явж байгаа билээ. Тиймээс газрын ховор элементийг эдийн засгийн эргэлтэд оруулах нь технологи, хөрөнгө шаардсан ажил. Ганц компанийн хийж чадах зүйл биш гэдгийг энэ чиглэлд үйл ажиллагаа явуулж буй нэгэн компанийн захирал учирлав.

Тэрчлэн төрийн бодлого үгүйлэгдэж байгааг ч хувийн хэвшил, мэргэжлийн холбооноос нуусангүй. Газрын ховор элементийн чиглэлээр дагнасан хөтөлбөр, төлөвлөгөө өнөөг хүртэл Монгол Улсад байхгүй гэдгийг хэлсэн. Мөн дэлхий даяар түүнийг стратегийн гол түүхий эдэд тооцдог. Гэтэл энэ чиглэлд баримтлах Монгол Улсын байр суурь ч тодорхойгүй. Уг нь өмнөх Засгийн газрын үед энэ чиглэлийн хөтөлбөр боловсруулах ажил эхэлсэн. Гэхдээ одоогоор зогсчээ.

Эцэст нь, Монгол Улсад улс төр, эдийн засгийн нягт холбоотой Япон, Герман зэрэг улсад түүхий эдээ нийлүүлэх боломж бий. Цаашлаад нэр хүнд, байр суурь ч тэлэх гарц байгаа. Технологийн хөгжил газрын ховор элементийг манай гарагийн хамгийн хосгүй түүхий эдийн нэг болгон хувиргаж байна. Лантанойдын “гэр бүл” Монголын үүдийг тогшиж байна. Гагцхүү үүдээ нээгээд, үүцээ задлах нь биднээс хамаарах нь.

Г.Байгал

СЭТГЭГДЭЛ

Comments


Fatal error: Call to undefined function write_cache() in /var/www/html/xac/ww.focusmedee.mn/cache_footer.php on line 6