Эхлэл        Байгаль орчин        Боловсрол        Гэмт хэрэг        Гэр бүл        Нийслэл        Орон нутаг        Хөдөө аж ахуй         Хууль, эрхзүй        Шашин        Эрүүл мэнд
Image
ЭЕШ-ын дүнг шууд мэдээлнэ
Image
ОХУ-аас Алтанбулаг боомтоор ирэх иргэдийн анхааралд
Image
ЭЕШ-ийн дүн оноог хэрхэн тооцдог вэ?
Image
Япон улсаас 263 иргэн эх орондоо ирэв
Image
БНАСАУ-ын дипломат: АНУ-тай хэлэлцээ хийх шаардлага байхгүй
Image
Нийслэлд 24-26 хэм дулаан байна
Image
Үс засуулбал өлзийтэй сайн хэмээжээ
Image
Б.Янжмаа: Япон улсад баасан гарагт COVID-19-ийн 250 шинэ тохиолдол бүртгэгдлээ
Image
Д.Нарангэрэл: Сүүлийн 18 хоногт дэлхийн хэмжээнд гурван сая хүн COVID-19-өөр өвчилжээ
Image
Д.Нямхүү: 557 хүний шинжилгээнд коронавирусийн халдвар илрээгүй. Өнөөдөр дөрвөн хүн эдгэрлээ
Image
Монгол Улс хамгийн хямд мобайл дататай орнуудын 23 дугаарт жагсаж байна
Image
АНУ-д хоолой боох үйлдлийг дүрсэлж зургаа авхуулсан цагдаа нар ажлаасаа халагджээ
Image
COVID-19: Соёл, урлагийн байгууллагуудыг бэлэн мөнгөөр үйлчлэхгүй байхыг зөвлөлөө
Image
Стресс амьдралыг утга учиртай болгодог
Image
"Яараад яахав дээ" аянд залуус нэгдэж байна
Image
Нарны тосыг гэрээсээ гараагүй үед ч түрхэх хэрэгтэй
Image
Бөхийн холбооноос мэдэгдэл гаргажээ
Image
Холимог тулааны аварга Хабибын аав "COVID-19"-ийн дараах хүндрэлээр нас баржээ
Image
Хөл хорио хөгжлийн бэрхшээлтэй хүүхдүүдэд сэтгэл зүйн хямрал үүсгэж байна
Image
Насан туршийн Ерөнхийлөгч Путин
Image
Монгол, Хятадын хил дээр “Ногоон гарц”-ын түр журмыг хэрэгжүүлнэ
Image
Америкт нэг хоногийн дотор 54 мянган хүн коронавирусийн халдвар авчээ
Image
Үерийн аюулаас сэрэмжлүүлж байна
Image
Гэрээ хэлцэл байгуулахад сайн хэмээжээ
Image
Өдөртөө 24-26 хэм дулаан байна
Image
Улс, нийслэлийн төсвөөр хэрэгжиж буй төсөл арга хэмжээ, бүтээн байгуулалтын ажлын явцыг хэлэлцлээ
Image
Баянбүрдийн тойргийн замыг Баасан, Бямба, Ням гарагийн орой хэсэгчилэн хаана
Image
Сайжруулсан түлшний нөөцлөлт хадгалалтын явцын мэдээллийг сонслоо
Image
Баяр наадмын бэлтгэл ажлыг шалгав
Image
БНХАУ-аас эх орондоо ирэх хүсэлт гаргасан 157 иргэнийг татан авч байна
Image
Ерөнхий сайд У.Хүрэлсүх Монгол Улсын Ерөнхийлөгч Х.Баттулгад бараалхлаа
Image
Үндэсний үйлдвэрлэгч гарааны бизнесүүдийг дэмжих “Creative Retail Store” төслийн нээлт болно
Image
У.Хүрэлсүх: Монгол хэмээх улсын тулах хоёр баганын нэг нь Ардын нам гэвэл нөгөө нь Ардчилсан нам
Image
Ж.Цолмон: “КОВИД-19”-ийг мэргэжлийн өндөр ур чадвараар тогтоон барьж байна
Image
Өнөөдөр Замын-Үүдийн боомтоор 300 хүн ирнэ
Image
Прага хотын иргэд коронавирусийг үдэх ёслолд зориулан 515 метр урт хоолны ширээ засжээ
Image
АНУ-д буулгасан хөшөөнүүдийг хүлээж авах хүсэлтээ Испанийн хотууд илэрхийлжээ
Image
Нүүрсний салбар сэргэнэ, тэр үед бид бэлэн байх ёстой
Image
Д.Нарангэрэл: Apple компани АНУ дахь 46 салбар дэлгүүрээ түр хаахаар болжээ
Image
ЗАХИРАМЖ: Үйл ажиллагааг нь нээх үйлчилгээний газрууд
Image
О.Энхзаяа: Авто тээврийн шалган нэвтрүүлэх товчоод дахь эрүүл мэндийн хяналтын үйл ажиллагааг 7 сарын 1-нээс зогсоосон
Image
Д.Нямхүү: Өчигдөр 302 хүний сорьцод шинжилгээ хийхэд бүгдэд нь коронавирус илрээгүй
Image
Тангараг тавих, гэр бүрэхэд сайн хэмээжээ
Image
Ойрын өдрүүдэд ихэнх нутгаар үргэлжилсэн усархаг бороо орно
Image
Монгол Улсын Ерөнхий сайдаар томилох саналыг УИХ-ын чуулганы нэгдсэн хуралдаанд танилцууллаа
Image
Монгол Улсын Ерөнхий сайдаар томилох санал оруулах тухай албан бичиг хүргүүлэв
Image
Улсын Их Хурлын Байнгын хороодын бүрэлдэхүүнийг баталж, Улсын Их Хурлын дэд дарга нарыг сонголоо
Image
Ази, Номхон далайн бүс нутгийн Хуульчдын холбооны хурал цуцлагдлаа
Image
Монгол Улсын Ерөнхий сайдыг нэр дэвшүүлэхээр зөвшилцөх саналыг өргөн барилаа
Image
Улиран сонгогдсон УИХ-ын дарга Г.Занданшатар Монгол Улсын Ерөнхийлөгч Х.Баттулгад бараалхлаа
Image
Мобикомоос татгалзъя
Image
ТАНЫ ГАР УТСЫГ ТАГНАЖ БАЙГАА ЭСЭХИЙГ ХЭРХЭН МЭДЭХ ВЭ?
Image
Өргүй Монгол хөдөлгөөн "өр"-өө тэглэхийг шаардлаа
Image
Г.Эрхэмбаяр хамтлагийнхаа бүсгүйтэй хайр сэтгэлийн холбоотой болжээ
Image
Ц.Энхбаяр: С.Баярыг эргүүлэн тат, надад одоо айх зүйл байхгүй
Image
Б.Шижирбат "Авьяаслаг Америкчууд" шоунаас хасагдлаа
Image
Ерөнхийлөгч Х.Баттулга Батсүмбэрт ажиллана
Image
Хорхог бол Хор+Хог биш, Харин…
Image
Үсийг эрүүл болгох үс уналтын эсрэг жорууд хадгалаад аваарай
Image
Хүн дайраад осолын газраас зугтажээ
Image
Б.Бат-Энэрэл хүү 7 сарын 7-ны өдөр 7 цагт төрсөн
Image
ТӨВӨД ХҮМҮҮСИЙН УРТ НАСЛАДАГ НУУЦЫГ ЭРДЭМТЭД ИЛРҮҮЛЖЭЭ!
Image
Жүжигчин И.Одончимэг өдгөө 50 нас хүрч байгаа хэдий ч гэрлэх санал хүлээн авч олныг ангайлгав.
Image
Х.Баттулга: Эв нэгдлийг эрхэмлэсэн Ерөнхийлөгч байна
Image
Энэ зуны ээлжит одоор Б.Баярмаа тодров уу?
Image
Элчин сайд нарыг эгүүлэн татах тухай албан бичигт хариу өглөө
Image
Х.Баттулгын дараагийн зөвлөхөөр Д.Пүрэвдаваа томилогдох уу?
Image
Өнөөдөр ихэнх нутгаар бороотой
Image
Голомт банкны зэс картын эзэмшигчид Эх орноороо хөнгөлөлттэй аялах боломжтой
Image
Зөвхөн нийтийн галт тэргэнд харах боломжтой зүйлс /27 фото/
Image
С.Батцэцэг Хөдөлмөрийн баатар боллоо
Image
МУ-ын Ерөнхийлөгч Х.Баттулга: Зөвлөхүүдээ томилоно
Image
Энэ гайхалтай тенүүдийг хэрхэн тавмдаг гээч Тень тавих 20 санаа
Image
Маск "Энэ миний наадам" хошин шог
Image
Түрийвчинд тань мөнгө тогтохгүй байгаа бол та эдгээрийг хэрэгжүүлээд үзээрэй
Image
УИХ-ын гишүүн Л.Энх-Амгалан Ц.Содномдоржид хаш цагаан хөөргөө бэлэглэлээ
Image
Дуучин бүсгүй тайзан дээр тогонд цохиулан нас баржээ
Image
Түймэрт явсан залуусаараа аархая
Image
Чингэлэгт даруулсан хүүхдийн биеийн байдал хүнд байна
Image
ТА ЯМАР РАШААН СУВИЛАЛД, ЯМАР ҮНЭЭР, ЯАЖ ЯВАХ ТУХАЙ ТАНИЛЦААРАЙ
Image
Яруу найрагч Н.Гантулгын хос номын нээлт боллоо
Image
ОНЦЛОХ ПОСТ: Бие даагч олширсны учир
Image
Олсон ч авч болдоггүй зүйлс
Image
Д.Нямхүү: 11 иргэний хариу сөрөг гарсан
Image
2018.01.16 / БИЛГИЙН ТООЛЛЫН 30
Image
Эрүүл мэндийн ажилчид ахин суулт зарлахаар болжээ
Image
SOS: ХАР ТАМХИНД ХОЛБОГДОГСДЫН БАГА НЬ 13, АХМАД НЬ 60 НАСТАЙ ГЭЖ БҮРТГЭГДЖЭЭ
Image
ОЛОН УЛСЫН СУРГАГЧ БАГШ БЭЛТГЭХ СУРГАЛТ ЭХЭЛЛЭЭ
Image
ГЭДЭСНИЙ ХАЛДВАРТ ӨВЧНӨӨР ӨВЧЛӨГСДИЙН ТОО НЭМЭГДЖЭЭ
Image
БАРИВЧИЛГАА: САЙД АСАН Д.ГАНБАТЫГ ХОРЬЖЭЭ
Image
Хоёр настнуудын бүртгэл маргааш эхэлнэ
Image
НӨАТ-ЫН БАРИМТАА АМЖИЖ БҮРТГҮҮЛЭЭРЭЙ
Image
ГЭР ХОРООЛЛЫН ДАХИН ТӨЛӨВЛӨЛТИЙН АСУУДЛААР ИРГЭДЭД МЭДЭЭЛЭЛ ӨГЛӨӨ
Image
СЭТ ГЛИЕР БА ТҮҮНИЙ АМЬД ХӨГЖМИЙН ХАМТЛАГ УЛААНБААТАРТ ТОГЛОЛТОО ХИЙНЭ
Image
АХМАД БАГШИЙН НЭРЭМЖИТ "ХИЧЭЭЛ ОЛИМПИАД" ЗОХИОН БАЙГУУЛЛАА
Image
Гэрийн нөхцөлд нүүрний арьсаа хэрхэн арчлах вэ?
Image
Улсын Их Хурлын гишүүн Гомбожавын Занданшатарыг Монгол Улсын Их Хурлын даргаар сонголоо
Image
ХАНИАД НАС БАРАЛТЫН ТАВ ДАХЬ ШАЛТГААН БОЛЖ БАЙНА
Image
МУГЖ И.Одончимэг 51 нас хүрчээ
Image
АН задарч, нөлөө бүхий гишүүд нь шинээр нам байгуулах гэж байна
Image
Франц жуулчин монгол хөтчөө зоджээ
Image
СЭРЭМЖЛҮҮЛЭГ: ОЙРЫН ӨДРҮҮДЭД -50-52 ГРАДУС ХҮРЧ ХҮЙТЭРНЭ
Image
“Дүнжингарав” уралдааныг зохион байгуулсан дарга нарыг огцрохыг шаардав
Image
Картаа уншуулаагүй зорчсон тохиолдолд 1,000-5,000 төгрөгөөр торгох хуулийн заалттай
Image
ХҮРЭН МАНЖИНГИЙН ДЭГЛЭМЭЭР ӨДӨРТ 1 КГ ХҮРТЭЛ ЖИН ХАЯХ БОЛОМЖТОЙ
Image
Хорин саяын үнэтэй даашинзтай сүйт бүсгүй
Image
ОЛИМПИЙН АНХНЫ МЕДАЛЬТАН АЛДАРТНУУДАД МҮОХ-НООС ХҮНДЭТГЭЛ ҮЗҮҮЛЭВ
Image
Хөхөнд сүү оруулдаг шилдэг хүнснүүд
Image
Ё.Отгонбаяр: Их сургуулиудын нэгдэх явц эхэлчихлээ
Image
Монголд анх удаа анч тайга нохдын уралдаан боллоо
Image
Image

BBC: Чингис хааны бунхан яагаад олддоггүй вэ

Энэ сарын 19-ний өдөр “BBC” агентлагийн аяллын буланд тус агентлагийн сэтгүүлч Эрин Крейгийн бичсэн “Чингис хааны бунхан олдоогүйн учир” гарчигтай нийтлэл хэвлэгдсэнийг хүргэж байна.

-ЧИНГИС ХААНЫ БУНХНЫГ ОЛВОЛ ХАРААЛ ХҮРНЭ ГЭЖ ҮЗДЭГ-

Монголын их эзэнт гүрний хаан Чингисийн бунхан өдгөө хаана хадгалагдан буй нь нууц хэвээр байна. Хэрэв Их эзний бунхан өдгөө олдох юм бол дэлхийг байлдан дагуулж асан Их Монгол улсын олон нууцыг нээж өгч болох ч монголчууд их хааныхаа онгоныг нууц хэвээр нь үлдээхийг хүсдэг аж.

Нэгэн цагт Чингис хаан Номхон далайгаас Каспийн тэнгисийн хоорондох хуурай газрын бүх зүйлсийг эрхшээлдээ авч байсан бөгөөд тэр бүхий л нууцаа өөрийн бунхандаа хадгалан авч үлджээ.

Тухайн үед Чингис хааныг өөд болоход гашуудаж эмгэнэсэн албатууд нь эх нутагт нь онголсон гэдэг бөгөөд хүрэх замыг нь нуун далдлаж, өдгөө ч үл мэдэгдэх юм. Түүхэнд бичсэнээр, түүнийг эцсийн замд үдэхдээ цэргүүд нь мянган мориор онгоны чулуу, тэмдгүүдийг дэвслэж орхисон гэдэг.

Түүнээс хойш гадаадын олон судлаач, шинжээчид бунхныг нь олох гэж түүхэн баримтууд, ховор ном товхимлуудыг судалж, олон жилээр Монголын хээр талаар хэсүүчилж, цаашлаад сансрын хиймэл дагуул хүртэл ашиглан зураг авч хайлт хийсэн ч ямар ч үр дүнд хүрсэнгүй.

Монголчууд өөрсдөө их хааныхаа бунхныг төдийлөн хайгаад байдаггүй, энэ шалтгааныг нь гадны хэвлэл мэдээллийн хэрэгслүүдэд хараалтай холбон тайлбарласан байх нь элбэг. Хэрэв их хааны бунхныг олвол дэлхийн төгсгөл ирнэ хэмээн үздэг мухар сүсэгтэй холбоотой байдаг аж. Ийм үйл явдал 1941 онд ЗХУ-ын археологичид XIV зууны Тамерлан хааны бунхныг олж нээснээр болсон гэж үздэг. Тодруулбал, Турк Монгол улсыг удирдаж байсан энэ хааны бунхныг олж нээсний дараа Герман улсын цэргүүд ЗХУ руу дайрч, дэлхийн хоёрдугаар дайн эхэлсэн хэмээн үздэг домогтой холбон тайлбарладаг юм.

Харин надад орчуулагч хийж явсан, Олон улсын харилцааны мэргэжлээр Буриад улсын их сургуулийг төгссөн Өүлэн үүнээс өөр бодолтой байлаа. Тэрээр монголчууд Чингис хааны бунхныг хайдаггүй нь дээрхийн адил ямар нэгэн хараалтай холбоотой биш, харин Их эзэн хаанаа хүндлэж буйтай холбоотой хэмээн тайлбарласан юм.

Өүлэн хэлэхдээ “Чингис хаан өөрийн бунханг нууцлахыг хүссэн. Түүний албатууд буюу бидний өвөг дээдэс Их эзэн хааны хүслийг ёсоор болгохын тулд маш их зүтгэл гаргасан. Хэрэв бид булшийг эрэх аваас энэ нь Их эзэн хааныхаа захиасыг умартсан хэрэг болно” хэмээн ярьсан юм.

chinggis

-ЧИНГИС ХААНЫ ОНГОНЫ ЭРЭЛ-

Доктор Д.Эрдэнэбаатар бол энэхүү археологийн ажлын багийн эрэл хайгуулд хүчээ зарцуулж яваа судлаач бөгөөд тэрээр Монгол улсын Улаанбаатарын их сургуулийн Археологийн тэнхимийн эрхлэгчээр ажиллаж байна. Өмнө нь тэрээр Чингис хааны бунхныг хайх экспедицийн багт ажиллаж байсан удаатай. 

Энэ удаа орчуулагч Өүлэн бид хоёр Чингис хааны бунхны талаар мэдээлэл авахаар доктор Д.Эрдэнэбаатартай уулзлаа. Тэрээр Эртний Хүннүчүүд бол Монголчуудын өвөг дээдэс хэмээн үздэг бөгөөд Чингис хаан өөрөө ч бас ийм бодолтой байсан нь түүхэнд тэмдэглэгдсэн аж. Иймд Хүннүгийн хаадуудыг оршуулсан ёслол Чингис хааныхтай ижил байх магадлалтай хэмээн үзэж Д.Эрдэнэбаатар уг ажлаа үргэлжлүүлсээр байна.

Хүннү улсын хаадыг газрын гадаргаас 20 м гүнд оршуулдаг байсан ба бунхны дээр дөрвөлжин чулуугаар тэмдэг тавьдаг байсан гэх. Д.Эрдэнэбаатар анхныхаа бунхныг малтахад 10 жилийг зарцуулсан боловч бунхныг түүнээс өмнө хэдийнэ тоносон байсан аж. Гэсэн ч дотроос нь хятад хөсөг тэрэг, Ромын аяга, таваг зэрэг олон төрлийн үнэт олдвор олдсон тухай бидэнд хуучиллаа. Энэ бол гадаадынхны ашиг сонирхол хүчтэй байдгийн бас нэг шалтгаан биз.

Мөн тэрээр “Энэхүү булш нь Чингис хааны бунхныг олоход ихээхэн ач холбогдолтой бөгөөд үүнтэй тун адилхан хэлбэр, загвартай байгаа гэдэгт ч итгэлтэй байна” хэмээлээ.  Ямар нэг тамгалж үлдээсэн дөрвөлжин чулуугүй, газрын гадаргаас 20 метрийн гүнд байршуулсан бол Монгол шиг уудам тал нутагтай газраас Чингисийн онгоныг олно гэдэг бараг л боломжгүй зүйл гэж хэлж болно.

Би Д.Эрдэнэбаатараас Чингис хааны бунхан олдох болов уу гэж асуутал тэрээр түүх хэтэрхий агуу тул миний нас үүнд хүрэлцэхгүй хэмээн хариулт өгсөн юм.

Харин XIII зууны Их Монгол улсын түүхээр мэргэшсэн Улаанбаатар их сургуулийн түүхийн профессор С.Цолмон, “Бурхан Халдун бол ариун дагшин уул болохоор Чингис хааныг тэнд оршуулсан гэсэн үг биш” хэмээн ярив. С.Цолмон бид хоёр даанч Бурхан Халдун ууланд гарч чадахгүй нь харамсалтай. Учир нь энэ ариун ууланд эмэгтэй хүн гарахыг хориглодог аж.

Гэтэл нөгөө талаар этнологич С.Бадамханд түүхэнд Монголд Бурхан Халдун нэртэй таван ч уул байсныг олж тогтоосон байх юм. Эрдэмтэд Чингис хааны бунхны байрлалыг тогтоохын тулд түүхийг нэгд нэгэнгүй судалж байна. Гэсэн хэдий ч тэдний хувилбарууд хоорондоо зөрчилдөнө. Тэмдэг мөр үлдээхгүйн тулд 1000 мориор дээгүүр нь давхисан гэхээр онгон хээр талд байх магадлалтайг харуулж байгаа ч Чингис хааны хүсэл уул руу хөтөлж байх жишээтэй.

Нэг үе энэ уулын ойр орчмын газарт энгийн иргэдийг нэвтрэхийг хориглож зөвхөн дээдсийн гэр бүлүүдэд л зөвшөөрдөг байсан түүх бий. “Их хориг” хэмээн нэрлэгдэж байсан энэ газар нь одоо Хан Хэнтийн дархан цаазат газар байхаас гадна ЮНЕСКО-гийн дэлхийн өв газрын жагсаалтад бүртгэлтэй болсон юм. Иймд судлаачдын хувьд Бурхан Халдун уулыг судлах боломж нь хязгаарлагдаж, Чингис хааны булшны байршил ч оньсого хэвээр үлдсэн юм.

Б.ГЭРЭЛ

chinggis

chinggis

СЭТГЭГДЭЛ

Comments


Fatal error: Call to undefined function write_cache() in /var/www/html/xac/ww.focusmedee.mn/cache_footer.php on line 6